Dạy học giải tích ở trường trung học phổ thông theo hướng tích cực luận án tiến

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THÀNH VINH DẠY HỌC GIẢI TÍCH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG TÍCH HỢP LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Thái Nguyên, 2014 Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THÀNH VINH DẠY HỌC GIẢI TÍCH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Chuyên ngành: Lí luận và PPDH môn Toán Mã số: 60.11 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: TS. Trần Trung Thái Nguyên, 2014 Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Thái Nguyên, tháng 6 năm 2014 Xác nhận của học viên Nguyễn Thành Vinh i Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận văn em đã nhận được sự giúp đỡ của Các thầy cô giáo khoa toán ở trường ĐHSP Hà Nội, trường ĐHSP Thái Nguyên, đã hướng dẫn chúng em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu và tập thể lớp cao học LL&PPDH K20.

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô và các anh chị học viên. Đồng thời cho phép em gửi lời chân thành cảm ơn tới Ban giám hiệu, các bạn đồng nghiệp ở tổ toán cùng với các em học sinh lớp 11A1, 11A2 trường THPT Đồng Bành, Chi Lăng, Lạng Sơn đã giúp đỡ em trong quá trình hoàn thành luận văn. Do thời gian và trình độ nghiên cứu của bản thân còn hạn chế em rất mong nhận được sự giúp đỡ và chỉ dẫn của các thầy cô giáo cũng như các bạn học viên để luận văn được hoàn thiện hơn. Đặc biệt cho phép em được gửi lời cảm ơn tới thầy giáo TS.

Trần Trung đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo em để em có khả năng khai thác và thực hiện luận văn này. Em xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên, tháng 4 năm 2014 Tác giả luận văn Nguyễn Thành Vinh ii Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ MỤC LỤC Trang Trang bìa phụ Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục ký hiệu, từ viết tắt.

iv MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận văn.

Cấu trúc luận văn.4 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Tổng quan lịch sử nghiên cứu dạy học tích hợp.1 Một số nghiên cứu trên thế giới .2 Một số nghiên cứu ở Việt Nam.2 Dạy học tích hợp .1 Một số khái niệm cơ bản.2 Đặc điểm của dạy học tích hợp .3 Yêu cầu đối với dạy học tích hợp .3 Liên hệ kiến thức toán học với thực tiễn .1 Nguồn gốc phát triển toán học .2 Vai trò của toán học với các môn học ở trường phổ thông .3 Vận dụng kiến thức toán học vào đời sống .4 Dạy học giải tích theo hướng tích hợp.1 Nguyên tắc tích hợp trong dạy học giải tích. Các mô hình dạy học môn Toán theo hướng tích hợp. Thực trạng về dạy học giải tích ở trường Trung học phổ thông theo hướng tích hợp hiện nay.41 iii Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.

Kết luận chương 1 .44 Chương 2: DẠY HỌC GIẢI TÍCH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG TÍCH HỢP .1 Sơ lược về lịch sử hình thành và phát triển của một số kiến thức Giải tích trong chương trình môn Toán Trung học phổ thông. Tiềm năng liên hệ với thực tiễn trong dạy học Giải tích cho học sinh theo hướng tích hợp. Về sự phản ánh thực tiễn của bộ môn Giải tích. Tính chất của các hàm.

Một số mô hình dạy học Giải tích ở trường Trung học phổ thông theo hướng tích hợp .1 Dạy học Giải tích theo mô hình đơn môn .2 Dạy học Giải tích theo mô hình liên môn .3 Tích hợp giải tích theo mô hình đa môn và xuyên môn. Một số lưu ý trong dạy học giải tích ở trường Trung học phổ thông theo hướng tích hợp. Kết luận chương 2 .81 Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích thực nghiệm sư phạm.

Nội dung thực nghiệm sư phạm. Tổ chức thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm sư phạm. Phân tích định tính.

Phân tích định lượng. Kết luận chương 3 .88 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN .89 TÀI LIỆU THAM KHẢO.90 PHỤ LỤC iv Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN Viết tắt Viết đầy đủ CNTT Công nghệ thông tin csn Cấp số nhân DHTH Dạy học tích hợp ĐC Đối chứng HS Học sinh PPDH Phương pháp dạy học NXB Nhà xuất bản SGK Sách giáo khoa SBT Sách bài tập GV Giáo viên THPT Trung học phổ thông TL Thời lượng TN Thực nghiệm VD Ví dụ iv Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đào tạo những người lao động phát triển toàn diện, có tư duy sáng tạo, có năng lực thực hành giỏi, có khả năng đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao trước yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển nền kinh tế trí thức và xu hướng toàn cầu hóa là nhiệm vụ cấp bách đối với ngành giáo dục nước ta hiện nay. Một trong những nhiệm vụ và giải pháp lớn về giáo dục được đề ra trong Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng là: "Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Đổi mới cơ cấu, tổ chức, nội dung, phương pháp dạy và học theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá. Phát huy trí sáng tạo, khả năng vận dụng, thực hành của người học". Xu thế phát triển chương trình của các môn học hiện nay là tiếp tục phân hóa sâu, song song với tích hợp liên môn, liên ngành càng rộng. Chính vì thế việc giảng dạy các môn học trong nhà trường phải phản ánh sự phát triển hiện đại của khoa học, không thể giảng dạy các môn học như là các lĩnh vực tri thức riêng rẽ.

Mặt khác, khối lượng tri thức khoa học đang gia tăng nhanh chóng mà thời gian học tập trong nhà trường lại có giới hạn, do đó phải chuyển từ dạy các môn học riêng rẽ sang dạy các môn học tích hợp. Tích hợp là sự kết hợp có hệ thống các kiến thức thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó. Dạy học tích hợp (DHTH) tạo ra các tình huống liên kết tri thức các môn học, đó là cơ hội phát triển các năng lực của học sinh (HS). DHTH sẽ làm giảm trùng lặp và quá tải nội dung dạy học các môn học, qua đó hiệu quả dạy học được nâng lên.

Khi xây dựng các tình huống vận dụng kiến thức, HS sẽ phát huy được năng lực tự lực, phát triển tư duy sáng tạo. DHTH hướng tới việc tổ chức các hoạt động học tập, trong đó HS học cách sử dụng phối hợp các kiến thức và kỹ năng trong các tình huống có ý nghĩa gần với cuộc sống, trong quá trình học tập. Như vậy, các kiến thức của HS từ các 1 Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ môn học khác nhau được huy động và phối hợp với nhau, tạo thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ lý luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó. DHTH làm cho các quá trình học tập có ý nghĩa, bằng cách gắn quá trình học tập với cuộc sống hằng ngày, không làm tách biệt thế giới nhà trường với thế giới cuộc sống, làm cho quá trình học tập mang tính mục đích rõ rệt, sử dụng kiến thức của nhiều môn học và không chỉ dừng lại ở nội dung các môn học.

Toán học có nguồn gốc thực tiễn và là "chìa khoá" trong hầu hết các hoạt động của con người. Toán học là kết quả của sự trừu tượng hoá các sự vật hiện tượng trong thực tiễn trên những bình diện khác nhau và có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu chung của giáo dục phổ thông. Mặc dù là ngành khoa học có tính trừu tượng cao nhưng Toán học có mối liên hệ chặt chẽ với thực tiễn và có thể ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau, là công cụ để học tập các môn học trong nhà trường, nghiên cứu nhiều ngành khoa học và là công cụ để hoạt động trong sản xuất và đời sống thực tế. Tuy nhiên thực tế dạy học Giải tích hiện nay chưa quan tâm đúng mức tới việc làm rõ mối liên hệ toán học với thực tiễn, nhằm bồi dưỡng cho học sinh ý thức và năng lực vận dụng những hiểu biết Toán học vào việc học tập các môn học khác, giải quyết nhiều tình huống đặt ra trong cuộc sống lao động sản xuất.

Bên cạnh đó, thực trạng dạy học Giải tích ở trường phổ thông cho thấy rằng, đa số giáo viên chỉ quan tâm tới việc truyền thụ lí thuyết, thiếu thực hành và liên hệ kiến thức với thực tiễn. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học và nội dung sách giáo khoa sau năm 2015 hiện nay đã xác định rõ: Cần dạy học theo cách sao cho học sinh có thể nắm vững tri thức, kỹ năng và sẵn sàng vận dụng vào thực tiễn, tạo cơ sở để học sinh học tiếp hoặc đi vào cuộc sống lao động. Sách giáo khoa cần chú ý nêu rõ ý nghĩa và ứng dụng của các kiến thức, chú ý mối quan hệ liên môn theo xu hướng tích hợp và phân hóa. Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi chọn đề tài "Dạy học giải tích ở trường Trung học phổ thông theo hướng tích hợp".

2 Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu vận dụng dạy học tích hợp nhằm phát triển hứng thú và năng lực vận dụng kiến thức của HS trong quá trình dạy học Giải tích ở trường Trung học phổ thông. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học Giải tích ở trường Trung học phổ thông.

Đối tượng nghiên cứu: Các mô hình dạy học Giải tích cho học sinh Trung học phổ thông theo hướng tích hợp.