Đào uyên minh ở việt nam nhìn từ lý thuyết tiếp nhận luận án tiến sĩ 62 22 32 01

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------- LƯU HỒNG SƠN ĐÀO UYÊN MINH Ở VIỆT NAM – NHÌN TỪ LÝ THUYẾT TIẾP NHẬN LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN TP. HỒ CHÍ MINH - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------- LƯU HỒNG SƠN ĐÀO UYÊN MINH Ở VIỆT NAM – NHÌN TỪ LÝ THUYẾT TIẾP NHẬN Chuyên ngành: Lý luận Văn học Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Đình Phức 2. Trần Lê Hoa Tranh Phản biện độc lập: 1.

Lê Thời Tân Phản biện Hội đồng cấp Trường: 1. Đoàn Thị Thu Vân 2. HàThanh Vân TP. HỒ CHÍ MINH - 2018 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, ngoài nỗ lực của bản thân, người thực hiện còn may mắn nhận được sự chỉ dẫn, góp ý, giúp đỡ, động viên nhiệt tình của Thầy Cô, Gia Đình và Bạn Bè.

Nhân dịp luận án hoàn thành, xin được trân trọng cảm ơn đến PGS. Nguyễn Đình Phức và PGS. Trần Lê Hoa Tranh đã nhận lời hướng dẫn và chỉ bảo tận tâm trong suốt thời gian dài qua, hơn nữa còn khuyến khích các ý tưởng được trình bày trong luận án. Xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến các thầy cô trong Hội đồng chuyên môn (PGS.

Nguyễn Thị Thanh Xuân, PGS. Huỳnh Vân, PGS. Đinh Phan Cẩm Vân, PGS. Trần Thị Phương Phương, PGS.

Nguyễn Công Lý, TS. Lê Quang Trường, TS. Phan Thu Vân) và các phản biện độc lập (PGS. Nguyễn Hữu Sơn, PGS.

Lê Thời Tân) đã góp nhiều ý kiến quý báu giúp luận án hoàn thiện hơn. Xin trân trọng cảm ơn thầy Nhật Chiêu, TS. Nguyễn Nam, bạn Trần Thị Diệu Hiền, chị Phạm Ngọc Hường,… đã giúp một phần tài liệu ngoại văn để việc thực hiện luận án được tốt hơn. Cuối cùng, xin dành lời yêu mến gửi về Gia Đình – nơi vẫn luôn quan tâm đến từng bước chân của tôi.năm 2018 Người thực hiện luận án Lưu Hồng Sơn LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong công trì nh nào khác. Tôi xin cam đoan luận án được tiến hành nghiên cứu một cách nghiêm túc và kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu đi trước đã được tiếp thu một cách chân thực, cẩn trọng, có trích nguồn dẫn rõ ràng trong luận án. năm 2018 Tác giả luận án Lưu Hồng Sơn MỤC LỤC MỞ ĐẦU 0. Lýdo chọn đề tài.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp của luận án.

Cấu trúc luận án. Một số quy cách trì nh bày luận án. 5 Chương 1: Nghiên cứu Đào Uyên Minh trên thế giới vàở Việt Nam. Tình hì nh nghiên cứu Đào Uyên Minh trên thế giới.

Trong thế giới Hoa ngữ. Tại Hàn Quốc vàNhật Bản. Trong thế giới Anh ngữ. Tại Đức, Pháp, Nga.

Tình hì nh nghiên cứu Đào Uyên Minh tại Việt Nam. Nghiên cứu của các học giả Việt Nam trong nước. Nghiên cứu của các học giả Việt Nam tại nước ngoài. 36 Chương 2: Lý thuyết tiếp nhận trường phái Konstanz.

Khái quát chung. Bối cảnh ra đời. Những đặc điểm lýluận chủ yếu. Hai khuynh hướng lýluận.

Lýthuyết tiếp nhận của Hans Robert Jauss. Cuộc đời vàhoạt động học thuật. Những luận điểm cơ bản. Người đọc làm nên lịch sử văn học.

Kinh nghiệm thẩm mỹ làvấn đề trung tâm. Hướng về giải thích học văn học. Lịch sử văn học là quá trình giao lưu. Lýthuyết tiếp nhận của Wolfgang Iser.

Cuộc đời vàhoạt động học thuật. Các luận điểm cơ bản. Hành động đọc. Hành động hư cấu.

77 Chương 3: Kinh nghiệm sơ cấp của độc giả Việt Nam với Đào Uyên Minh. Khảo sát qua sử liệu. Sử liệu về khoa cử. Sử liệu về việc truyền nhập kinh Phật.

Khảo sát qua văn liệu. Thư mục tác phẩm, Tuyển bản. 110 Chương 4: Đào Uyên Minh với nhân sinh quan và tinh thần nghệ thuật của văn nhân Việt Nam. Đào Uyên Minh và nhân sinh quan của văn nhân Việt Nam.

Nhân sinh quan của Đào Uyên Minh. Nhân sinh quan của Đào Uyên Minh trong sự tiếp nhận của văn nhân Việt Nam. Hoa Cúc vànhân sinh quan của văn nhân Việt Nam. Đào nguyên vànhân sinh quan của văn nhân Việt Nam.

Đào Uyên Minh và tinh thần nghệ thuật của văn nhân Việt Nam. Tinh thần nghệ thuật của Đào Uyên Minh. Tinh thần nghệ thuật của Đào Uyên Minh trong sự tiếp nhận của văn nhân Việt Nam. Thế kỷ X – XV (thời Lý- Trần - Hồ).

Thế kỷ XV – XVIII (thời Lê- Mạc – Lê Trung Hưng). Khảo sát trên phương diện sáng tác. Khảo sát trên phương diện thi luận. Thế kỷ XVIII – XIX (thời Tây Sơn - Nguyễn).

Khảo sát trên phương diện sáng tác. Khảo sát trên phương diện thi luận. 187 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 205 Dịch văn phần tài liệu tham khảo tiếng Trung.

205 Nguyên văn các bài Tựa, Thư, Thuyết, Trát tử (tấu) vàphần trí ch tuyển tác phẩm Đào Uyên Minh trong tuyển bản cổ văn cổ thi được người Việt Nam soạn. 210 Tuyển dịch một số tác phẩm của Đào Uyên Minh. 221 Niên phổ vàdanh mục tác phẩm Đào Uyên Minh. 258 Một số tác phẩm hội họa, thư pháp đề tài Đào Uyên Minh.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Đào Uyên Minh 陶淵明 (352-427(*), còn gọi Đào Tiềm 陶潛, Đào Nguyên Lƣợng 陶元亮) làmột trong những tác gia văn học cổ điển vĩ đại bậc nhất của Trung Quốc. Ông chỉ để lại khoảng 140 tác phẩm, nhƣng có ảnh hƣởng vƣợt không gian thời gian, đi từ quê hƣơng Trung Quốc sang các quốc gia khác trong vùng văn hóa chữ Hán và để lại những dấu ấn rộng lớn sâu sắc trên cả bình diện nhân sinh quan, tinh thần nghệ thuật của văn nhân và cả hội họa, thƣ pháp, gốm sứ, điêu khắc,… Đông Á, kéo dài liên tục qua hàng thiên niên kỷ, đến nay vẫn tiếp tục tỏa sáng nhƣ một hiện tƣợng văn học văn hóa độc đáo của nhân loại. Ngành “Đào học 陶学” ra đời và trở thành vấn đề học thuật mang tính quốc tế từ giữa thế kỷ XX đến nay với hàng nghìn công trình nghiên cứu lớn nhỏ trên khắp thế giới từ Đông sang Tây, thu đƣợc nhiều thành tựu đáng ghi nhận trong việc tìm kiếm những giá trị thẩm mỹ cổ điển cũng nhƣ cơ sở hiện đại trong quá khứ. Ở Việt Nam, Đào Uyên Minh xuất hiện từ thời kỳ đầu của nền văn học truyền thống và tiếp nhận theo khuynh hƣớng ngày càng đa dạng trong suốt nghìn năm lịch sử.

Đào Uyên Minh đã góp phần làm thay đổi và kiến tạo diện mạo văn học Việt Nam, góp phần làm thay đổi tƣ tƣởng thẩm mỹ và hoạt động sáng tác, thậm chí ông còn ảnh hƣởng đến cả quan niệm đạo đức và lối sống của văn nhân Việt Nam, là một hiện tƣợng cần đƣợc nghiên cứu, lý giải. Thế nhƣng thực tế cho đến nay vẫn chƣa xuất hiện một chuyên luận hay công trì nh cóquy mônào nghiên cứu về quan hệ giữa Đào Uyên Minh và văn học Việt Nam. Đề tài này ra đời mong muốn góp một phần vào việc bổ khuyết ấy. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU Đối tƣợng nghiên cứu cơ bản của luận án là quá trình tiếp nhận Đào Uyên Minh trong văn học Việt Nam trƣớc thế kỷ XX, từ thế kỷ VIII đến cuối thế kỷ XIX.

Cùng với bình diện vĩ mô theo lịch đại, luận án đồng thời kết hợp với nghiên cứu vi mô, chú ý tập trung vào một số điểm đặc biệt: nghiên cứu mối liên hệ giữa Đào Uyên Minh vànhân sinh quan của văn nhân Việt Nam thông qua khảo sát sâu hai biểu tƣợng “hoa cúc” và “Đào nguyên”; nghiên cứu mối liên hệ giữa Đào Uyên Minh và quan niệm nghệ thuật, (*) Có rất nhiều giả thuyết khác nhau về tuổi thọ của Đào Uyên Minh, ở đây chúng tôi tạm theo Viên Hành Bái 袁行霈 trong Nghiên cứu Đào Uyên Minh 陶渊明研究 (1997). 2 sáng tạo thực tiễn của các văn nhân Việt Nam thông qua việc tìm hiểu những văn bản tác phẩm và phê bình (thi luận) có liên hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với Đào Uyên Minh. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Phạm vi vấn đề về lý luận: Luận án giới thiệu lý thuyết tiếp nhận Konstanz dựa vào những công trình thu thập đƣợc và chọn lọc ra, một phần quan trọng trong đó làcác tài liệu do ngƣời Trung Quốc dịch và các nghiên cứu về trƣờng phái Konstanz ở Trung Quốc. Cụ thể, đối với phần khái quát về trƣờng phái Konstanz trên các bình diện: bối cảnh ra đời, cơ sở lý luận, quá trình phát triển và đặc điểm lý luận thì luận án lƣợc thuật lại quan điểm và kết quả nghiên cứu của các học giả đi trƣớc trong và ngoài nƣớc.

Riêng phần trình bày về các luận điểm cơ bản của Hans Robert Jauss và nhất là Wolfgang Iser, chúng tôi nỗ lực đọc trực tiếp vào văn bản công trình của các ông (từ các bản dịch tiếng Trung Quốc, có đối chiếu với nguyên văn tiếng Đức và bản dịch tiếng Anh tại một số điểm), từ đó tuyển chọn và trình bày, diễn giải những luận điểm của Jauss và Iser mà chúng tôi sẽ vận dụng vào nghiên cứu thực tiễn trong văn học Việt Nam ở các chƣơng sau. Đồng thời trong quá trình đó chúng tôi cũng cố gắng đƣa ra nhận xét riêng của mình trong giới hạn nghiên cứu và khả năng cho phép, về lý luận của trƣờng phái Konstanz. Phạm vi nghiên cứu ứng dụng: Về phạm vi tài liệu, luận án chủ trƣơng thu nhận rộng rãi và tìm hiểu tất cả những văn bản tác phẩm, tƣ liệu in khắc lẫn viết tay, sao chép cóliên quan đến đối tƣợng nghiên cứu, từ các biệt tập, tổng tập, tuyển tập văn học một tác giả hay tập thể tác giả đến những ghi chép, bình luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Về phạm vi vấn đề, luận án bám sát đối tƣợng nghiên cứu, tức là giới hạn nghiên cứu tiếp nhận trong văn học trung đại Việt Nam, từ thế kỷ VIII đến cuối thế kỷ XIX, trong mối quan hệ, tiếp xúc của các văn nhân Việt Nam vàĐào Uyên Minh thể hiện qua những tài liệu còn tìm thấy và khảo sát đƣợc nhƣ các bộ cổ sử và văn bản tác phẩm, phê bình qua các thời đại.