Luận án tiến sĩ: Một số đặc điểm thi pháp kịch Tagore - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ____________________________ NGUYỄN PHƯƠNG LIÊN MéT Sè §ÆC §IÓM THI PH¸P KÞCH TAGORE Chuyên ngành: Lí luận văn học Mã số: 62 22 32 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC Hà Nội - 2014 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Khái quát về tình hình nghiên cứu thi pháp học và thi pháp kịch Ấn Độ. Hoàn thiện các khái niệm thi pháp cổ điển.

Áp dụng thi pháp cổ điển để khảo sát tác phẩm và các giai đoạn của văn học sử. So sánh với các công trình thi pháp học của phương Tây. Khái quát về các khái niệm căn bản trong thi pháp kịch Ấn Độ cổ điển. Khái niệm Rasa.

Khái niệm Dhvani. Khái niệm Alankara. Khái quát về quá trình nghiên cứu sự nghiệp văn học của Tagore. Nghiên cứu về Tagore ở Ấn Độ và trên thế giới.

Nghiên cứu về Tagore ở Việt Nam. Nghiên cứu kịch Tagore. DHVANI TRONG ĐỀ TÀI VÀ CHỦ ĐỀ - TƯ TƯỞNG KỊCH TAGORE. Khái niệm Dhvani và quan niệm của Tagore về Dhvani.

Một số đặc điểm cơ bản của khái niệm Dhvani. Quan niệm của Tagore về Dhvani. Dhvani trong các kiểu loại đề tài kịch Tagore. Văn học sử và lịch sử.

Đời sống sinh hoạt thường nhật. 60 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nghệ thuật và cái đẹp. Dhvani trong các kiểu loại chủ đề- tư tưởng kịch Tagore.

Ca ngợi vẻ đẹp cuộc đời trần thế. Khẳng định chân lý. Tôn vinh phẩm chất tốt đẹp. Phê phán thói hư tật xấu.

Khát vọng cải tạo thực tại. Đấu tranh giữa bổn phận và tình cảm. RASA TRONG HỆ THỐNG NHÂN VẬT VÀ TÌNH HUỐNG TẠO NÊN XUNG ĐỘT KỊCH TAGORE. Khái niệm Rasa và quan niệm của Tagore về Rasa.

Một số đặc điểm cơ bản của khái niệm Rasa. Quan niệm của Tagore về Rasa. Rasa trong các kiểu nhân vật của kịch Tagore. Nhân vật nam giới.

Nhân vật phụ nữ. Nhân vật trẻ em. Rasa trong các kiểu tình huống tạo nên xung đột kịch Tagore. Tình huống tạo nên xung đột trong mỗi hình thức kịch.

Tình huống tạo nên xung đột trong các kiểu kịch bản. ALANKARA TRONG NGÔN NGỮ KỊCH TAGORE. Khái niệm Alankara và quan niệm của Tagore về Alankara. Một số đặc điểm cơ bản của khái niệm Alankara.

Quan niệm của Tagore về Alankara. Alankara trong ngôn ngữ nhân vật. 124 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Ngôn ngữ của nhân vật nam giới.

Ngôn ngữ của nhân vật phụ nữ. Ngôn ngữ của nhân vật trẻ em. Alankara trong ngôn ngữ tác giả. Ngôn ngữ tác giả trong vai trò người kể chuyện.

Ngôn ngữ tác giả trong lời đề từ. Alankara trong thơ ở kịch bản Tagore. Alankara trong kịch bản văn vần. Alankara trong thơ ở kịch bản văn xuôi.

152 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 156 THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH. 168 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Nguyễn Phương Liên 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Với 52 tập thơ, khoảng 12 tiểu thuyết, trên 100 truyện ngắn, khoảng 60 vở kịch, hơn 20 cảo luận, rất nhiều thư từ, tự truyện và các bài ca. Tagore đã để lại một sự nghiệp văn học đồ sộ bên cạnh những tác phẩm thuộc về các ngành nghệ thuật khác như hội họa, âm nhạc. Giải Nobel văn học 1913 cho tập thơ Gitanjali (Thơ Dâng) thực sự đóng vai trò là mốc đánh dấu thời điểm Tagore trở thành nhà văn nổi tiếng trên khắp thế giới, đặc biệt là đối với văn đàn phương Tây.

Còn trước đó, đối với người dân xứ Bengal, Tagore đã được gọi là “mặt trời thơ ca”. Khẳng định tầm vóc của Tagore, nhà nghiên cứu Varyam Singh viết: “Ông là quá khứ của của văn hoá chúng tôi, là hiện tại và nguyên mẫu cho thơ ca. Quả thật, giống như một đại dương với độ rộng mênh mang của tài năng và chiều sâu thăm thẳm của tư tưởng, sự vĩ đại của Tagore luôn làm cho người đứng trước ông cảm thấy mình nhỏ bé. Và cũng như đại dương, đầy bí ẩn đối với con người, sáng tác của Tagore là nguồn đề tài, nguồn cảm hứng bất tận đối với các nhà nghiên cứu.

Chưa một nhà nghiên cứu nào đủ sức bao quát hết sự nghiệp văn chương của Tagore, mà chỉ có thể nghiên cứu một bộ phận trong cả sự nghiệp văn chương đồ sộ ấy. Vì thế, cho dù đã có không ít những công trình, chuyên khảo nghiên cứu về Tagore cả bên trong lẫn bên ngoài quê hương ông, vẫn còn rất nhiều “vùng đất” trong thế giới văn chương mà Tagore tạo nên dành cho những người kế tiếp. Cho đến nay, trong giới nghiên cứu văn học Ấn Độ ở nước ta vẫn chưa có một công trình hay chuyên khảo nào tìm hiểu một cách thật sự cặn kẽ và có hệ thống về kịch của Tagore, đặc biệt là về phương diện thi pháp. Mặc dù kịch của Tagore là một mảng sáng tác khá đặc biệt khi tích hợp được những vấn đề mang tính hàn lâm của thi pháp cổ điển Ấn Độ đồng thời lại có cả những tinh hoa của sân khấu phương Tây, hiện nay chúng ta mới dịch được 08/60 vở kịch của Tagore (chúng tôi có tóm tắt 52 vở còn lại ở Phụ lục 5) và số lượng các vở kịch đã được công chúng biết đến mới chỉ khoảng 10 tác phẩm.

Nếu như thơ ca Tagore chìm sâu vào tư duy, triết lý và nghệ thuật tượng trưng còn văn xuôi tái hiện cuộc sống với bộn bề chất hiện thực thì kịch lại hòa hợp được tất cả những tính chất ấy. Không những thế, kịch còn là phương thức sáng tác tập trung tinh hoa của các bộ môn nghệ thuật khác nhau, do đó sân khấu trở thành nơi thích hợp để Tagore bộc lộ tài năng nghệ thuật đa dạng. Vậy mà thi 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com pháp kịch của Tagore là vấn đề còn ít được bàn tới ở Việt Nam. Hơn nữa, trên thế giới hiện nay, khuynh hướng nghiên cứu văn học phương Đông dựa trên mỹ học phương Đông đang ngày càng được đề cao vì có được cái nhìn toàn diện hơn, phong phú hơn.

Chúng tôi lựa chọn nghiên cứu sự nghiệp văn học của Tagore theo hướng này cũng để có được những kết quả tin cậy, nhằm góp phần thiết thực vào công việc nghiên cứu và giảng dạy về Tagore ở Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Luận án đi sâu nghiên cứu những tính chất đặc trưng trong kịch của Tagore bằng cách áp dụng những khái niệm căn bản nhất của thi pháp Ấn Độ cổ điển. Từ đó có thể hiểu kỹ hơn về R.Tagore, một tài năng văn chương đã thành công trong nhiều thể loại khác nhau của văn học nghệ thuật, đồng thời chứng minh được tính hiệu quả của hệ thống thi pháp Ấn Độ, một bộ phận đặc sắc và có giá trị cao của mỹ học phương Đông. Để đạt được mục đích trên, nhiệm vụ của luận án là phân tích các tác phẩm kịch của Tagore, phân loại và chỉ ra những thủ pháp khác nhau mà Tagore vận dụng trong phương thức sáng tác này dưới góc nhìn của thi pháp Ấn Độ.

Từ đó thấy được tính đa dạng trong tài năng và những tiến bộ trong nhân sinh quan, thế giới quan cũng như tầm vóc tư tưởng của Tagore. Phạm vi nghiên cứu Luận án của chúng tôi khảo sát, nghiên cứu về một số đặc điểm thi pháp của khoảng 60 vở kịch của Tagore, các vở kịch này đã được chúng tôi liệt kê ở Phụ lục 1 (theo thời gian sáng tác). Cũng phải nói thêm rằng, vở kịch đầu tiên Tagore đã sáng tác là vở Prithviraj Parajaya vào năm ông 12 tuổi, nhưng kịch bản vở này đã bị thất lạc nên chúng tôi không đưa vào phạm vi nghiên cứu của luận án. Một số vở kịch có chút ít thay đổi khi đưa ra công diễn hay khi dịch sang tiếng Anh, hay có thêm tên khác bằng tiếng Bengali, chúng tôi có nêu cả hai tên gọi và tính là một tác phẩm.

Truyện ngắn Dalia của Tagore cũng được George Calderon kịch hóa và trình diễn trên sân khấu của Royal Albert Hall ở Cambridge vào năm 1912 để chào mừng sự có mặt của ông, chúng tôi không tính đếm trong số tác phẩm kịch của Tagore. Bên cạnh những vở kịch được chính Tagore chuyển ngữ từ tiếng Bengali hoặc Hindi sang tiếng Anh (mà trong quá trình chuyển ngữ, có đôi 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chút thay đổi) thì riêng vở PhalguniValmiki Pratibha được nhà văn viết lại hai lần nên hiện nay ở Ấn Độ vẫn chia thành hai phiên bản, ở đây chúng tôi sử dụng cả hai phiên bản và coi như một tác phẩm. Riêng trường hợp vở kịch Sanyasi (1917), vốn được nhà văn dựa trên vở Prakriti Pratisodh (1883), nhưng trong quá trình chỉnh sửa và chuyển ngữ sang tiếng Anh để in ở New York, vở kịch đã được thay đổi rất nhiều về cấu trúc, hệ thống nhân vật… nên chúng tôi tuân theo lựa chọn của người Ấn Độ hiện nay, coi đó là hai tác phẩm riêng biệt. Chúng tôi áp dụng ba khái niệm cơ bản của thi pháp Ấn Độ cổ điển là Dhvani, Rasa và Alankara để làm nền tảng căn bản khi khảo sát các vở kịch của Tagore.

Phương pháp nghiên cứu Phương pháp chủ yếu nhất được chúng tôi sử dụng trong luận án là phương pháp tiếp cận thi pháp học. Bên cạnh đó, chúng tôi sử dụng phương pháp loại hình, phương pháp tiểu sử, phương pháp liên ngành, phương pháp văn hóa học, phương pháp nghiên cứu trường hợp. trong khi thống kê, khảo sát, so sánh, đối chiếu để đưa ra những lý giải và kết luận về đặc trưng thi pháp kịch Tagore. Trong khi so sánh và đối chiếu, chúng tôi có đưa ra một vài kiểu phân loại kịch Tagore dựa trên một số tiêu chí nhất định.

Những kiểu phân loại này để phục vụ từng mục đích cụ thể trong từng phần việc của chúng tôi nên chỉ mang tính tương đối. Các phương pháp đều được áp dụng vào các chuẩn mực lý luận thi pháp cổ điển của Ấn Độ để xem xét nghiên cứu kịch Tagore.