Luận án: Đổi mới chi Ngân sách Nhà nước góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

Sự cần thiết của đề tài Tăng trưởng kinh tế là một trong những mục tiêu kinh tế vĩ mô cơ bản, quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Hiện nay trên thế giới, vấn đề này luôn luôn được sự quan tâm của mọi quốc gia, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển như nước ta: tăng trưởng kinh tế trong quá trình phát triển là một đòi hỏi bức xúc trên mọi phương diện kinh tế cũng như xã hội. Qua kinh nghiệm các nước cho thấy, để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đòi hỏi cần sử dụng đồng bộ hệ thống các công cụ kinh tế - tài chính. Một trong những công cụ quan trọng mà các nước thường sử dụng có hiệu quả là NSNN.

Ở nước ta trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước hết sức coi trọng sử dụng có hiệu quả NSNN để thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô. Song trong quá trình thực thi chính sách NSNN, đặc biệt là việc vận dụng các khoản chi NSNN cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế còn thiếu những giải pháp đồng bộ, mang tính hệ thống cho nên hiệu quả đạt được chưa cao. Xuất phát từ yêu cầu của phát triển và hội nhập kinh tế thế giới của thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH nền kinh tế đất nước và nhằm khắc phục những hạn chế của thực tiễn sử dụng công cụ chi NSNN phục vụ cho mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong quá trình phát triển kinh tế ở Việt Nam, tác giả chọn đề tài "Đổi mới chi NSNN góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam" làm mục tiêu nghiên cứu, nhằm đáp ứng yêu cầu bức xúc của thực tiễn; đồng thời mang ý nghĩa lâu dài. Mục đích nghiên cứu - Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về tăng trưởng kinh tế trong quá trình ổn định và phát triển kinh tế, về công cụ chi NSNN cũng như thông qua 2 việc phân tích thực tiễn rút ra những bài học kinh nghiệm về sử dụng công cụ chi NSNN ở trong nước và nước ngoài.

- Đề tài hướng vào việc xác lập các căn cứ khoa học cho việc định hướng của chính sách và các giải pháp sử dụng công cụ chi NSNN nhằm góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững trong điều kiện hiện nay của Việt Nam với hiệu quả cao. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Luận án chỉ nghiên cứu những giải pháp chủ yếu nhằm đổi mới và hoàn thiện chính sách chi NSNN phục vụ cho mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong điều kiện Việt Nam đang từng bước thực hiện CNH, HĐH đất nước ở một nền kinh tế thị trường chưa hoàn chỉnh. Những vấn đề có liên quan đến đề tài thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như kinh tế học, tài chính, luật pháp, toán học, triết học, thống kê,. đề tài chỉ đề cập khi có liên quan.

Về thời gian nghiên cứu tập trung chủ yếu trong thời kỳ đổi mới nền kinh tế gần đây (1991 trở lại đây, có điểm lại một số thời điểm có liên quan trực tiếp đến đề tài); trong đó đi sâu vào chi NSNN phục vụ cho tăng trưởng kinh tế. Xét về mặt thời gian đề tài chỉ tập trung nghiên cứu diễn biến thực tế của các vấn đề trên từ 1991 - 2000 và có tham khảo thêm một số thời kỳ. Phương pháp nghiên cứu Ngoài phương pháp chung của phương pháp nghiên cứu trong khoa học xã hội, luận án chú trọng sử dụng phương pháp: trừu tượng hóa khoa học, phân tích và so sánh, phương pháp thống kê, tổng kết thực tiễn. Bố cục luận án: Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận án kết cấu thành 3 chương: 3 Chương 1: Chi ngân sách nhà nước với quá trình tăng trưởng kinh tế Chương 2: Thực trạng sử dụng công cụ chi ngân sách nhà nước thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam trong thời gian qua Chương 3: Định hướng và giải pháp đổi mới, hoàn thiện chi ngân sách nhà nước nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam.

4 Chương 1 1 CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VỚI QUÁ TRÌNH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 1. Khái niệm và một số lý thuyết về tăng trưởng kinh tế 1. Khái niệm Theo tác giả David Begg StanLey Fischer Rudiger Dornbusch, tăng trưởng kinh tế là: "Tốc độ tăng trưởng kinh tế của một biến số là mức tăng phần trăm hàng năm của nó.

Để định nghĩa ta phải làm rõ cả biến số mà chúng ta muốn đo lường lẫn giai đoạn trong đó chúng ta đo lường tốc độ biến thiên của biến số đó" [19, tr. Trong cuốn sách "Kinh tế học của các nước đang phát triển" viết: Tăng trưởng kinh tế là sự tăng sản lượng theo đầu người của một nước. Sự phát triển kinh tế là tăng trưởng kinh tế có đưa tới sự tăng cường về phúc lợi kinh tế của bộ phận dân cư nghèo nhất, giảm tỷ phần sản lượng nông nghiệp, tăng trình độ giáo dục của lực lượng lao động, và thay đổi công nghệ nội sinh [30, tr.Todaro viết: Sự tăng trưởng kinh tế không những chỉ là kết quả của sự tăng trưởng về chất và lượng của các nguồn lực và nền kỹ thuật nâng cao, mà còn do cơ cấu xã hội và chính trị dẫn đến sự thay đổi đó. Sự tăng trưởng kinh tế đòi hỏi một mô hình xã hội và chính trị ổn định nhưng mềm dẻo, có khả năng thích ứng và thậm chí khuyến khích sự thay đổi cơ cấu nhanh chóng.

Nó còn đòi hỏi một môi trường xã hội có khả năng giải quyết các mâu thuẫn không thể tránh 5 khỏi giữa các nhóm lợi ích và khu vực kinh tế mà đi kèm theo sự thay đổi cơ cấu đó [46, tr. Simon Kuzets trong tác phẩm "Kinh tế học cho thế giới thứ ba", định nghĩa về tăng trưởng kinh tế: ".sự tăng lâu dài về khả năng cung cấp ngày càng tăng các mặt hàng kinh tế đa dạng cho dân số của mình, khả năng ngày càng tăng này dựa trên công nghệ tiên tiến và những điều chỉnh về thể chế và hệ tư tưởng mà nó đòi hỏi" [46, tr.nordhaus trong tác phẩm "Kinh tế học" định nghĩa tăng trưởng kinh tế "đó là việc mở rộng sản lượng quốc gia tiềm năng của một đất nước hay GNP tiềm năng thực: việc mở rộng khả năng kinh tế để sản xuất" [58, tr. Từ các định nghĩa trên, luận án rút ra: - Tăng trưởng kinh tế mang một ý nghĩa rất rộng, nghiên cứu các yếu tố hay các quá trình dẫn tới tăng trưởng kinh tế; nó xem xét các lực lượng làm cho một số nước phát triển nhanh, một số nước phát triển chậm và một số nước khác hoàn toàn không phát triển. - Nguồn gốc của tăng trưởng kinh tế có thể chia thành ba loại riêng biệt: tăng lao động, tăng vốn và đổi mới kỹ thuật.

- Xu hướng cơ bản về tăng trưởng kinh tế trong quá trình phát triển: Trải qua quá trình phát triển của nhân loại, qua các phương thức sản xuất khác nhau, đến nay nền kinh tế thị trường đã phát triển ở mức cao, với thực tiễn từ sự tăng trưởng nền kinh tế của các nước phát triển đến các nước chậm phát triển, luận án rút ra tăng trưởng kinh tế theo các xu hướng sau: Thứ nhất, dân số tăng nhưng với tốc độ nhỏ hơn nhiều so với mức tăng khối lượng vốn, dẫn tới "tăng vốn theo chiều sâu". Thứ hai, mức tiền công thực tế có chiều hướng tăng mạnh. 6 Thứ ba, về lâu dài, phần tiền công so với toàn bộ thu nhập của doanh nghiệp tăng lên rất ít. Thứ tư, mức thu nhập của vốn hay lãi suất thực tế sụt xuống mà trên thực tế, nó dao động trong chu kỳ kinh doanh nhưng không có chiều hướng tăng hoặc giảm mạnh trong thế kỷ XX.

Thứ năm, tỷ lệ vốn - sản lượng tăng một cách vững chắc, như việc tăng vốn theo chiều sâu thu nhập giảm dần mà trên thực tế tỉ lệ vốn - sản lượng đã giảm đi từ những năm 1900, tuy từ năm 1950 đến nay không có thay đổi mấy. Thứ sáu, tỉ lệ tiết kiệm quốc gia so với tổng sản lượng quốc dân hoàn toàn ổn định trong những thời gian dài; bởi vì đầu tư ròng của nước ngoài rất nhỏ, điều đó có nghĩa là một khi loại bỏ ảnh hưởng của chu kỳ kinh doanh thì tỷ lệ của đầu tư so với GNP cũng ổn định. Thứ bảy, sau khi tác động của chu kỳ kinh doanh bị loại bỏ, sản phẩm quốc dân đã tăng với mức độ ít nhiều ổn định. Tốc độ tăng trưởng này cao hơn nhiều so với chi phí bình quân về vốn, lao động và tài nguyên ở đầu vào, do đó việc cải tiến kỹ thuật đã đóng một vai trò then chốt trong tăng trưởng kinh tế.

Một số lý thuyết về tăng trưởng kinh tế qua các thời kỳ [16]; [19]; [22]; [26]; [30]; [31]; [39]. * Lý thuyết về sự trì trệ trong tăng trưởng kinh tế: Đại diện cho lý thuyết này có các nhà kinh tế học cổ điển - Adam Smith, Thomas R.Malthas, Đavit Ricardo và Jonh Stuart Mill đã quan niệm rằng chính trật tự tự nhiên này đã qui định giá cả, tô tức và các công việc kinh tế. Chẳng hạn: 7 Lập luận của Đavít Ricado: về lâu dài, tiền công tự nhiên là ở mức đủ sinh tồn - chi phí duy trì mãi mãi sức lao động (hoặc số dân, tăng lên với cùng một tỷ lệ). Tiền công có thể chệch đi nhưng cuối cùng lại quay về tỷ lệ tự nhiên ở mức đủ sinh tồn.

Nếu tiền tăng lên, mức sản xuất lương thực sẽ vượt quá mức thiết yếu cho việc nuôi dưỡng dân cư. Số lương thực dôi ra có nghĩa là số người chết ít hơn và dân số gia tăng. Có nhiều người cần tới lương thực hơn và tiền công trung bình giảm xuống. Sự tăng thêm dân số sẽ tiếp tục làm giảm tiền công cho tới khi nó trở lại mức đủ sinh tồn.

Mặt khác, tiền công dưới mức đủ sinh tồn sẽ làm tăng số người chết và cuối cùng đưa tới sự khan hiếm lao động, và lại làm tăng tiền công. Dân số giảm sẽ làm tăng tiền công trở lại tới mức đủ sinh tồn. Trong cả hai trường hợp, khuynh hướng là tiền công sẽ quay về mức sinh tồn tự nhiên. Nhược điểm của thuyết này: Lý thuyết về sự trì trệ kinh tế nêu trên đã được phát triển trong khi có vô số các phát minh khoa học và những thay đổi kỹ thuật làm tăng trưởng kinh tế nhanh chóng.

Rõ ràng là ông ta đã đánh giá thấp tác động của sự tiến bộ công nghệ trong việc bù đắp lại mức lợi tức giảm dần. Từ thời đại của Đ.