Luận án: Đảng lãnh đạo quan hệ Việt Nam với Liên Xô trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------***------ ĐOÀN THANH THỦY ĐẢNG LÃNH ĐẠO QUAN HỆ CỦA VIỆT NAM VỚI LIÊN XÔ TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ (1954-1975) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Hà Nội – 2020 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------***------ ĐOÀN THANH THỦY ĐẢNG LÃNH ĐẠO QUAN HỆ CỦA VIỆT NAM VỚI LIÊN XÔ TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ (1954-1975) Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Mã số: 62 22 03 15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Hồ Khang PGS. Nguyễn Thị Mai Hoa Chủ tịch hội đồng Người hướng dẫn Hà Nội – 2020 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Luận án này là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Hồ Khang, PGS. Nguyễn Thị Mai Hoa.

Các kết quả và số liệu được nêu trong Luận án là trung thực. Những kết luận của Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Đoàn Thanh Thủy TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Để có thể hoàn thành đề tài luận án tiến sĩ một cách hoàn chỉnh, bên cạnh sự nỗ lực cố gắng của bản thân nghiên cứu sinh còn có sự hướng dẫn nhiệt tình của Quý Thầy Cô, cũng như sự động viên ủng hộ của gia đình và bạn bè trong suốt thời gian học tập nghiên cứu và thực hiện luận án tiến sĩ. Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Thầy Cô hướng dẫn khoa học PGS.TS Hồ Khang, PSG.TS Nguyễn Thị Mai Hoa, người đã hết lòng giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận án này.

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến toàn thể quý thầy cô trong bộ môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam cũng như khoa Lịch sử và khoa Sau Đại học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong quá trình học tập nghiên cứu và thực hiện đề tài luận án. Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám hiệu trường Đại học Lao động – Xã hội, Khoa Lý luận chính trị – nơi tôi công tác, đã tạo điều kiện tốt nhất và động viên ủng hộ tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận án. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, đồng nghiệp, bạn bè đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận án một cách hoàn chỉnh. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh Đoàn Thanh Thủy TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục………….1 Danh mục các ký hiệu viết tắt.

Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của luận án. Bố cục của luận án. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và những vấn đề luận án tập trung giải quyết. Kết quả nghiên cứu. Những vấn đề luận án tập trung giải quyết. 35 Tiểu kết chương.

CHỦ TRƯƠNG VÀ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG TRONG QUAN HỆ VỚI LIÊN XÔ GIAI ĐOẠN 1954-1964. Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương của Đảng. Hoàn cảnh lịch sử. Chủ trương của Đảng.

Chỉ đạo thực hiện. 63 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao. Trên lĩnh vực kinh tế - thương mại.

Trên lĩnh vực giáo dục - đào tạo, khoa học – kỹ thuật, văn hóa- xã hội. Trên lĩnh vực quân sự - quốc phòng. 77 Tiểu kết chương. ĐẢNG LÃNH ĐẠO QUAN HỆ VIỆT NAM VỚI LIÊN XÔ GIAI ĐOẠN 1965-1975.

Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương của Đảng. Hoàn cảnh lịch sử. Chủ trương của Đảng. Chỉ đạo thực hiện.

Về chính trị - ngoại giao. Về quân sự - quốc phòng. Về kinh tế - thương mại. Về giáo dục – đào tạo, khoa học – kỹ thuật, văn hóa – xã hội 116 Tiểu kết chương.

NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM. Về hạn chế và nguyên nhân. Đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên hàng đầu ……………. Giữ vững độc lập, tự chủ trong chủ trương đối ngoại; song mềm dẻo, linh hoạt trong biện pháp thực hiện.

Coi trọng quan hệ với các đối tác lớn gắn với cân bằng các mối quan hệ. 157 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nhận thức rõ về mối quan hệ giữa đối nội và đối ngoại. 163 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

166 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 167 PHỤ LỤC 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BBT Ban Bí thư BCH Ban chấp hành BCT Bộ Chính trị CNTB Chủ nghĩa tư bản CNXH Chủ nghĩa xã hội DCCH Dân chủ Cộng hòa DCND Dân chủ Nhân dân TBCN Tư bản chủ nghĩa XHCN Xã hội chủ nghĩa USD Đô la Mỹ 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Liên Xô là một trong những nước đầu tiên trên thế giới công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (DCCH). Là hai nước cùng chung mục tiêu xây dựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa (XHCN), quan hệ Việt - Xô được xây dựng trên tình đoàn kết quốc tế của hai dân tộc, cùng chung mục đích và lý tưởng XHCN, phấn đấu vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.

Các nhà lãnh đạo cấp cao nhất của Đảng và Nhà nước Liên Xô đã nhận định: “Tình hữu nghị Xô - Việt được xây dựng trên lợi ích và mục tiêu chung, trên nền tảng vững chắc của chủ nghĩa Mác - Lênin và nghĩa vụ quốc tế xã hội chủ nghĩa” [29; tr. Về phía Việt Nam, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi trọng việc xây dựng quan hệ hợp tác toàn diện với Liên Xô, coi đây là một nhiệm vụ chiến lược trong chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, được Đảng và Chính phủ thường xuyên quan tâm vun đắp, gìn giữ. Thời kỳ Việt Nam tiến hành kháng chiến chống Mỹ là một thời kỳ quan trọng trong lịch sử dân tộc Việt Nam, cũng là những năm tháng hết sức quan trọng trong mối quan hệ giữa Việt Nam – Liên Xô. Trong cuộc đối đầu lịch sử giữa Việt Nam - một nước nhỏ, đất không rộng, người không đông, kinh tế nghèo nàn, lạc hậu với Mỹ - một đế quốc có tiềm lực kinh tế, quân sự đứng đầu thế giới tư bản, Việt Nam cần có sự ủng hộ, giúp đỡ của các nước XHCN, của các lực lượng tiến bộ, yêu chuộng hòa bình, tự do trên thế giới.

Chính vì vậy, mục tiêu quan trọng trong chủ trương đối ngoại của Đảng với Liên Xô là củng cố, phát triển quan hệ hữu nghị giữa hai nước, tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của Liên Xô cho cách mạng Việt Nam nhằm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Chủ trương đó xuất phát tiềm lực kinh tế, quân sự của Liên Xô, từ vai trò và vị trí của Liên Xô trong quan hệ quốc tế. Liên Xô là trụ cột của 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phe XHCN, là nước nhiệt tình ủng hộ phong trào cách mạng và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới, có tiếng nói và vị trí quan trọng trên trường quốc tế, Liên Xô lại có tiềm lực về kinh tế và quân sự mạnh, vì thế sự ủng hộ của Liên Xô có ý nghĩa quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam. Nhận thức được tầm quan trọng trong quan hệ với Liên Xô trong kháng chiến chống Mỹ, Đảng đã có những chủ trương và sự chỉ đạo trực tiếp để xây dựng và phát triển quan hệ hai nước.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới những năm 1954 – 1975 có nhiều biến động phức tạp, sự lãnh đạo của Đảng trong quan hệ với Liên Xô cũng chịu nhiều tác động của những yếu tố khách quan và chủ quan. Quan hệ hai nước dưới sự lãnh đạo của Đảng thời kỳ này có những biến đổi thăng trầm. Về cơ bản giữa hai nước có sự đồng thuận, nhưng có những thời điểm không nhất trí trong nhiều quan điểm. Mối quan hệ hợp tác toàn diện với Liên Xô về các mặt chính trị - ngoại giao, kinh tế - thương mại, quân sự - quốc phòng, văn hóa – xã hội hội trong hai giai đoạn 1954– 1964 và 1965-1975 có nhiều điểm khác biệt, tác động khác nhau đến tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam.

Sự ủng hộ, giúp đỡ về nhiều mặt của Liên Xô trong hơn 20 năm (1954-1975) đã góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Điều đó thể hiện sự thành công trong lãnh đạo của Đảng đối với quan hệ hai nước, nhưng bên cạnh đó vẫn còn những tồn tại cần phải khắc phục. Thêm vào đó, việc nghiên cứu vai trò của lãnh đạo của Đảng trong quan hệ với Liên Xô trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) không chỉ góp phần làm rõ hơn quan hệ cách mạng Việt Nam – Liên Xô trong thời kỳ quan trọng của lịch sử dân tộc mà còn làm sáng tỏ đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ của Đảng trong kháng chiến chống Mỹ; qua đó có thể rút ra được những kinh nghiệm bổ ích trong việc xây dựng, phát triển quan hệ với Liên bang 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nga trong bối cảnh hiện nay, đưa mối quan hệ đó đi vào chiều sâu, góp phần thực hiện đường lối đối ngoại mới của Đảng Cộng sản Việt Nam. Vì những lý do trên, nghiên cứu sinh quyết định chọn đề tài “Đảng lãnh đạo quan hệ của Việt Nam với Liên Xô trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)” làm luận án Tiến sĩ Lịch sử.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Làm rõ chủ trương và quá trình chỉ đạo thực hiện của Đảng trong quan hệ với Liên Xô trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975); rút ra những kinh nghiệm phục vụ hiện tại.