Luận án: Đòn bẩy kinh tế của Nhà nước đối với khu công nghiệp ở Việt Nam - Vũ Ngọc Thanh

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VŨ NGỌC THANH ĐÒN BẨY KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI KHU CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀ NH: KINH TẾ CHÍ NH TRI ̣ HÀ NỘI – 2018 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VŨ NGỌC THANH ĐÒN BẨY KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI KHU CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀ NH: KINH TẾ CHÍ NH TRI ̣ Mã số: 62 31 01 02 NGƯỜ I HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS PHẠM QUỐC TRUNG HÀ NỘI – 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa ho ̣c đô ̣c lâ ̣p của riêng tôi. Các số liê ̣u, kế t quả nêu trong luâ ̣n án là trung thực, có nguồ n gố c rõ ràng và đươ ̣c trích dẫn đầ y đủ theo đúng quy đinh. ̣ Tác giả luâ ̣n án Vũ Ngo ̣c Thanh MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌ NH LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀ I LUẬN ÁN. Các công trình ở ngoài nước. Các công trình ở trong nước. Khoảng trố ng và những vấ n đề cầ n đươ ̣c tiế p tu ̣c nghiên cứu.

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN ĐÒN BẨY KINH TẾ ĐỐI VỚI KHU CÔNG NGHIỆP. Khái quát về đòn bẩ y kinh tế của Nhà nước đố i với khu công nghiê ̣p. Kinh nghiê ̣m thực hiê ̣n đòn bẩ y kinh tế của Nhà nước đố i với khu công nghiê ̣p ở mô ̣t số quố c gia. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN ĐÒN BẨY KINH TẾ CỦ A NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI KHU CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011 - 2016.

Tổ ng quan về khu công nghiê ̣p ở Viê ̣t Nam. Hiê ̣n tra ̣ng thực hiê ̣n đòn bẩ y kinh tế của Nhà nước đố i với khu công nghiê ̣p. Nhâ ̣n xét về quá trình thực hiê ̣n đòn bẩ y kinh tế của Nhà nước đố i với khu công nghiê ̣p ở Viê ̣t Nam giai đoa ̣n 2011-2016. THỰC HIỆN ĐÒN BẨY KINH TẾ CỦ A NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI KHU CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025.

Bố i cảnh thực hiê ̣n đòn bẩ y kinh tế của Nhà nước đố i với khu công nghiê ̣p ở Viê ̣t Nam đế n năm 2025. Phương hướng thực hiê ̣n đòn bẩ y kinh tế của Nhà nước đố i với khu công nghiê ̣p ở Viê ̣t Nam đế n năm 2025. Giải pháp thực hiê ̣n đòn bẩ y kinh tế của Nhà nước đố i với khu công nghiê ̣p ở Viê ̣t Nam đế n năm 2025. 140 DANH MỤC CÔNG TRÌ NH CỦ A TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ.

143 DANH MỤC TÀ I LIỆU THAM KHẢO. 144 DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1: Sự ra đời và phát triể n của các quy đinh ̣ pháp luâ ̣t về KCN. 50 Bảng 2: Mô ̣t số chỉ tiêu về hiê ̣n tra ̣ng phát triể n KCN đế n hế t năm 2016. 68 Bảng 3: Các đòn bẩ y về thuế thu nhâ ̣p doanh nghiê ̣p và thuế thu nhâ ̣p cá nhân.

79 Bảng 4: Các đòn bẩ y về thuế và tiề n thuê đấ t đai, mă ̣t nước. 83 Bảng 5: Các đòn bẩ y về thuế tài nguyên. 86 Bảng 6: Các đòn bẩ y về thuế giá tri ̣gia tăng. 88 Bảng 7: Các đòn bẩ y về thuế tiêu thu ̣ đă ̣c biê ̣t.

89 Bảng 8: Các đòn bẩ y về thuế nhâ ̣p khẩ u, xuấ t khẩ u. 89 Bảng 9: Các đòn bẩ y về chi Ngân sách Nhà nước. 93 Bảng 10: Các đòn bẩ y về thương ma ̣i. 98 Bảng 11: Các đòn bẩ y về nhà ở, đào ta ̣o nghề và công trình ha ̣ tầ ng xã hô ̣i cho người lao đô ̣ng.

100 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BQL: Ban quản lý BVMT: Bảo vê ̣ môi trường CNH, HĐH: Công nghiê ̣p hoá, Hiê ̣n đa ̣i hoá CSKT: Chính sách kinh tế DN: Doanh nghiê ̣p DNCN: Doanh nghiê ̣p Công nghiê ̣p ĐBKT: Đòn bẩ y kinh tế FDI: Vố n đầ u tư trực tiế p nước ngoài GDP: Tổ ng sản phẩ m quố c nô ̣i GPMB: Giải phóng mă ̣t bằ ng GTSXCN: Giá tri ̣sản xuấ t công nghiê ̣p HTCS: Ha ̣ tầ ng cơ sở KCN: Khu công nghiê ̣p KTXH: Kinh tế xã hô ̣i NK: Nhâ ̣p khẩ u NSNN: Ngân sách Nhà nước QLNN: Quản lý nhà nước SXCN: Sản xuấ t công nghiê ̣p SXKD: Sản xuấ t kinh doanh TGTGT: Thuế giá tri ̣gia tăng TTNCN: Thuế thu nhâ ̣p cá nhân TTNDN: Thuế thu nhâ ̣p doanh nghiê ̣p TTTĐB: Thuế tiêu thu ̣ đă ̣c biê ̣t XK: Xuấ t khẩ u 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Trong tiế n trình thực hiê ̣n công cuô ̣c công nghiê ̣p hoá (CNH), hiê ̣n đa ̣i hoá (HĐH) vừa qua ở Viê ̣t Nam, hoa ̣t đô ̣ng sản xuấ t công nghiê ̣p (SXCN) không ngừng phát triể n, lớn ma ̣nh về quy mô, trình đô ̣, năng lực, nhân lực, sản lươ ̣ng, giá tri,̣ song cũng phát sinh nhiề u vấ n đề , thâ ̣m chí đế n mức đô ̣ nghiêm tro ̣ng, về môi trường, xã hô ̣i, an ninh, chính tri,̣ do đó thực tế và yêu cầ u phát triể n kinh tế , xã hô ̣i (KTXH) bề n vững đòi hòi phải lựa cho ̣n xây dựng và phát triể n khu công nghiê ̣p (KCN) để tổ chức hoa ̣t đô ̣ng SXCN tâ ̣p trung. Khu công nghiê ̣p đầ u tiên đươ ̣c xây dựng ở Viê ̣t Nam vào năm 1991, kể từ đó đế n nay, đã quy hoa ̣ch, xây dựng, phát triể n đươ ̣c 325 KCN [71] bên cạnh các loại hình tâ ̣p trung sản xuấ t kinh doanh (SXKD) khác như khu kinh tế , khu thương ma ̣i tư do phi thuế quan và cu ̣m công nghiê ̣p. Qua hơn 25 năm phát triể n KCN ở nước ta, thực tế đã cho thấ y các KCN có sự đóng góp to lớn vào sự phát triể n kinh tế , xã hô ̣i của nước ta, sự lớn ma ̣nh của Nề n kinh tế quố c dân và Ngành công nghiê ̣p Viê ̣t Nam trên các phương diê ̣n như tăng quy mô, năng lực và trình đô ̣ sản xuấ t của toàn xã hô ̣i; tăng năng lực ca ̣nh tranh quố c gia; tăng tổng sản phẩ m quố c nô ̣i (GDP); tăng giá tri ̣xuấ t khẩ u; tăng thu ngân sách nhà nước (NSNN); ta ̣o thêm viê ̣c làm; và nâng cao trình đô ̣ của lực lươ ̣ng lao động; phát triể n thêm nhiề u ngành nghề SXKD; tăng thu hút đầ u tư nước ngoài và trong nước; góp phầ n giảm tỷ lê ̣đói, nghèo; nâng cao trình đô ̣ công nghê ̣chung của ngành công nghiê ̣p nói chung và ngành chế biế n, chế ta ̣o, ngành công nghiê ̣p áp du ̣ng công nghê ̣ cao nói riêng; đẩ y nhanh tiế n trình chuyể n dich ̣ cơ cấ u kinh tế của Viê ̣t Nam theo hướng tiên tiế n, hiê ̣n đa ̣i; bảo vê ̣môi trường sinh thái đươ ̣c tâ ̣p trung và tăng cường; góp phầ n đẩ y nhanh tiế n trin ̀ h CNH, HĐH đang diễn ra.

2 Tuy vâ ̣y, bức tranh hiê ̣n tra ̣ng về phát triể n KCN cho thấ y có mô ̣t số vấ n đề nổ i lên ví như làm sao có thể lấ p đầ y đươ ̣c 220 KCN đang hoa ̣t đô ̣ng trong tổ ng số 325 KCN hiê ̣n có? vì hiê ̣n tỷ lê ̣ lấ p đầ y của 220 KCN này mới đa ̣t đươ ̣c 73%, nế u tính trên 325 KCN thì tỷ lê ̣ lấ p đầ y mới chỉ đa ̣t đươ ̣c là 51%; làm sao thu hút đầ u tư vào 105 KCN đang trong tiế n trình giải phóng mặt bằng? làm sao để 100% các KCN có hê ̣ thố ng xử lý nước thải và bảo vê ̣ môi trường hoàn chỉnh? vì đế n nay chỉ có 189 KCN đã xây dựng thống xử lý nước thải tập trung hoàn chỉnh, đang vận hành, chiếm 86% tổng số KCN đang hoạt động [71]. Đây là những vấ n đề nổ i cô ̣m trong thực tế hiê ̣n nay, đòi hỏi phải sớm đươ ̣c giải quyế t mô ̣t cách kip̣ thời, hiê ̣u quả, đáp ứng yêu cầ u thực tiễn về phát triể n bề n vững KCN ở Viê ̣t Nam cả trong những năm trước mắ t và về lâu dài. Các vấ n đề này đă ̣t ra những câu hỏi lớn là công tác (QLNN) đố i với KCN trong những năm tới đây phải như thế nào? viê ̣c thực hiê ̣n các đòn bẩ y kinh tế của Nhà nước đố i với KCN nói riêng cầ n phải như thế nào? để góp phầ n giải quyế t thành công những vấ n đề đang tồ n ta ̣i kể trên. Đây là những câu hỏi cầ n phải đươ ̣c giải đáp càng nhanh càng tố t để đáp ứng yêu cầ u cấ p thiết của thực tiễn phát triể n KCN ở Viê ̣t Nam.

Về chức năng QLNN đố i với KCN, kể từ khi khung pháp lý đầ u tiên cho phát triể n KCN đươ ̣c hình thành (Nghi ̣ đinh ̣ số 192 năm 1994 của Chính phủ về quy chế quản lý KCN), đế n nay đã trải qua mô ̣t số lầ n sửa đổi, bổ sung, cho đế n hiê ̣n nay là Nghi ̣ đinh ̣ số 29 năm 2008 về KCN và Nghi ̣ đinh ̣ số 164 năm 2013 sửa đổ i, bổ sung Nghi ̣ đinh ̣ số 29 năm 2008, nhưng vẫn chưa đáp ứng được hế t yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn phát triể n KCN ở nước ta, không giải quyế t triê ̣t để đươ ̣c các vẫn đề tồ n ta ̣i, do đó vẫn cần phải tiếp tục nghiên cứu bổ sung, sửa đổi cho phù hợp với bối cảnh và yêu cầ u của thực tiễn phát triển KCN.