Luận án tiến sĩ: Đổi mới công tác dân vận quân đội nhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Tính cấp thiết của đề tài Tiến hành CTDV là thực hiện nhiệm vụ chính trị quan trọng, chức năng cơ bản, xuyên suốt của Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng thời là nguyên tắc hoạt động của Quân đội theo quan điểm của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Thực hiện tốt CTDV, gắn bó máu thịt với nhân dân đã trở thành truyền thống tốt đẹp, kinh nghiệm quý báu của Quân đội ta trong xây dựng và hoạt động. Trong mọi giai đoạn cách mạng, CTDV luôn có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, là vấn đề sống còn của cách mạng và của Đảng ta. CTDVCQĐ là một bộ phận của CTDV của Đảng, quan hệ hữu cơ với CTDV của các tổ chức thuộc hệ thống chính trị và luôn luôn đặt dưới sự lãnh đạo chặt chẽ của Đảng.

CTDVCQĐ nhằm xây dựng, củng cố, tăng cường mối quan hệ máu thịt giữa quân đội với nhân dân; góp phần củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Đảng và nhân dân; đồng thời góp phần vào xây dựng quân đội về mọi mặt, mà trước hết và trực tiếp là xây dựng bản chất cách mạng cho quân đội. Bước sang giai đoạn mới, cả nước tập trung thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH theo định hướng XHCN, cách mạng nước ta đứng trước những nhiệm vụ to lớn, khó khăn, phức tạp trong một hoàn cảnh có những thuận lợi và khó khăn, thời cơ và thách thức đan xen nhau. Với điều kiện, hoàn cảnh đó, nhân tố tiên quyết bảo đảm cho thắng lợi của cách mạng, động lực chủ yếu để phát triển đất nước là phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân, của đại đoàn kết dân tộc dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng. Đây là chân lý đồng thời là bài học kinh nghiệm lịch sử của cách mạng Việt Nam mà quan điểm của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh đã thể hiện sâu sắc và khắc hoạ rõ nét, do vậy, nâng cao chất lượng, hiệu quả CTDVCQĐ nói riêng, CTDV của Đảng nói chung để củng cố, phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc, xây dựng, củng cố nền tảng chính trị của Quân đội là yêu cầu khách quan và vô cùng cần thiết.

Song nâng cao chất lượng, hiệu quả của CTDVCQĐ bằng cách nào? đó là một vấn đề lớn, khó và phức tạp. Trong những năm qua đã có không ít sự tìm tòi nghiên cứu, khảo nghiệm về vấn đề này nhưng kết quả dạt được vẫn chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Chính thực trạng CTDVCQĐ hiện nay chứng tỏ điều đó. Trong khi đó công cuộc đổi mới toàn diện đất nước tiếp tục được đẩy mạnh và đi vào chiều sâu; nhiều vấn đề mới cũng như những khó khăn, thách thức mới tiếp tục nảy sinh cùng với sự biến đổi liên tục, phức tạp của xã hội tác động lớn đến CTDVCQĐ.

Mặt khác, những biến đổi phức tạp của thế giới cũng tác động ảnh hưởng không nhỏ tới CTDVCQĐ. Tình hình trên khẳng định phải tiếp tục nghiên cứu vấn đề đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả CTDVCQĐ. Đó là một đòi hỏi bức xúc của thực tiễn. Điểm tựa và cơ sở cho việc nghiên cứu, sáng tạo để đổi mới công tác trên là chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng và thực tiễn sinh động, phong phú hiện nay.

Trong đó tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng dân vận của Người nói riêng là hạt nhân của tư tưởng chỉ đạo cho quá trình nghiên cứu đó. Vì vậy nghiên cứu, học tập, làm theo TTDVHCM đang trở thành vấn đề cấp bách. Đây là cách tốt nhất để nâng cao chất lượng hiệu quả CTDVCQĐ, tạo ra các phong trào cách mạng sâu rộng và liên tục trong các tầng lớp nhân dân. Với lẽ trên, đề tài: “Đổi mới CTDV Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh” là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiên mang tính vừa cấp bách thiết thực vừa cơ bản, lâu dài.

Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Trong di sản lý luận của các nhà kinh điển cũng như trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề quần chúng nhân dân và vận động quần chúng nhân dân làm cách mạng là nội dung rất cơ bản, xuyên suốt và được đề cập một cách toàn diện, sâu sắc, có hệ thống. Trong giai đoạn hiện nay, những quan điểm tư tưởng đó vẫn mang ý nghĩa có tính nguyên tắc đối với sự nghiệp đổi mới của đất nước, sự nghiệp xây dựng và chiến đấu của quân đội. Đề cập tới phạm trù nhân dân; CTDV; CTDVCQĐ; TTDVHCM cho đến nay có không ít bài viết và công trình nghiên cứu của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân đội và các nhà khoa học. Năm 1994, Cục Dân vận - Tuyên truyền đặc biệt (Tổng cục Chính trị) đã nghiên cứu và bảo vệ thành công đề tài “Đổi mới CTDV của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới”.

Các tác giả đã từ nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn đi đến khẳng định tính tất yếu phải đổi mới CTDVCQĐ và đưa ra định hướng cho sự đổi mới đó trong tình hình mới. Tạp chí “Dân vận” thuộc Ban Dân vận trung ương, ra hàng tháng có chuyên mục “Tư tưởng dân vận của chủ tịch Hồ Chí Minh”. Chuyên mục này đăng tải những bài viết của các nhà nghiên cứu về tư tưởng dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở các góc độ, khía cạnh, nội dung khác nhau. “Tư tưởng dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh” là cuốn sách do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành 1995, gồm 34 báo cáo khoa học của các đồng chí lão thành cách mạng; những học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh; các đồng chí giữ các cương vị khác nhau của Đảng, Nhà nước, Quân đội, đoàn thể cùng nhiều nhà khoa học, cán bộ nghiên cứu nhân dịp 45 năm bài báo “Dân vận” của Chủ tịch Hồ Chí Minh ra đời.

Các tham luận trong hội thảo khoa học đã tập trung làm rõ vai trò, tác động của bài báo, phân tích sâu nội dung và phương thức CTDV dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh đồng thời liên hệ vận dụng vào thực tiễn CTDV trong sự nghiệp đổi mới. Cuốn sách “Đổi mới CTDV của Đảng, chính quyền, mặt trận và các đoàn thể quần chúng” (Nxb Chính trị Quốc gia, H, 1996) bao gồm các bài viết, bài nói của đồng chí Vũ Oanh về phát huy đường lối đại đoàn kết dân tộc theo tầm cao, chiều sâu mới và những giải pháp để đổi mới CTDV của các chủ thể trên. Tiến sĩ Đàm Văn Thọ và Tiến sĩ Vũ Hùng viết cuốn sách “Mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh” (Nxb Chính trị Quốc gia, H, 1997). Trong cuốn sách này các tác giả đã trình bày một cách khá hệ thống khái niệm “dân” và những quan điểm, thái độ khác nhau về dân trong lịch sử, quá trình hình thành và nội dung chủ yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh về dân, về đảng cầm quyền và về mối quan hệ biện chứng giữa dân và Đảng.

Từ đó nêu thực trạng và giải pháp nhằm tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và dân trong thời kỳ mới. Năm 1999 đề tài khoa học cấp Bộ Quốc phòng – “Đẩy mạnh CTDV tham gia xây dựng nền tảng chính trị của QĐNDVN trong giai đoạn cách mạng mới” mang mã số KXB 96-07 đã được nghiệm thu. Từ cơ sở lý luận, thực tiễn của mối quan hệ giữa nền tảng chính trị và CTDV; phân tích thực trạng nền tảng chính trị và CTDV, các tác giả đã dự báo tình hình, kiến nghị giải pháp nhằm đẩy mạnh CTDVCQĐ tham gia xây dựng nền tảng chính trị trong giai đoạn mới. Tất cả các bài viết, các công trình nghiên cứu trên đã đề cập nghiên cứu trong một phạm vi khá rộng rãi, phong phú và sâu sắc ở các khía cạnh, nội dung khác nhau.

Tuy nhiên có thể nhận thấy rằng chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập đến vấn đề “Đổi mới công tác dân vận của Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh” một cách có hệ thống, toàn diện và sâu sắc. Các cụm từ: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận”; “TTDVHCM”; “Tư tưởng dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh”; “tư tưởng Hồ Chí Minh về CTDV” hiện nay đang được sử dụng trong các bài nói, bài viết, các công trình nghiên cứu. Các cụm từ đó có ý nghĩa giống nhau, do vậy trong luận án xin dùng cụm từ "TTDVHCM". Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài Mục đích: Nghiên cứu, quán triệt TTDVHCM vào thực tiễn để đề xuất phương hướng, giải pháp cơ bản nhằm đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả CTDVCQĐ trong giai đoạn hiện nay.

Nhiệm vụ: - Nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ, khẳng định giá trị của TTDVHCM đối với CTDVCQĐ. - Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, nghiên cứu tìm ra những bài học kinh nghiệm quý báu từ thực tiễn CTDVCQĐ 56 năm qua; đánh giá đúng thực trạng, chỉ rõ nguyên nhân và luận giải, làm sáng tỏ những vấn đề đặt ra đối với CTDVCQĐ hiện nay. - Đề xuất phương hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm đổi mới CTDVCQĐ trong giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: CTDVCQĐ nhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh là đối tượng còn phạm vi nghiên cứu của đề tài là đổi mới CTDVCQĐ nhân dân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Phạm vi khảo sát thực tế là một số đơn vị, học viện, nhà trường quân đội và một số địa phương ở cả ba miền: Bắc, Trung, Nam. Các số liệu phục vụ cho luận án dược giới hạn chủ yếu từ năm 1990 đến nay. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mà trực tiếp là lý luận về quần chúng và công tác vận động quần chúng, chiến tranh và quân đội. Các văn kiện, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Đảng uỷ Quân sự Trung ương; các chỉ thị của Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị; điều lệnh, điều lệ của Quân đội; tổng kết công tác đảng, công tác chính trị, tổng kết CTDV là những tài liệu quan trọng định hướng cho việc nghiên cứu đề tài.

Luận án dựa vào số liệu, kết quả điều tra, khảo sát thực tế của tác giả về thực trạng CTDVCQĐ ở một số đơn vị, cơ quan và nhà trường quân đội.