Luận án Tiến sĩ: Dân số và Tác động đến Phát triển Kinh tế - Xã hội tỉnh Tiền Giang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------------------- Huỳnh Phẩm Dũng Phát DÂN SỐ VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH TIỀN GIANG LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÍ HỌC Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------------------- DÂN SỐ VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH TIỀN GIANG Chuyên ngành: Địa lí học Mã số : 62 31 05 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Kim Hồng TS. Đàm Nguyễn Thùy Dương LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÍ HỌC Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2019 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Huỳnh Phẩm Dũng Phát (2011), “Cơ hội và thách thức từ “cơ cấu dân số vàng” đối với giáo dục phổ thông tỉnh Tiền Giang”, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm TP.

Hồ Chí Minh, số 29 (63), trang 135-141. Huỳnh Phẩm Dũng Phát (2012), “Sự chuyển dịch cơ cấu lao động tỉnh Tiền Giang giai đoạn 1995 – 2010”, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, số 41 (75), trang 80-87. Huỳnh Phẩm Dũng Phát, Phạm Đỗ Văn Trung (2012), “Ảnh hưởng của biến động dân số đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Tiền Giang giai đoạn 1999 – 2009”, Tạp chí Khoa học và Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, số 05, trang 71-77.

Huỳnh Phẩm Dũng Phát, Phạm Đỗ Văn Trung (2013), “Ảnh hưởng của biến động dân số đến tăng trưởng kinh tế Trung Quốc, Ấn Độ và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam”, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, số 44 (78), trang 12-17. Huỳnh Phẩm Dũng Phát, Phạm Đỗ Văn Trung, Vũ Đình Chiến (2013), “Mối quan hệ giữa cơ cấu dân số theo tuổi và phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Tiền Giang”, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm Tp. Hồ Chí Minh, số 49 (83), trang 51-58.

Huỳnh Phẩm Dũng Phát (2013), “Cơ cấu dân số tỉnh Tiền Giang qua hai cuộc Tổng điều tra dân số và nhà ở 1999, 2009”, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, số 52 (86), trang 36-43. Huỳnh Phẩm Dũng Phát (2015), “Khuyến nghị về chính sách dân số Việt Nam trong thời gian tới”, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, số 7 (73), trang 158-166.

Huỳnh Phẩm Dũng Phát, Đàm Nguyễn Thùy Dương (2016), “Quy mô và phân bố dân cư tỉnh Tiền Giang thời kỳ 1999 - 2014”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học sinh viên và cán bộ trẻ các trường Đại học Sư phạm toàn quốc năm 2016, NXB Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, trang 1718-1726. Huỳnh Phẩm Dũng Phát, Nguyễn Kim Hồng, Đàm Nguyễn Thùy Dương (2017), “Đặc điểm cơ cấu dân số theo tuổi tỉnh Tiền Giang thời kì 1999 - 2014”, Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, Tập 14, số 05 (2017), trang 112-119.

Huynh Pham Dung Phat, Kim Hai Van (2018), “The scale, the level and the movement of labor structure in the eastern economic zone of Tien Giang province”, Journal of Science, Ho Chi Minh City University of Education, Vol. Huynh Pham Dung Phat, Kim Hai Van (2018), “Comparing the level, income and the contribution to household economy between non-emigrate laborers and emigrate laborers in the eastern ecomic zone of Tien Giang province”, Journal of Science, Ho Chi Minh City University of Education, Vol. Huỳnh Phẩm Dũng Phát (chủ nhiệm) (2018), Phát triển dân số tỉnh Tiền Giang giai đoạn 1999 - 2014, Đề tài Khoa học công nghệ cấp cơ sở, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh.

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và có nguồn gốc rõ ràng. Tác giả luận án Huỳnh Phẩm Dũng Phát LỜI CẢM ƠN Với tất cả tình cảm của mình, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đối với PGS. Nguyễn Kim Hồng và TS.

Đàm Nguyễn Thùy Dương, những thầy cô đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Chủ nhiệm Khoa Địa lí, các giảng viên thuộc Bộ môn Địa lí kinh tế - xã hội và Khoa Địa lí, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã đồng hành, đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Đồng thời, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án. Bên cạnh đó, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, Ủy Ban nhân dân tỉnh Tiền Giang, Cục Thống kê tỉnh Tiền Giang, Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình tỉnh Tiền Giang, Phòng Thống kê các huyện thành thị, Viện Dân số và các vấn đề xã hội đã nhiệt tình hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập tài liệu.

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè cùng các thầy cô đồng nghiệp đã luôn ủng hộ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Huỳnh Phẩm Dũng Phát MỤC LỤC TRANG DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. iv DANH MỤC BẢNG. v DANH MỤC HÌNH.

vii DANH MỤC BẢN ĐỒ. vii MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Quan điểm, phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án.

Cấu trúc luận án. 17 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ DÂN SỐ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA DÂN SỐ ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI. Các nhân tố ảnh hưởng đến dân số. Tác động của dân số đến phát triển kinh tế - xã hội.

Cơ sở thực tiễn. Tác động của dân số đến phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam. Tác động của dân số đến phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBSCL. 45 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1.

DÂN SỐ VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH TIỀN GIANG. Các nhân tố ảnh hưởng đến dân số tỉnh Tiền Giang. Vị trí địa lí, lịch sử hình thành, phạm vi lãnh thổ. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên.

Kinh tế - xã hội. Đặc điểm dân số tỉnh Tiền Giang. Quy mô dân số. Gia tăng dân số.

Cơ cấu dân số. Phân bố dân cư và đô thị hóa. Tác động của dân số đến phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Tiền Giang. Tác động của quy mô dân số đến quy mô kinh tế.

Tác động của gia tăng dân số đến tăng trưởng kinh tế. Tác động của cơ cấu dân số đến tăng trưởng kinh tế. Tác động của phân bố dân cư và đô thị hóa đến kinh tế. Tác động của dân số đến lao động, việc làm.

Tác động của dân số đến GRDP bình quân, nghèo và giảm nghèo. Tác động của dân số đến giáo dục. Tác động của dân số đến y tế. 104 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2.

ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DÂN SỐ TỈNH TIỀN GIANG. Cơ sở xây dựng định hướng. Quan điểm của Đảng về chính sách dân số. Chiến lược Dân số và sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020.

Chiến lược Phát triển nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011 - 2020. Vị trí, chức năng của tỉnh Tiền Giang trong vùng ĐBSCL, vùng TP. Hồ Chí Minh và vùng KTTĐPN. Phương hướng, nhiệm vụ phát triển dân số, kinh tế - xã hội của tỉnh Tiền Giang đến năm 2030.

Quá trình phát triển, nâng cấp các đô thị hạt nhân. Hiện trạng dân số và tác động đến phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Tiền Giang. Quan điểm, định hướng phát triển dân số tỉnh Tiền Giang đến năm 2029. Quan điểm phát triển dân số tỉnh Tiền Giang.

Định hướng phát triển dân số tỉnh Tiền Giang. Dự báo tác động của dân số đến phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Tiền Giang. Các giải pháp phát triển dân số tỉnh Tiền Giang. Nhóm các giải pháp chung.

Nhóm các giải pháp cụ thể. 138 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. 144 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 154 iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CCKT : Cơ cấu kinh tế CCN : Cụm công nghiệp CDCCKT : Chuyển dịch cơ cấu kinh tế CMKT : Chuyên môn kỹ thuật CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CSDS : Chính sách dân số ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long ĐKTN : Điều kiện tự nhiên ĐTM : Đồng Tháp Mười FAO (Food and Agriculture Oganization) : Tổ chức Lương nông Liên Hợp Quốc GTSX : Giá trị sản xuất GDP (Gross Domestic Product) : Tổng sản phẩm nội địa GRDP (Gross Regional Domestic Product) : Tổng sản phẩm trên địa bàn LFPR (Labor Force Participation Rate) : Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động NSLĐ : Năng suất lao động OLS (Ordinary Least Squares) : Phương pháp bình phương nhỏ nhất PAR (Population Attributable Risk) : Đánh giá rủi ro dân số KCN : Khu công nghiệp KHHGĐ : Kế hoạch hóa gia đình KTTĐPN : Kinh tế trọng điểm phía Nam KT-XH : Kinh tế - xã hội TFR (Total Fertility Rate) : Tổng tỷ suất sinh THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông TNTN : Tài nguyên thiên nhiên TSGTKS : Tỷ số giới tính khi sinh TSPTT : Tỷ số phụ thuộc trẻ TSPTG : Tỷ số phụ thuộc già TSPTC : Tỷ số phụ thuộc chung TP : Thành phố TX : Thị xã iv DANH MỤC BẢNG TRANG Bảng 2.

Quy mô dân số tỉnh Tiền Giang so với vùng ĐBSCL và cả nước thời kỳ 1999 - 2015. Tỷ suất sinh thô, tỷ suất tử thô, tốc độ gia tăng dân số tự nhiên tỉnh Tiền Giang so với ĐBSCL và cả nước thời kỳ 1999 - 2015. Tỷ suất di cư trong 5 năm trước điều tra tỉnh Tiền Giang so với vùng ĐBSCL thời kỳ 1999 - 2009. Tỷ số giới tính, tỷ lệ dân số nam, tỷ số giới tính khi sinh tỉnh Tiền Giang so với ĐBSCL và cả nước thời kỳ 1999 - 2015.

Tỷ số phụ thuộc tỉnh Tiền Giang so với ĐBSCL và cả nước thời kỳ 1999 - 2015.