Độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá tại thị trường việt nam và các nước đông nam á

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH -------------------------- LÊ THỊ HỒNG MINH ĐỘ NHẠY CẢM ĐỐI VỚI RỦI RO TỶ GIÁ TẠI THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ------------------------- LÊ THỊ HỒNG MINH ĐỘ NHẠY CẢM ĐỐI VỚI RỦI RO TỶ GIÁ TẠI THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.

Nguyễn Thị Ngọc Trang TP. Hồ Chí Minh – Năm 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ với đề tài “Độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá tại thị trường Việt Nam và các nước Đông Nam Á” là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các thông tin, số liệu được công bố trong Luận án có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng, cụ thể theo đúng quy định, Các kết quả nghiên cứu của Luận án được tôi tự phân tích một cách trung thực, khách quan và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh Lê Thị Hồng Minh Lê Thị Hồng Minh ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .v DANH MỤC BẢNG. vi DANH MỤC HÌNH .1 Lý do nghiên cứu .2 Khoảng trống trong nghiên cứu về độ nhạy cảm tỷ giá, mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu .3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .4 Phương pháp nghiên cứu .5 Kết quả và đóng góp mới của nghiên cứu .6 Cấu trúc của Luận án. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TRƯỚC ĐÂY .1 Nền tảng lý thuyết về độ nhạy cảm tỷ giá (exchange rate exposure) .1 Độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá và sự cần thiết trong nghiên cứu về độ nhạy cảm tỷ giá .2 Các kênh truyền dẫn của thay đổi tỷ giá hối đoái đến tỷ suất sinh lợi chứng khoán .3 Nhận diện độ nhạy cảm tỷ giá .2 Các nghiên cứu thực nghiệm về độ nhạy cảm tỷ giá .1 Nghiên cứu thực nghiệm về độ nhạy cảm tỷ giá cấp độ công ty .2 Nghiên cứu thực nghiệm về độ nhạy cảm tỷ giá cấp độ thị trường .46 Kết luận chương 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá ở cấp độ thị trường .2 Độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá ở cấp độ công ty .2 Mô hình nghiên cứu thực nghiệm.1 Độ nhạy cảm tỷ giá cấp độ thị trường .2 Độ nhạy cảm tỷ giá cấp độ công ty.3 Phương pháp ước lượng mô hình .1 Ước lượng độ nhạy cảm tỷ giá cấp độ thị trường .2 Ước lượng độ nhạy cảm tỷ giá cấp độ công ty .3 Ước lượng các nhân tố tác động đến độ nhạy cảm tỷ giá .74 Kết luận chương 3.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá ở cấp độ thị trường .1 Thống kê mô tả .2 Kiểm định tính dừng .3 Kết quả hồi quy .2 Độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá ở cấp độ công ty .1 Kết quả hồi quy với giai đoạn nghiên cứu từ 2010 đến 2017 .2 Kết quả hồi quy theo từng năm trong giai đoạn 2010 – 2017 .3 Nhận diện các yếu tố tác động đến khả năng xảy ra độ nhạy cảm tỷ giá .4 Kết quả hồi quy các nhân tố tác động đến độ nhạy cảm tỷ giá của công ty tại thị trường các nước Đông Nam Á .105 Kết luận chương 4. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý .1 Các kết luận chính của nghiên cứu .2 Các hàm ý chính sách .3 Hạn chế của Luận án .118 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.120 TÀI LIỆU THAM KHẢO .1 PHỤ LỤC A: CÁC CHẾ ĐỘ TỶ GIÁ.1 PHỤ LỤC B1: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH ĐỘ NHẠY CẢM TỶ GIÁ CẤP ĐỘ THỊ TRƯỜNG .4 PHỤ LỤC B2: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH ĐỘ NHẠY CẢM TỶ GIÁ CẤP ĐỘ CÔNG TY .19 PHỤ LỤC B3: KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỘ NHẠY CẢM TỶ GIÁ CẤP ĐỘ CÔNG TY .53 v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ACE ASEAN Economic Community Cộng đồng kinh tế ASEAN ASEAN Association of Southeast Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Nations IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế FEM Fixed Effect Model Mô hình hiệu ứng tác động cố định GARCH Generalised Autoregressive Mô hình tự hồi quy phương sai có Conditional Heteroskedasticity điều kiện tổng quát GICS Global Industry Classification Chuẩn phân ngành toàn cầu Standard GMM Generalized method of moments Phương pháp moment tổng quát GLS Generalized Least Square Phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát REM Random Effect Model Mô hình hiệu ứng tác động ngẫu nhiên RER Real exchange rate Tỷ giá thực song phương OLS Ordinary Least Square Phương pháp bình phương nhỏ nhất CPTPP Comprehensive and Progressive Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến Agreement for Trans-Pacific bộ xuyên Thái Bình Dương Partnership vi DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1 Chỉ số thị trường chứng khoán các nước Đông Nam Á .2 Số lượng công ty theo phân ngành của từng quốc gia .3 Cách tính các biến trong phương trình ước lượng (3.4 Phân tích liên kết giữa lý thuyết và mô hình về các khả năng dẫn đến độ nhạy cảm tỷ giá .1 Thống kê mô tả các biến .2 Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị của dữ liệu bảng).3 Kết quả hồi quy độ nhạy cảm tỷ giá theo phương trình (3.4): INDEXi,t = β0 + β1MSCIACWIt + β2NERi,t + β3Di,t*NERi,t + εi,t .4 Kết quả hồi quy phương trình (3.4) theo phương pháp GLS .5 Độ mở thương mại (%GDP) của sáu nước ASEAN giai đoạn 2010- 2017 .6 Tỷ trọng Tài khoản vãng lai/GDP (%) của sáu nước ASEAN giai đoạn 2010 - 2017.7 Vị thế đầu tư quốc tế của 5 nước ASEAN giai đoạn 2010 -2017 (đơn vị: tỷ USD).8 Chỉ số cường độ thương mại nội vùng giai đoạn 2007-2012 .9 Tỷ trọng thương mại nội vùng giai đoạn 2010-2014 (%) .10 Tỷ trọng thương mại nội vùng của các nước ASEAN 6 giai đoạn 2015- 2017 .11 Kết quả hồi quy độ nhạy cảm tỷ giá theo phương trình (3.5): INDEXi,t = β0 + β1MSCIACWIt + β2RERi,t + β3Di,t*RERi,t + εi,t.12 Kết quả hồi quy phương trình (3.5) theo phương pháp GLS .13 Thống kê sự thay đổi dự trữ ngoại hối các nước giai đoạn 2005 -2017 .14 Chế độ điều hành tỷ giá hối đoái ở các nước giai đoạn 2010 -2017 .15 Kết quả hồi quy phương trình (3.5) theo phương pháp GLS với mẫu nghiên cứu 3 nước ASEAN (Malaysia, Singapore, Việt Nam) .16 Kết quả hồi quy phương trình (3.5) theo phương pháp DGMM 94 Bảng 4.17 Số lượng công ty có độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá theo quốc gia giai đoạn 2010-2017 .18 Số lượng công ty theo phân ngành có độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá ở từng quốc gia trong giai đoạn 2010-2017 .19 Số lượng công ty có độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá tại thị trường Indonesia hàng năm trong giai đoạn 2010-2017 .20 Số lượng công ty có độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá tại thị trường Malaysia hàng năm trong giai đoạn 2010-2017 .21 Số lượng công ty có độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá tại thị trường Philippines hàng năm trong giai đoạn 2010-2017 .22 Số lượng công ty có độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá tại thị trường Singapore hàng năm trong giai đoạn 2010-2017 .23 Số lượng công ty có độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá tại thị trường Thái Lan hàng năm trong giai đoạn 2010-2017 .24 Số lượng công ty có độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá tại thị trường Việt Nam hàng năm trong giai đoạn 2010-2017 .25 Phân nhóm kết quả hồi quy theo các trường hợp về khả năng dẫn đến độ nhạy cảm tỷ giá ở từng quốc gia trong giai đoạn 2010-2017.26 Kết quả hồi quy phương trình (3.14) tại thị trường các nước Đông Nam Á .27 Hệ số Odd từ phương trình (3.107 viii DANH MỤC HÌNH Hình 2.1 Các kênh truyền dẫn tỷ giá .1 CPI trung bình của 6 nước ASEAN và CPI của Mỹ giai đoạn 2010-2017 (năm 2010 = 100) .2 Tốc độ tăng trưởng trung bình giá trị tài sản nước ngoài ròng (NFA) của 6 nước ASEAN giai đoạn 2010-2017 .1 Quy mô thị trường trái phiếu nội địa (% GDP) của các nền kinh tế trong năm 2017 .114 ix TÓM TẮT Nghiên cứu nhằm kiểm định độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá ở cấp độ thị trường và cấp độ công ty tại sáu quốc gia Đông Nam Á gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam từ năm 2010 đến 2017. Ở cấp độ thị trường, nghiên cứu sử dụng tỷ giá danh nghĩa và tỷ giá thực để đo lường biến động tỷ giá. Nghiên cứu hồi quy dữ liệu bảng bằng phương pháp GLS để khắc phục phương sai thay đổi và GMM là phương pháp nhằm kiểm tra tính vững của mô hình.

Kết quả đã tìm thấy bằng chứng tồn tại của độ nhạy cảm tỷ giá bất cân xứng mặc dù có can thiệp thường xuyên của ngân hàng trung ương các nước trong thời kỳ này, cụ thể là khi tỷ giá tăng (nội tệ giảm giá) thì tỷ suất sinh lợi chứng khoán trung bình có xu hướng giảm. Tuy nhiên mức độ giảm của tỷ suất sinh lợi chứng khoán được hạn chế từ tác động thuận lợi của việc giảm giá đồng tiền đến vị thế xuất khẩu ròng. Ở cấp độ công ty, nghiên cứu sử dụng phương pháp GARCH để kiểm định độ nhạy cảm tỷ giá của 2.166 công ty tại Đông Nam Á. Kết quả cho thấy tồn tại độ nhạy cảm tỷ giá trong mẫu toàn giai đoạn cũng như từng năm.

Đồng thời những nhân tố thuộc về đặc điểm công ty như đặc điểm kinh doanh quốc tế, giá trị thị trường công ty, tỷ số nợ, tỷ số giá thị trường trên giá trị số sách, mức độ thanh khoản và khả năng thanh toán cũng là những nhân tố tác động đến độ nhạy cảm tỷ giá. Từ khóa: độ nhạy cảm đối với rủi ro tỷ giá, bất cân xứng, tỷ suất sinh lợi chứng khoán, Đông Nam Á. x ABSTRACT The study aims to analyse the market-level and firm-level exchange rate exposure in six countries representative for Southeast Asia, including Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thailand and Vietnam from 2010 to 2017. At market level, both nominal and real exchange rates are taken into account for evaluating exchange rate fluctuations via a panel data.

In order to achieve this goal, a panel regressive estimation approach is proposed in which a GLS model is firstly used to treat heteroscedasticity in the panel data and, then, a GMM estimator is employed to ensure the consistency of the estimates.