Luận án Tiến sĩ: Đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Liên bang Nga (Hiệp định VN-EAEU)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ----------***---------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG HÓA SANG THỊ TRƯỜNG LIÊN BANG NGA TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – LIÊN MINH KINH TẾ Á-ÂU Ngành: Kinh tế quốc tế TRẦN HUY ĐỨC Hà Nội – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ----------***---------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG HÓA SANG THỊ TRƯỜNG LIÊN BANG NGA TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – LIÊN MINH KINH TẾ Á-ÂU Ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 931.06 Nghiên cứu sinh: Trần Huy Đức Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Quang Minh - Hướng dẫn 1 TS. Vũ Thành Toàn - Hướng dẫn 2 Hà Nội - 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các thông tin, dữ liệu, số liệu trong luận án đều có nguồn gốc rõ ràng, cụ thể.

Kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh Trần Huy Đức ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG.

vi DANH MỤC HÌNH.vii PHẦN MỞ ĐẦU. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG HOÁ CỦA MỘT QUỐC GIA SANG THỊ TRƯỜNG ĐÃ KÝ KẾT HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO. Cơ sở lý luận về đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa. Khái niệm xuất khẩu hàng hoá và đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá 19 1.

Các tiêu chí đánh giá việc xuất khẩu hàng hóa. Các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng hóa. Các biện pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa. Một số vấn đề lý luận về hoạt động xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia trong bối cảnh thực thi hiệp định thương mại tự do.

Khái niệm và nội dung của FTA. Cơ sở lý thuyết về hoạt động xuất khẩu hàng hóa trong bối cảnh thực thi FTA. THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG LIÊN BANG NGA TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – LIÊN MINH KINH TẾ Á-ÂU. Khái quát về thị trường Liên bang Nga.

Quy mô và đặc điểm thị trường. Tình hình nhập khẩu của Liên bang Nga. Một số quy định về nhập khẩu của Liên bang Nga. Khái quát về FTA Việt Nam – Liên minh kinh tế Á-Âu.

Bối cảnh ra đời của Liên minh kinh tế Á-Âu. Tiến trình đàm phán FTA Việt Nam – Liên minh kinh tế Á-Âu. Nội dung chính của FTA Việt Nam – Liên minh kinh tế Á-Âu. Các cam kết của Liên minh kinh tế Á-Âu trong hiệp định.

Thực trạng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường Liên bang Nga trong bối cảnh thực thi FTA Việt Nam - Liên minh kinh tế Á-Âu. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa Việt Nam. Thị phần hàng hoá xuất khẩu. Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu.

Các biện pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá Việt Nam. Tình hình xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Liên bang Nga trong bối cảnh thực thi FTA Việt Nam - Liên minh kinh tế Á-Âu. Đánh giá chung về thực trạng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường Liên bang Nga trong bối cảnh thực thi FTA Việt Nam - Liên minh kinh tế Á-Âu. Kết quả đạt được.

Hạn chế và nguyên nhân. TRIỂN VỌNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG HOÁ VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG LIÊN BANG NGA TRONG BỐI CẢNH THỰC THI FTA VIỆT NAM – LIÊN MINH KINH TẾ Á-ÂU. Triển vọng về đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường Liên bang Nga trong bối cảnh FTA Việt Nam – Liên minh kinh tế Á-Âu được thực thi sâu rộng hơn trong thời gian tới. Dự báo về thị trường Liên bang Nga trong thời gian tới.

Dự báo về xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường Liên bang Nga trong thời gian tới. Đề xuất giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường Liên bang Nga trong bối cảnh FTA Việt Nam – Liên minh kinh tế Á- Âu 105 3. Đề xuất giải pháp đối với Nhà nước. Đề xuất giải pháp đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Một số giải pháp cụ thể cho các ngành hàng chủ lực. 137 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 135 iv v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên Tiếng Anh Tên Tiếng Việt Association of Southeast Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nam ASEAN Nations Á EAEU Eurasian Economic Union Liên minh kinh tế Á-Âu EC European Commission Hội đồng Châu Âu EU European Union Liên minh châu Âu FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm nội địa ITC International Commerce Center Trung tâm thương mại quốc tế MFN Most Favoured Nation Tối huệ quốc North American Free Trade Hiệp định Thương mại Tự do Bắc NAFTA Agreement Mỹ Sanitary and Phytosanitary An toàn thực phẩm và Kiểm dịch SPSs Measure động thực vật TBTs Technical Barriers to Trade Rào cản kỹ thuật WB World Bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Cam kết mở cửa của Liên minh kinh tế Á-Âu cho một số sản phẩm chủ lực của Việt Nam.

Ví dụ về Quy tắc xuất xứ đối với một số sản phẩm. Kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam – Liên bang Nga giai đoạn 2013 – 2020. Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam – Liên bang Nga giai đoạn 2013 – 2020. Thị phần hàng hoá Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Liên bang Nga trong giai đoạn 2013 – 2020.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Liên bang Nga giai đoạn 2013 - 2020. Tỷ trọng của các mặt hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam trong kim ngạch nhập khẩu nông sản của Liên bang Nga giai đoạn 2013 – 2020.75 vii DANH MỤC HÌNH Hình 2. GDP của Liên bang Nga trong giai đoạn 2013 – 2020. GDP bình quân đầu người của Liên bang Nga giai đoạn 2013 – 202039 Hình 2.

GDP thành phần theo lĩnh vực của Liên bang Nga năm 2020. Kim ngạch nhập khẩu của Liên bang Nga giai đoạn 2013 – 2020. Cơ cấu hàng hoá nhập khẩu của Liên bang Nga trong năm 2020. Các đối tác nhập khẩu lớn nhất của Liên bang Nga năm 2020.

Cam kết mở cửa hàng hóa Liên minh kinh tế Á-Âu theo dòng thuế. Cam kết mở cửa hàng hóa Liên minh kinh tế Á-Âu theo kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào năm 2015. Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu Việt Nam - Liên bang Nga năm 2016. Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu Việt Nam – Liên bang Nga năm 2020.

Số lượng doanh nghiệp thuỷ sản Việt Nam xuất khẩu sang Liên bang Nga trong giai đoạn 2016 - 2020. Kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Liên Bang Nga trong giai đoạn 2013 – 2020. Cơ cấu các nước xuất khẩu cà phê sang thị trường Liên bang Nga theo giá trị năm 2020. Kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Liên bang Nga trong giai đoạn 2013 - 2020.

Cơ cấu các nước xuất khẩu hạt điều sang thị trường Liên bang Nga theo giá trị năm 2020. Cơ cấu các nước xuất khẩu hạt tiêu sang thị trường Liên bang Nga theo giá trị năm 2020. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang Liên bang Nga trong giai đoạn 2013 – 2020. Cơ cấu các nước xuất khẩu thủy sản sang thị trường Liên bang Nga theo giá trị năm 2020.

Kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam sang Liên bang Nga trong giai đoạn 2013 – 2020. Kim ngạch xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Liên bang Nga trong giai đoạn 2013 – 2020. Kim ngạch xuất khẩu mực và bạch tuộc của Việt Nam sang Liên bang Nga trong giai đoạn 2013 – 2020. Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam sang Liên bang Nga trong giai đoạn 2013 – 2020.

Cơ cấu các nước xuất khẩu thủy sản sang thị trường Liên bang Nga theo giá trị năm 2020.90 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Tính đến hết năm 2020, Việt Nam đã tham gia đàm phán 17 Hiệp định thương mại tự do (sau đây viết tắt là FTA) bao gồm cả FTA song phương, FTA khu vực và FTA hỗn hợp. Trong đó, có 14 FTA đã có hiệu lực, và 03 FTA đang trong quá trình đàm phán. Với những cam kết về cắt giảm thuế quan và những ưu đãi khác theo các FTA đã thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam, thể hiện ở kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã tăng mạnh trong suốt 10 năm gần đây.

Cụ thể, theo số liệu của Tổng cục Hải quan Việt Nam (giai đoạn 2010-2020), kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam năm 2010 là 71,6 tỷ USD, đến năm 2020, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã đạt mức 281,5 tỷ USD – tăng trưởng gần 4 lần trong vòng 10 năm. Cùng với đó, các FTA là động lực để các doanh nghiệp xuất khẩu mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam cũng gặp nhiều áp lực cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Đồng thời, các FTA cũng đòi hỏi các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam chú trọng nhiều hơn đến chất lượng sản phẩm và việc xây dựng thương hiệu cho hàng hóa xuất khẩu thay vì chạy theo số lượng.

FTA Việt Nam – Liên minh kinh tế Á-Âu (VN-EAEU FTA) được ký kết vào năm 2015 và có hiệu lực kể từ năm 2016 là một bước tiến quan trọng trong phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Liên minh kinh tế Á-Âu nói chung và Liên bang Nga nói riêng. Tuy nhiên, so với nhiều thị trường khác, thị trường Liên minh kinh tế Á-Âu có một số đặc điểm riêng có thể tạo ra những rủi ro nhất định cho thương mại hàng hóa, đặc biệt là sự tồn tại của nhiều loại rào cản như: Yêu cầu về hàng rào kỹ thuật trong thương mại, các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật không ổn định, thiếu minh bạch, do đó rất khó dự kiến trước; quy trình, thủ tục nhập khẩu tương đối phức tạp và không rõ ràng, không nhất quán ngay trong bản thân nội khối; giao dịch với đối tác sử dụng chủ yếu là ngôn ngữ tiếng Nga (chứ không sử dụng tiếng Anh thông dụng); thiếu thông tin về đối tác bạn hàng không sẵn có; cơ chế thanh toán không thuận tiện. 2 Nếu không vượt qua được những rào cản này, các lợi ích của việc loại bỏ thuế quan, mở cửa thị trường mà FTA mang lại sẽ bị vô hiệu hóa.