Luận án TS: Đặng Thai Mai - Phương pháp luận giảng văn tại trường phổ thông

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI HOÀNG THỊ MAI ĐẶNG THAI MAI VỚI VẤN ĐỀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN GIẢNG VĂN Ở NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG Chuyên ngành: Phương pháp giảng dạy văn học Mã số: 5.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: Giáo sư PHAN TRỌNG LUẬN HÀ NỘI 2000 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI HOÀNG THỊ MAI ĐẶNG THAI MAI VỚI VẤN ĐỀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN GIẢNG VĂN Ở NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG Chuyên ngành: Phương pháp giảng dạy văn học Mã số: 5.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: Giáo sư PHAN TRỌNG LUẬN HÀ NỘI 2000 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tối. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì một công trình nào. Tác giả luận án : Hoàng Thị Mai. MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .3 BẢNG KÍ HIỆU NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT.

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ:. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:. Khảo sát, phân tích, miêu tả, tổng kết lí luận một cách khách quan:. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN:.2 Về thực tiễn:. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN : .13 CHƯƠNG 1: ĐẶNG THAI MAI VỚI MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ VĂN HỌC TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG.

Đặng Thai Mai với một vài quan niệm về chương trình, sách giáo khoa văn ở nhà trường phổ thông:. Về "những bài văn không có văn", những "bài thuyết lí khô khan và dài dòng" [120,tr1]. "Phải chú ý đến yêu cầu chung của chương trình và trình độ phát triển của lứa tuổi " [120,tr 2]. Quan niệm của Đặng Thai Mai về sự phối hợp khoa học liên ngành trong dạy học văn ở nhà trường phổ thông:.1 Quan niệm của Đặng Thai Mai về tầm quan trọng của sự phối hợp khoa học liên ngành trong dạy học văn ở NTPT.2 Đặng Thai Mai với vấn đế tiếp nhận văn học:.

Đặng Thai Mai quan niệm tiếp nhận văn học là một hoạt động sáng tạo. Đặng Thai Mai với quan niệm về mối quan hệ giữa việc dạy văn và dạy tiếng ở nhà trường phổ thông. Về tầm quan trọng của việc gắn liền dạy văn với dạy tiếng ở nhà trường phổ thông. Về việc dạy tiếng trong mối quan hệ với dạy văn ở cấp I (tiểu học) :.

Về nội dung chương trình, SGK, Đặng Thai Mai gợi ý :. Về phương pháp :. Về việc dạy tiếng trong mối quan hệ với dạy văn ở cấp II (THCS) :. Về yêu cầu, nhiệm vụ :.

Nội dung chương trình:. Một số lưu ý về phương pháp, thủ pháp :. Về việc dạy tiếng trong mối quan hệ với dạy văn ở cấp III (PTTH). Về mục đích, yêu cầu :.

Nội dung chương trình :. Về phương pháp, Đặng Thai Mai lưu ý:. Đặng Thai Mai với quan niệm về vai trò, vị trí, yêu cầu đối với người giáp viên văn học :. Thầy giáo dạy văn phải là người có tâm hồn lớn, tình cảm lớn :.

Giáo viên dạy văn phải là người có vốn tri thức văn học và khoa học liên ngành sâu rộng. "Vai trò của ông thầy ở đây là khêu gợi, là hướng dẫn, là truyền cảm" [119,tr 200].29 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN GIẢNG VĂN CỦA ĐẶNG THAI MAI. Về khái niệm giảng văn và khái niệm giảng văn theo quan niệm của Đặng Thai Mai:. Quan niệm của Đặng Thai Mai về tác phẩm văn chương và tác phẩm văn chương trong nhà trường :.

Quan niệm của Đặng Thai Mai về "một áng văn chương kiệt tác". Đặng Thai Mai với một vài luận điểm về tác phẩm văn chương trong nhà trường.4 " Một áng văn là một tác phẩm có sinh mệnh, có cơ thể, có phát triển, có cả một đường lối phát triển" [112,tr48]. Quan niệm của Đặng Thai Mai về mục đích, tác dụng của giảng văn ở nhà trường phổ thông :. Quan điểm cùa Đặng Thai Mai về mục đích, tác dụng của môn giảng văn trong nhà trường cũ.

Quan niệm của Đặng Thai Mai về mục đích, tác dụng của giảng văn ở nhà trường phổ thông. Những khuynh hướng giảng văn cần phê phán theo quan niệm của Đặng Thai Mai :. "Lối học tầm chương trích cú" và "Lối giảng văn tán rộng máy móc, khen từ đầu chấm phết khen đi" [113,tr 231 ].2 "Giảng văn không chỉ là nói lại mấy câu văn xuôi không xuôi tý nào" [112,tr12]. "Giảng văn không phải là một phương tiện thời miên vô ý thức làm HS ngáp sái cả quai hàm" [112,tr12].

Lối giảng văn theo "nguyên tắc quyền uy" [120,tr 9]. Đặng Thai Mai với một số quan điểm, nguyên tắc tiếp cận phân tích và dạy học tác phầm văn chương ở nhà trường phổ thông. "Điều cần thiết là nhận định giá trị chân thật và tưởng đối của một tác phẩm theo trình độ văn hoá của thời đại" [112,tr18]. "Tất cả vấn đề là tìm ra trọng tâm hứng thú - Le centre d' intérêt - của áng văn.

Khi đã nhận ra trọng tâm đó, chúng ta sẽ xét xem trong công trình xây dựng của nhà văn sĩ, nhà thi sĩ, mọi tiết mục đã quy tụ cùng nhau thế nào để làm cho cái hứng thú đó như là đã được nâng nổi hẳn lên" [112,tr19]. "Sự mô tả thực tế cũng như lối bình phẩm trong lĩnh vực nghệ thuật vẫn phải theo những quy luật và bút pháp của nghệ thuật" [113,tr100]. "Giảng văn trước hết là chỉ rõ sự thống nhất giữa hình thức và nội dung, giữa kỹ thuật và tư tưởng trong một tác phẩm văn chương" [112,tr12]. "Cảm thấy hay chưa đủ.

Có hiểu là hay, sự thưởng thức mới có nghĩa lí và có tác dụng" [112,trl4]. "Vấn đề là khi đã nhận định, đã hiểu thấu tinh thần áng văn rồi thì lựu chọn một đích để mà trình bãy lối lĩnh hội của mình về áng văn đó" [112,tr 8]. "Chớ nên bao giờ o ép khả năng hấp thụ của HS" [120,tr 2]. "Giảng văn không thể không có áng văn trước mắt" [112,tr19].

Đặng Thai Mai với một số kỹ thuật cơ bản trong giảng văn. Về khái niệm kỹ thuật giảng văn. Đặng Thai Mai quan niệm giảng văn là "theo dõi" và "mở nếp" áng văn. Đặng Thai Mai với kỹ thuật đọc diễn cảm.

Đặng Thai Mai với kỹ thuật tái hiện chi tiết hình tượng. Đặng Thai Mai với kỹ thuật so sánh trong giảng văn. Đặng Thai Mai với kỹ thuật nêu vấn đề trong giảng văn. Đặng Thai Mai với kỹ thuật gợi mở trong giảng văn.

Đặng Thai Mai với kỹ thuật giảng bình trong giảng văn. Những điểm hạn chế trong phương pháp luận giảng văn của Đặng Thai Mai. Phương pháp luận giảng văn của Đặng Thai Mai với vấn đề phương pháp dạy học tác phẩm văn chương theo đặc trưng loại thẻ. Phương pháp luận giảng văn của Đặng Thai Mai với vấn đề HS.

Phương pháp luận giảng văn của Đặng Thai Mai với vấn đề thiết kế bài dạy học tác phẩm văn chương ở nhà trường phổ thông. Nguyên nhàn của những hạn chế trẽn.102 CHƯƠNG 3: THỂ NGHIỆM PHƯƠNG PHÁP LUẬN GIẢNG VĂN CỦA ĐẶNG THAI MAI VÀO VIỆC SOẠN GIẢNG MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG Ở NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG. Những vấn đề chung của thể nghiệm :. Mục đích, yêu cầu thể nghiệm.

Giả thuyết thực nghiệm. Đối tượng, địa bàn, thời gian thể nghiệm, đối chứng. Phương pháp, biện pháp, quy trình thể nghiệm đối chứng và kiểm tra kết quả. Yêu cầu đối với hai thiết kế và giờ dạy thể nghiệm:.

Tình hình dạy học hai đoạn trích được chọn thể nghiệm ở nhà trường phổ biến hiện nay. Về tình hình dạy học đoạn trích "Trông bốn bề". Về tình hình dạy học đoạn trích:" Nỗi nhớ nhung sầu muộn của người chinh phụ" :. Thiết kế giáo án thể hiện.

Đoạn trích: Trông bốn bể.183 TÀI LIỆU THAM KHẢO .199 BẢNG KÍ HIỆU NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT CĐSP Cao đẳng sư phạm CPN Chinh phụ ngâm DH TPVC Dạy học tác phẩm văn chương ĐHSP Đại học sư phạm ĐH&THCN Đại học và trung học chuyên nghiệp GD Giáo dục GVCPN Giảng văn Chinh phụ ngâm H Hà Nội HS HS KHXH Khoa học xã hội NXB Nhà xuất bản NTPT Nhà trương phổ thổng PTTH Phổ thông trung học PPDH Phương pháp dạy học SGK Sách giáo khoa TPVC Tác phẩm văn chương TC Tạp chí TCVH Tạp chí Văn học TC NCGD Tạp chí Nghiên cứu giáo dục TC HCM Thành phố Hồ Chí Minh TT Thao tác THCS Trung học cơ sở MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI: Bên cạnh hướng nghiên cứu tìm tòi lí luận mới, việc tổng kết. khai thác kinh nghiệm của quá khứ. của những người đi trước, đặc biệt là những người uyên bác, có uy tín để rút ngắn con đường, tìm tòi chân lí luôn là một đòi hỏi bức thiết của mọi ngành khoa học, trong đó có khoa học phương pháp dạy học (PPDH) Văn.

Công việc đó càng có ý nghĩa chúng ta còn gặp phải không ít khó khăn trong việc bổ sung, cụ thể, hoàn thiện hóa hệ thống lí thuyết PPDH Văn mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy văn, học văn ở nhà trường phổ thông (NTPT) hiện nay Ngoài sự uyên thâm của một nhà khoa học, sự lịch lãm của một nhà văn hoá lớn, sinh thời, Đặng Thai Mai là người có quan tâm đặc biệt đến việc dạy văn, học văn ở NTPT, Rất bận bịu với những trọng trách xã hội như Bộ trưởng; Bộ giáo dục, Viện trưởng Viện văn học. Chủ tịch Hội liên hiệp văn học nghệ thuật Việc Nam, nhưng thỉnh thoảng ông vẫn dành thời gian xuống tận trường phổ thông để dư giờ, trao đổi kinh nghiệm giảng văn với giáo viên. Mối quan tâm trăn trở ấy còn được thể hiện qua nhiều bài viết, công trình nghiên cứu, lí luận, phê bình văn học, Đặc biệt Đặng Thai Mai đã dành hẳn một chuyên luận để bàn về vấn đề giảng văn chuyên luận " Giảng vawnChinh phụ ngâm" (NXB Tư tưởng Thanh Hóa 1950) tác phẩm năm trong cụm công trình được giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 vừa qua. Hơn nữa, chính Đặng Thai Mai đã từng là mojt thầy giáo giảng văn xuất sắc được nhiều thế hệ học trò tôn quý, ngưỡng mộ.

Ngoài ra gần đây khi cuốn " Giảng văn Chinh phụ ngâm" ("GVCPN") được tái bản, nhiều nhà khoa học đã đánh giá rất cao tư tưởng cũng như kinh nghiệm giảng văn của Đặng Thai Mai. Những tư tưởng, kinh nghiệm đó rất cần được tổng kết một cách đầy đủ, sâu sắc, có hệ thống khai thác và vận dụng một cách sáng tạo, có hiệu quả vào phương pháp giảng văn ở NTPT hiện nay.