Đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên huyện văn chấn phục vụ phát triển nông lâm

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NGHIÊM THỊ THƠM ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN HUYỆN VĂN CHẤN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC ĐỊA LÍ Thái Nguyên, 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NGHIÊM THỊ THƠM ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN HUYỆN VĂN CHẤN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP Chuyên ngành : Địa lí tự nhiên Mã số : 60.17 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC ĐỊA LÍ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Hồng Thái Nguyên, 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, các số liệu trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng. Kết quả trong luận văn chưa được công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác. Thái Nguyên, tháng 4 năm 2014 Tác giả luận văn Nghiêm Thị Thơm Xác nhận Xác nhận của khoa chuyên môn của Ngƣời hƣớng dẫn khoa học PGS.

Nguyễn Thị Hồng PGS. Nguyễn Thị Hồng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập, tôi đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của các Thầy cố giáo trong khoa địa lý trường ĐHSP Thái Nguyên, nhân dịp này tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới. Ban chủ nhiệm cùng toàn thể các thầy, cô thuộc khoa Địa Lý – trường Đại học sư phạm Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn. Cũng qua đây, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất tới: PGS.

TS Nguyễn Thị Hồng, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến quý báu trong quá trình chọn và nghiên cứu đề tài này. Xin chân thành cám ơn sở Nông Nghiệp và Phát Triển Nông thôn tỉnh Yên Bái, Sở Tài Nguyên Môi Trường tỉnh Yên Bái, Sở Khoa Học Và Công Nghệ tỉnh Yên Bái và bạn bè, người thân trong gia đình cùng anh ( chị) và các bạn học viên lớp Địa Lý K20 đã giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình làm luận văn của mình. Tôi xin trân trọng cảm ơn! Thái Nguyên, tháng 5 năm 2014 Học viên Nghiêm Thị Thơm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt. iv Danh mục các bảng, hình. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Cơ sở dữ liệu. Quan điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của đề tài. Cấu trúc của luận văn. CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VÀ TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN HUYỆN VĂN CHẤN. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài.

Các công trình nghiên cứu trên thế giới. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về huyện Văn Chấn. Cơ sở lý luận, thực tiễn nghiên cứu, đánh giá cảnh quan phục vụ phát triển kinh tế.

Quan niệm nguồn tài nguyên thiên nhiên. Quan niệm về cảnh quan. Nghiên cứu đa dạng cảnh quan. Lý luận nghiên cứu địa lý tự nhiên tổng hợp, nghiên cứu cảnh quan.

Nguyên tắc nghiên cứu:. 17 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Nghiên cứu đa dạng cấu trúc cảnh quan. Nghiên cứu đa dạng chức năng cảnh quan.

Nghiên cứu động lực cảnh quan. Lý luận chung về đánh giá cảnh quan. Khái niệm đánh giá cảnh quan. Bản chất của đánh giá cảnh quan.

Đối tượng đánh giá cảnh quan. Mục tiêu của việc đánh giá cảnh quan. Nguyên tắc chung của đánh giá cảnh quan. Hệ thống các phương pháp đánh giá cảnh quan.

24 Tiểu kết chương 1:. ĐẶC ĐIỂM CÁC YẾU TỐ THÀNH TẠO CẢNH QUAN VÀ SỰ PHÂN HÓA CẢNH QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU. Vị trí địa lý và đặc điểm các yếu tố thành tạo cảnh quan. Vị trí địa lý.

Đặc điểm điều kiện tự nhiên. Đặc điểm kinh tế - xã hội. Đặc điểm cảnh quan của huyện Văn Chấn. Hệ thống phân vị cảnh quan huyện Văn Chấn.

Đặc điểm các đơn vị cảnh quan huyện Văn Chấn. 52 Tiểu kết chương 2:. ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO MỤC ĐÍCH PHÁT TRIỂN NÔNG – LÂM NGHIỆP HUYỆN VĂN CHẦN. Đánh giá mức độ thuận lợi của điều kiện tự nhiên đối với vấn đề tổ chức và phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp.

Nguyên tắc và phương pháp đánh giá. Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá cảnh quan cho bố trí các ngành sản xuất. Đánh giá tiềm năng cảnh quan cho sản xuất nông – lâm nghiệp huyện Văn Chấn.1 Đối với ngành sản xuất nông nghiệp. Đối với sản xuất lâm nghiệp.

72 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Đối với sản xuất nông – lâm nghiệp. Định hướng sử dụng không gian lãnh thổ của huyện Văn Chấn cho phát triển nông lâm nghiệp. Định hướng sử dụng lãnh thổ của huyện Văn Chấn.

Định hướng sử dụng không gian. Giải pháp phát triển. 82 Tiểu kết chương 3 .88 TÀI LIỆU THAM KHẢO .89 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ Nghĩa CQ Cảnh quan ĐKTN Điều kiện tự nhiên TNTN Tài nguên thiên nhiên HST Hệ sinh thái KT- XK Kinh tế xã hội Dmax Điểm đánh giá chung cao nhất Dmin Điểm đánh giá chung thấp nhất M Cấp độ thuận lợi ∆D Khoảng cách điểm KTXH Kinh tế - xã hội ĐGCQ Đánh giá cảnh quan Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1 : sơ đồ các bước tiến hành làm luận văn .1: Hệ thống phân loại cảnh quan của Phạm Hoàng Hải và nnk (1997) .2 : Cấp phân vị cảnh quan huyện Văn Chấn .3: Các phụ lớp cảnh quan và độ cao địa hình .1: Bảng hệ chỉ tiêu đánh giá cho phát triển nông nghiệp [ 6 ].2: Tổng hợp đánh giá riêng các chỉ tiêu của CQ đối với sản xuất nông nghiệp.3: Kết quả đánh giá cho nông nghiệp .4 : Tổng hợp đánh giá riêng các chỉ tiêu của loại CQ đối với sản xuất lâm nghiệp .5: kết quả đánh giá cho lâm nghiệp.7: Định hướng sử dụng không gian huyện Văn Chấn. 81 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 2.1: Bản đồ hành chính huyện Văn Chấn .2: Bản đồ cảnh quan huyện Văn Chấn .1: Bản đồ định hướng phát triển nông – lâm nghiệp huện Văn Chấn tỉnh Yên Bái.

78 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Để phát triển kinh tế xã hội của một lãnh thổ lâu dài và bền vững thì vấn đề sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và khai thác các nguồn lực, sử dụng có hiệu quả là những vấn đề hết sức quan trọng. Điều kiện tự nhiên của một lãnh thổ luôn có những thay đổi và phân hoá phức tạp. Các thành phần cấu tạo của tự nhiên có tính độc lập tương đối, song giữa chúng có mối quan hệ chặt chẽ tạo thành một hệ thống động lực.

Hệ thống đó tồn tại trong trạng thái cân bằng động, một thành phần nào đó trong hệ thống thay đổi có thể sẽ dẫn đến sự thay đổi của các thành phần khác và phá vỡ hệ thống cũ tạo nên một hệ thống mới. Nếu khai thác hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên tức là tác động vào hệ thống tự nhiên một cách phù hợp với đặc điểm, quy luật phát sinh, phát triển của chúng thì sẽ bảo vệ, tái tạo được nguồn tài nguyên thiên nhiên và đảm bảo được sự phát triển bền vững của lãnh thổ. Ngược lại, nếu con người khai thác, sử dụng tự nhiên không tuân theo những quy luật thì sẽ mang lại những hậu quả lâu dài và không lường trước được. Vì thế, việc nghiên cứu để tìm ra những đặc trưng, quy luật phát sinh, phát triển của một lãnh thổ tự nhiên là rất quan trọng, giúp cho việc sử dụng lãnh thổ một cách hợp lý, bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội một cách hiệu quả.

Trong những năm gần đây, để giải quyết những vấn đề thực tế mang tính tổng hợp cao, hướng nghiên cứu tổng hợp điều kiện tự nhiên, đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên đã trở thành hướng nghiên cứu quan trọng, đáp ứng được nhiều vấn đề thực tế đặt ra và là cơ sở khoa học của việc lựa chọn các mục tiêu sử dụng thích hợp lãnh thổ. Dựa vào kết quả nghiên cứu, đánh giá đặc điểm các thành phần tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên; phân tích tính đa dạng của cảnh quan trên cơ sở làm rõ cấu trúc, chức năng và động lực phát triển cảnh quan có Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ xem xét đến yếu tố nhân tác là những cơ sở khoa học đầy đủ và đáng tin cậy để hoạch định phát triển kinh tế của mỗi một vùng lãnh thổ. Để duy trì sự phát triển, việc sử dụng hợp lý và hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên phục vụ phát triển nông – lâm nghiệp là yếu tố hết sức cấp thiết. Nhiều bài học rút ra từ các địa phương cho thấy: nhiều địa phương có điều kiện tự nhiên phục vụ cho phát triển nông – lâm nghiệp rất thuận lợi, nhưng do chưa đánh giá đúng điều kiện tự nhiên của địa phương mình nên việc khai thác điều kiện tự nhiên phục vụ phát triển nông – lâm nghiệp chưa đạt hiệu quả cao và chưa tương xứng với tiềm năng thực có của địa phương đó.

Là một Huyện nằm ở phía Tây Nam tỉnh Yên Bái, Văn Chấn có diện tích tự nhiên 1.224 km² và dân số 134.000 người (2004), là nơi nổi tiếng với cánh đồng Mường Lò có ý nghĩa lớn về nông nghiệp. Không những thế, Huyện còn phát triển rất nhiều cây ăn quả như Cam, Mận… ngoài ra còn phát triển các loại cây công nghiệp như chè và ở đây nổi tiếng với loại chè San tuyết ở Suối Giang. Mặc dù, Huyện có nhiều tiềm năng phục vụ phát triển nông - lâm nghiệp dựa trên cơ sở điều kiện tự nhiên thuận lợi như địa hình, khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng, sinh vật. Tuy nhiên, do chưa đánh giá đúng tiềm năng cũng như thực trạng của điều kiện tự nhiên đó, nên việc phát triển nông - lâm nghiệp ở đây chủ yếu là tự phát thiếu quy hoạch và cũng không có cơ sở khoa học, do đó phát triển nông – lâm nghiệp còn manh mún.