Đầu tư trực tiếp nước ngoài chất lượng thể chế và tinh thần lập nghiệp ở các thị

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH -------------- VÕ PHAN QUANG THẾ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI, CHẤT LƯỢNG THỂ CHẾ VÀ TINH THẦN LẬP NGHIỆP Ở CÁC THỊ TRƯỜNG MỚI NỔI LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh – Năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH -------------- VÕ PHAN QUANG THẾ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI, CHẤT LƯỢNG THỂ CHẾ VÀ TINH THẦN LẬP NGHIỆP Ở CÁC THỊ TRƯỜNG MỚI NỔI Chuyên Ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TS NGUYỄN THỊ NGỌC TRANG 2. TS NGUYỄN KHẮC QUỐC BẢO Tp.

Hồ Chí Minh – Năm 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án Tiến sĩ “Đầu tư trực tiếp nước ngoài, chất lượng thể chế và tinh thần lập nghiệp ở các thị trường mới nổi” do chính tôi nghiên cứu và thực hiện. Các thông tin, số liệu được sử dụng trong luận án là trung thực và có nguồn đáng tin cậy. Nghiên cứu sinh Võ Phan Quang Thế Khóa 2014 Đại học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY. ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀ TINH THẦN LẬP NGHIỆP. Khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài:. Tinh thần lập nghiệp:.

Khái niệm về tinh thần lập nghiệp (entrepreneurship):. Khái quát tình hình nghiên cứu về tinh thần lập nghiệp :. Lập nghiệp cơ hội và lập nghiệp cần thiết:. Mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và tinh thần lập nghiệp.

Lý thuyết lan tỏa FDI và tinh thần lập nghiệp:. Hiệu ứng lan tỏa tích cực:. Hiệu ứng lan tỏa tiêu cực:. THỂ CHẾ VÀ TINH THẦN LẬP NGHIỆP.

Khái niệm về thể chể. Thể chế và tinh thần lập nghiệp. Phân loại thể chế:. Các thể chế chính thức và tinh thần lập nghiệp:.

Các thể chế quản trị và lập nghiệp:. ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI, THỂ CHẾ VÀ TINH THẦN LẬP NGHIỆP:. 36 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 41 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:. Mô hình nghiên cứu:. Mô hình cơ bản:. Mô hình tương tác:.

Kỹ thuật ước lượng dữ liệu bảng:. Tiếp cận dữ liệu bảng và hai kỹ thuật ước lượng thông dụng :. Lựa chọn kỹ thuật ước lượng phù hợp:. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU:.

Mẫu nghiên cứu:. Các biến phụ thuộc:. Các biến độc lập:. Các biến thể chế chính thức:.

Các biến thể chế quản trị:. Các biến kiểm soát:. 58 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:.

Thống kê mô tả:. Mô hình cơ bản:. Mô hình tương tác:.4 Kiểm tra độ vững (robustness) của kết quả…………………………………….83 CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. 90 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ……………………………….97 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

98 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT FDI Foreign Direct Investment - Đầu tư trực tiếp nước ngoài. FEM Fixed effect model – Mô hình tác động cố định GEM Global Entrepreneurship Monitor - Bộ chỉ số lập nghiệp toàn cầu kinh tế của tổ chức Heritage Foundation. IEF Index of Economic Freedom by the Heritage Foundation - Chỉ số tự do IMF International Monetary Fund - Quỹ Tiền tệ Quốc tế. NEA Necessity-driven entrepreneurs - Lập nghiệp cần thiết.

OEA Opportunity-driven entrepreneurs - Lập nghiệp cơ hội. OECD Organization for Economic Cooperation and Development - Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế. REM Random effect model - Mô hình tác động ngẫu nhiên TEA Total early-stage entrepreneurial activity - Lập nghiệp tổng thể. UNCTAD United Nations Conference on Trade and Development - Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển.

WB Worldbank - Ngân hàng Thế giới. WDI World Development Indicators by World Bank - Chỉ số phát triển toàn cầu của Ngân hàng thế giới. WGI Worldwide Governance Indicators by World Bank - Chỉ số quản trị toàn cầu của Ngân hàng thế giới. DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Bảng thống kê mô tả .2: Ma trận hệ số tương quan .3: Kết quả ước lượng mô hình cơ bản .4: Kết quả ước lượng mô hình cơ bản (hiệu chỉnh sai số chuẩn để xử lý phương sai thay đổi) .5: Kết quả ước lượng mô hình tương tác (Phân thể chế quản trị thành 2 nhóm: thấp và cao) .6: Kết quả ước lượng mô hình tương tác (Phân nhóm thể chế quản trị: 4 đoạn – tứ phân vị) .7: Ước lượng sai phân với mô hình TEA, OEA và NEA.

72 DANH MỤC HÌNH Bảng 2.1: Một số đặc tính của mô hình FEM và REM .2: Danh sách 39 thị trường mới nổi theo phân loại của FTSE .3: Bảng tổng hợp mô tả các biến. Phần Tiếng Việt: Tiêu đề: Đầu tư trực tiếp nước ngoài, thể chế và tinh thần lập nghiệp ở các thị trường mới nổi. Tóm tắt: Nghiên cứu này xem xét ảnh hưởng của các nhân tố thể chế và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lên tinh thần lập nghiệp ở 39 thị trường mới nổi trong giai đoạn 2004–2015. Mở rộng các nghiên cứu trước đây về lý thuyết thể chế và lý thuyết tác động lan tỏa của FDI, nghiên cứu làm sáng tỏ hơn về mối quan hệ giữa thể chế, FDI và tinh thần lập nghiệp trong bối cảnh các thị trường mới nổi.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng thể chế quản trị tác động đến các hành vi lập nghiệp thông qua các hiệu ứng điều tiết của nó lên cả dòng vốn FDI đi vào và dòng vốn FDI đi ra. Sự tương tác giữa chất lượng thể chế và FDI tạo ra các hiệu ứng đối lập lên tinh thần lập nghiệp cơ hội và tinh thần lập nghiệp cần thiết. Trong khi lập nghiệp cơ hội được thúc đẩy khi dòng vốn FDI đi vào và bị suy giảm khi dòng vốn FDI đi ra trong các thị trường mới nổi có chất lượng thể chế thấp, tinh thần lập nghiệp cần thiết không được khuyến khích khi dòng vốn FDI đi vào mà được thúc đẩy bổi dòng vốn FDI đi ra các thị trường mới nổi có chất lượng thể chế cao. Từ khóa: tinh thần lập nghiệp, lập nghiệp cần thiết, lập nghiệp cơ hội, đầu tư trực tiếp nước ngoài, thể chế chính thức, thể chế quản trị, thị trường mới nổi.

Phần Tiếng Anh: Title: FOREIGN DIRECT INVESTMENT, INSTITUTIONS QUALITY AND ENTREPRENEURSHIP IN EMERGING MARKETS. Abstract: The study examines the impact of institutional and foreign direct investment (FDI) factors on entrepreneurship in 39 emerging markets during the 2004-2015 period according to the FTSE classification. The author extends previous studies, examining the relationship between three institutional factors, FDI and entrepreneurship on the basis of clearly distinguishing the level of influence through the interaction between specific components including: formal institutions and governance institutions, inward FDI and outward FDI, necessary and opportunity entrepreneurship, especially considering the institutional impact on FDI's contribution to entrepreneurship is based on each specific type. The research results shed light on the issues raised, made some new contributions, and provided us with a new theoretical framework and empirical evidence on the relationship between institutions, FDI and entrepreneurship.

Specifically, the study provides a clear argument that institutions and foreign direct investment in their interaction play an important role in entrepreneurship in emerging markets. Accordingly, opportunity entrepreneurship are driven by inward FDI but are limited by outward FDI in the context of emerging markets with low institutional quality. At the same time, necessary entrepreneurship is not encouraged by inward FDI, but is driven by outward FDI, in the context of high-quality institutional markets. This result is very necessary, providing us with a new theoretical framework and empirical evidence on the effects of foreign direct investment, institutional quality on entrepreneurship, laying the foundations for the developing entrepreneurship in emerging countries including Vietnam, an area considered to be attracting large amounts of foreign investment and becoming an important part of the global economy.

Keywords: entrepreneurship, necessity entrepreneurship, opportunity entrepreneurship, foreign direct investment, institutions of governance, emerging market. 1 MỞ ĐẦU Đặt vấn đề nghiên cứu: Tinh thần lập nghiệp (entrepreneurship) được xem là động lực của phát triển kinh tế và xã hội, thúc đẩy tăng trưởng, bao gồm cả việc tạo ra việc làm (Butler JE và cộng sự, 2004) và giảm nghèo (Bruton và cộng sự, 2013). Sự ra đời và tồn tại của các doanh nghiệp mới thường mang đến sự biến chuyển đáng kể trong tiến trình động của các nền kinh tế trên khắp thế giới. Từ cuối những năm 1980, vai trò kinh tế của tinh thần lập nghiệp đã bắt đầu được nhận thức và một lượng lớn nghiên cứu lý thuyết về tinh thần lập nghiệp đã được thực hiện sau đó (Acs và Audretsch, 2010).

Bước sang thế kỷ 21, nghiên cứu tiếp tục đào sâu vào những chủ đề cốt lõi của lý thuyết lập nghiệp, đặc biệt là mối quan hệ giữa lập nghiệp, tăng trưởng kinh tế và sự phát triển các khu vực (Aparicio và cộng sự (2016), Sander và Thurik (1999), Wong và cộng sự (2005)). Ở một khía cạnh khác, với sự ghi nhận rộng rãi về tầm quan trọng của lập nghiệp, cộng đồng nghiên cứu cũng tập trung vào việc xác định các nhân tố giữ vai trò quyết định đối với tinh thần lập nghiệp, đặt dưới nhiều bối cảnh khác nhau về kinh tế, chính sách vĩ mô, văn hóa và môi trường hoạt động, trong đó thể chế và đầu tư trực tiếp nước ngoài được xem là một trong những yếu tố chính để thúc đẩy tinh thần lập nghiệp (Ayyagari và Kosová (2010), Majocchi và Presutti (2009), Herrera-Echeverri và cộng sự (2014), Rusu và cộng sự (2017), Kim và Li (2014), Yeung (2002)). Với sự đóng góp ngày càng lớn của các nền kinh tế thị trường mới nổi và nền kinh tế toàn cầu, hoạt động lập nghiệp trong các thị trường mới nổi là một vấn đề cần được nghiên cứu sâu rộng. Với các thị trường này, một số nhân tố thúc đẩy tăng trưởng kinh tế được ghi nhận như vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và chất lượng thể chế, cũng sẽ trở thành những yếu tố có thể quyết định đến tinh thần lập nghiệp (xem Herrera-Echeverri và cộng sự (2014), Rusu và cộng sự (2017)).

Tuy nhiên, các nghiên 2 cứu về tinh thần lập nghiệp ở các thị trường mới nổi vẫn chưa đi sâu vào phân tích các nhân tố quan trọng này. Thứ nhất, các nghiên cứu quốc tế trong lĩnh vực này vẫn chưa xem xét thấu đáo sự khác biệt giữa FDI đi vào và FDI đi ra. Bên cạnh đó, vai trò của thể chế quốc gia trong việc chi phối mối quan hệ của FDI (đi vào/đi ra) lên hoạt động lập nghiệp vẫn còn để ngỏ.