Luận án TS: Địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài - Trần Thanh Hải

DAI HQC QUOC GIA HA NOI KHOA LUAT TRAN THANH HAI SBA VP PH,P Ly CfhA DOANH NGHIOP VIOT NAM SCU T} TRUC TIOP RA N!ic NGOUI LUAN AN TIEN Si LUAT HOC HÀ NỘI - 2019 ___ DAI HQC QUOC GIA HA NOI KHOA LUAT TRAN THANH HAI Dia Vi Pháp Lý Của Doanh Nghiệp Việt Nam Đầu Tư Trực Tiếp Ra Nước Ngoài Chuyên ngành : Luật quốc tế Mã số : 9380101.06 LUAN AN TIEN Si LUAT HOC Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Văn Bính TS. Bùi Xuân Nhự HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bắt kỳ công trình nào khác. T,c gi1 luễn ,n Trần Thanh Hải 1. môc lôc MỞ ĐÀU Chương 1: TONG QUAN TINH HiNH NGHIEN CUU NHUNG VAN DE LIEN QUAN DEN NOI DUNG LUAN AN Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài và ở Việt Nam Đánh giá về tình hình nghiên cứu và các vấn đề cần nghiên cứu tiếp Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI Khái niệm, nội dung, các yếu tố chỉ phối việc xác định địa vị pháp lý của đoanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài Các yếu tố chỉ phối việc xác định địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài Chương 3: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI Địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài theo quy định của pháp luật Việt Nam Địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài theo Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên Nhận diện về địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài theo quy định của pháp luật nước tiếp nhận đầu tư Một số vấn đề về địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài qua các quy định pháp luật của nước tiếp nhận đầu tư về chấm dứt hoạt động đầu tư của doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài Về địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài khi giải quyết tranh chấp phát sinh từ hoạt động đầu tư của doanh nghiệp Trang 20 26 26 43 57 57 66 73 95 100 4. Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUAT VIET NAM VE DIA VI PHAP LY CUA DOANH NGHIEP VIET NAM DAU TU TRUC TIEP RA NUOC NGOAI Sự cần thiết của việc hoàn thiện địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài Một số phương hướng chủ yếu nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài Một số giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện pháp luật về địa vị pháp lý của đoanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài Một số giải pháp liên quan đến các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên KÉT LUẬN DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HQC CUA TAC GIA LIEN QUAN DEN DE TAI LUAN AN DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO 109 109 122 126 144 147 151 152 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT AEC (ASEAN EconomicCommunity) BCC (Business Cooperation Contract) BIT (Bilateral Investment Treaty) BTA (Bilateral Trade Association) BTO (Build — Transfer - Operate) CPTPP (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership) DNNN DTNN DTTTRNN EVFTA (Free Trade Agreement between Vietnam and Eropean Union) FDI (Foreign Direct In vestment) FTA (Free trade Agreement) ICSID (International Centre for Settlement of Investment Disputes) ILO (International Labour Organization) IRB (Inland Revenue Board) ISDS (Investor-State Dispute Settlement) ITA (Investment Tax Allowance) M&A (Mergers and Acquisitions) NICs (Newly Industrialized Countries) PCA (Permanent Court of Arbitration) PS (Pioneer Status) R&D (Research and development) SEC (Securities and Exchange Commission) TC (Technology change) TNC (Transnational Corporation) Cộng đồng kinh tế các quốc gia Đông Nam Á Hợp đồng hợp tác kinh doanh Hiệp định đầu tư song phương Hiệp định Thương mại song phương Xây dựng- Chuyển giao- Kinh doanh Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương Doanh nghiệp nhà nước Đầu tư nước ngoài Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam và Liên minh châu Âu Đầu tư trực tiếp nước ngoài Hiệp định thương mại tự do Trung tâm giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế Tổ chức Lao động Quốc tế Hội đồng Doanh thu trong nước Giải quyết tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư nước ngoài Trợ cấp thuế đầu tư Mua bán và Sáp nhập Các nước công nghiệp mới Tòa án Trọng tài Thường trực Doanh nghiệp tiên phong/ đi đầu Nghiên cứu và phát triển Thay đổi hiệu quả theo quy mô.

Thay đổi công nghệ Công ty xuyên quốc gia UNCITRAL (United Nations Commission on International Trade Law) UNCTAD (United Nation Conference on Trade and Development) UNIDO (United Nations Industrial Development Organization) XHCN WB (World Bank) WTO (World Trade Organization) Uy ban Liên hợp quốc về Luật Thương mại Quốc tế Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên hợp quốc Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc Xã hội chủ nghĩa Ngân hàng Thế giới Tổ chức Thương mại Thế giới MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Văn kiện Đại hội XII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định phát triển nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập là: xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ ngày càng cao trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng; phải không ngừng tăng cường tiềm lực kinh tế và sức mạnh tông hợp của đất nước để chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng và có hiệu quả. Phát triển lực lượng doanh nghiệp trong nước với nhiều thương hiệu mạnh, có sức cạnh tranh cao để làm chủ thị trường trong nước, mở rộng thị trường ngoài nước, góp phần bảo đảm độc lập, tự chủ của nền kinh tế. Trên thực tế, để thực hiện đường lối đổi mới nói trên của Đảng, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã hoạt động kinh doanh ở nước ngoài như đầu tư, mua bán và trao đổi hàng hóa và dịch vụ.

Trong quá trình hội nhập thị trường nước ngoài, bên cạnh những thuận lợi và lợi ích thu được, doanh nghiệp Việt Nam đã và đang đứng trước không ít thách thức, khó khăn, đe dọa lợi ích sống còn khi hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Vì vậy, để hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ĐỚTTTRNN) hiệu quả thì việc đảm bảo địa vị pháp lý cho doanh nghiệp trong hoạt động đầu tư ở nước ngoài có ý nghĩa rất quan trọng. Trên phương diện lý luận và pháp lý, điều này đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu một cách nghiêm túc, có hệ thống về khung thê chế trong và ngoài nước liên quan đến hoạt động đầu tư, nhất là ở những nước doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động đầu tư. Bên cạnh đó, việc đánh giá thực tiễn hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp ĐTTTRNN để qua đó kiến nghị giải pháp hoàn thiện địa vị pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế là hết sức cần thiết.

Thực trạng pháp luật Việt Nam về ĐTTTRNN đặt yêu cầu phải tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện đặc biệt là vấn đề về địa vị pháp lý của doanh nghiệp ĐTTTRNN, khuyến khích đầu tư, cơ chế hỗ trợ giải quyết tranh chấp. Về phần mình, các doanh nghiệp đã nhận thức được tầm quan trọng của pháp luật đối với việc ĐTTTRNN trong bối cảnh hội nhập sâu vào đời sống kinh tế khu vực và quốc tế, nhất là sau khi Việt Nam chính thức là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã tham gia nhiều Hiệp định song và đa phương thế hệ mới. Trong phạm vi nghiên cứu của luận án, tác giả thấy cần phải hoàn thiện pháp luật về các vân đê sau: Thứ nhất, mặc dù mới được sửa đôi bố sung (năm 2015) nhưng cần thiết phải bổ sung các quy định về địa vị pháp lý của doanh nghiệp ĐTTTRNN trong cả hai bộ luật Đầu tư và Doanh nghiệp. Thứ hai, cần thiết phải xây dựng thê chế pháp lý giữa Việt Nam và các quốc gia có doanh nghiệp Việt Nam đầu tư thông qua các hiệp định nhằm bảo dam môi trường đầu tư công khai, minh bạch và hiệu quả cho các doanh nghiệp Việt Nam để họ yên tâm đầu tư, kinh doanh.

Thứ ba, ngoài các hiệp định kinh tế, sẽ là thiếu sót nếu thiếu các quy định chung giữa Việt Nam với các quốc gia tiếp nhận đầu tư từ các doanh nghiệp Việt Nam về các vẫn dé quy chế nhân thân của các nhà đầu tư tại nước sở tại, cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, cơ chế giải quyết tranh chấp cá nhân nhà đầu tư với cá nhân, tổ chức của nước sở tại.Đây là những vấn đề hết sức thiết thực đối với các nhà đầu tư khi kinh doanh ngoài Việt Nam. Xuất phát từ ý nghĩa quan trọng của ĐTTTRNN, rất nhiều các công trình khoa học đã phân tích, chỉ ra nguyên nhân cơ bản của hoạt động đầu tư quốc tế là do sự phát triển không đồng đều về trình độ phát triển lực lượng sản xuất hàng hóa giữa các nước không giống nhau. Ngoài ra, điều kiện sản xuất giữa các nước không giống nhau, chênh lệch về giá cả, đầu tư quốc tế nhằm đạt được lợi ích chênh lệch đó; do sự gặp gỡ về lợi ích của các bên tham gia. Trong suốt thời gian qua các doanh nghiệp Việt Nam ĐTTTRNN đã có những đóng góp có ý nghĩa hết sức quan trọng cho nền kinh tế đất nước; những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam liên tục tăng trưởng, trung bình khoảng trên 6% mỗi năm [12].

Tuy nhiên, cũng có nhưng doanh nghiệp nhà nước (DNNN) ĐTTTRNN kém hiệu quả, thậm chí thua lỗ như dự án khai thác và chế biến muối mỏ Kali tại Lào của Tập đoàn Hoá chất Việt Nam (Vinachem), vốn đầu tư khoảng hơn 10. Dự án Junin 2 tại Venezuela của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) ủy quyền cho Tổng công ty Thăm dò khai thác đầu khí (PVEP) thực hiện, có nguy cơ mất lượng tiền lớn đã đầu tư. Do vậy, đặt ra vấn đề kiểm soát chặt chẽ hơn vốn Nhà nước trong các dự án ĐTTTRNN. Hay như việc, giúp các doanh nghiệp Việt Nam ĐTTTRNN gặp một số vướng mắc do không thực hiện đúng các tiêu chuẩn đối xử với người lao động tại nước tiếp nhận đầu tư, do chưa năm chắc luật pháp nước tiếp nhận đầu tư.