Đặc điểm dịch tễ học sa sút trí tuệ ở người cao tuổi tại hai quận huyện hà nội l

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*----------------- LÊ VĂN TUẤN ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC SA SÚT TRÍ TUỆ Ở NGƯỜI CAO TUỔI TẠI HAI QUẬN, HUYỆN HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2014 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*----------------- LÊ VĂN TUẤN ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC SA SÚT TRÍ TUỆ Ở NGƯỜI CAO TUỔI TẠI HAI QUẬN, HUYỆN HÀ NỘI Chuyên ngành: Vệ sinh xã hội học và Tổ chức y tế Mã số: 62.64 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Lê Đức Hinh 2. Hoàng Văn Tân HÀ NỘI - 2014 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu kết quả trong Luận án trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Lê Văn Tuấn 4 LỜI CẢM ƠN Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thế hệ Thầy giáo, Cô giáo, những người Anh, người Chị đi trước đã dìu dắt tôi từng bước trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu khoa học. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TTND. Lê Đức Hinh, PGS. Hoàng Văn Tân - Những người Thầy trực tiếp giúp đỡ, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Các Thầy là người định hướng và truyền cho tôi lòng say mê cũng như những kinh nghiệm quý báu trong nghiên cứu khoa học. Tôi xin chân thành cảm ơn Đảng uỷ, Ban Giám đốc, Khoa Sau Đại học - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương đã cho phép và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập và hoàn thành các nội dung, yêu cầu của chương trình đào tạo nghiên cứu sinh. Tôi xin cảm ơn Ban Giám đốc, các Phòng, Ban và Khoa Tâm Thần kinh - Bệnh viện Lão khoa Trung ương đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn Ban Giám đốc Trung tâm Y tế quận Đống Đa và huyện Sóc Sơn; Trạm Y tế, Đảng uỷ, Uỷ ban nhân dân, Hội Người cao tuổi hai phường Phương Mai, Kim Liên thuộc quận Đống Đa và hai xã Thanh Xuân, Minh Trí thuộc huyện Sóc Sơn, Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu, các Phòng và Bộ môn thuộc Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn tập thể Lãnh đạo và các đồng nghiệp Vụ Công tác học sinh, sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nhiệt tình giúp đỡ, ủng hộ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án này. Con luôn ghi nhớ và biết ơn sâu sắc đối với Bố Mẹ, Người đã cho con cuộc sống, luôn chăm sóc và giúp đỡ con lớn khôn, trưởng thành. Xin cảm ơn vợ và hai con 5 Xuân Mai và Gia Huy, chỗ dựa tinh thần vững chắc của tôi, luôn động viên và tạo điều kiện tốt nhất về tình cảm, tinh thần cũng như vật chất hỗ trợ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện thành công luận án này.

Hà Nội, ngày 19 tháng 6 năm 2014 NCS. Lê Văn Tuấn 6 MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa i Lời cam đoan ii Lời cảm ơn iii Mục lục iv Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt v Danh mục các bảng vi Danh mục các hình vẽ, sơ đồ, biểu đồ vii ĐẶT VẤN ĐỀ 1 Chương 1. Khái niệm và một số đặc điểm của sa sút trí tuệ 4 1. Tình hình nghiên cứu sa sút trí tuệ trên thế giới 9 1.

Tình hình nghiên cứu sa sút trí tuệ tại Việt Nam 11 1. Các yếu tố nguy cơ của sa sút trí tuệ 13 1. Một số biện pháp dự phòng sa sút trí tuệ ở người cao tuổi trên 21 thế giới và ở Việt Nam 1. Một số mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi trên thế giới 25 và ở Việt Nam Chương 2.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 34 2. Đối tượng nghiên cứu 34 2. Địa điểm nghiên cứu 34 2. Thời gian nghiên cứu 36 2.

Phương pháp nghiên cứu 36 2. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 48 2. Phương pháp xử lý số liệu 48 Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 50 3.

Tỷ lệ người cao tuổi và đặc điểm của người cao tuổi tại hai 50 7 quận, huyện Hà Nội 3. Một số đặc điểm dịch tễ học sa sút trí tuệ ở người cao tuổi 54 3. Kết quả nghiên cứu bệnh - chứng xác định một số yếu tố nguy 63 cơ sa sút trí tuệ ở người cao tuổi 3. Mô hình hồi quy xác định các yếu tố nguy cơ của sa sút trí tuệ ở người cao tuổi tại Hà Nội 72 Chương 4.

Đối tượng và địa điểm nghiên cứu 74 4. Một số đặc điểm dịch tễ học sa sút trí tuệ ở người cao tuổi tại 78 hai quận, huyện Hà Nội 4. Xác định một số yếu tố nguy cơ sa sút trí tuệ ở người cao tuổi 86 tại hai quận, huyện Hà Nội 4. Đề xuất một số biện pháp dự phòng sa sút trí tuệ ở người cao tuổi tại cộng đồng Hà Nội 100 4.

Một số hạn chế của đề tài 104 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 106 - 108 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 8 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT BMI (Body Mass Index) : Chỉ số khối cơ thể ĐTĐ : Đái tháo đường ĐH-CĐ-TCCN : Đại học - cao đẳng - trung cấp chuyên nghiệp HDL (High density lipoprotein) : Lipoprotein tỷ trọng cao LDL (Low density lipoprotein) : Lipoprotein tỷ trọng thấp MMSE (Mini Mental State Examination) : Trắc nghiệm đánh giá trạng thái tâm trí thu nhỏ CI (confidence interval) : Khoảng tin cậy OR (Odd Ratio) : Tỷ suất chênh TBMN : Tai biến mạch não TCYTTG : Tổ chức Y tế Thế giới THA : Tăng huyết áp 9 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 3. Tỷ lệ người cao tuổi so với dân số 50 3. Tỷ lệ người cao tuổi theo nhóm tuổi 51 3. Tỷ lệ người cao tuổi theo giới tính 52 3.

Trình độ học vấn của người cao tuổi 53 3. Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ ở người cao tuổi 54 3. Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ theo nhóm tuổi 55 3. Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ theo giới tính 56 3.

Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ theo trình độ học vấn 56 3. Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ theo tiền sử tăng huyết áp 57 3. Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ theo tiền sử tai biến mạch não 58 3. Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ theo tiền sử bệnh tim mạch 59 3.

Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ theo tiền sử giảm trí nhớ 60 3. Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ theo tiền sử đái tháo đường 61 3. Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ theo tiền sử có tăng lipid máu 62 3. Mối liên quan giữa tai biến mạch não với sa sút trí tuệ 63 3.

Mối liên quan giữa tăng huyết áp với sa sút trí tuệ 63 3. Mối liên quan giữa tiếng thổi động mạch cảnh với sa sút trí 64 tuệ 3. Mối liên quan giữa cơn thiếu máu não thoáng qua với sa sút 64 trí tuệ ở người cao tuổi 3. Mối liên quan giữa thừa cân - béo phì với sa sút trí tuệ 65 3.

Mối liên quan giữa tăng cholesterol máu toàn phần với sa sút 65 trí tuệ ở người cao tuổi 3. Mối liên quan giữa biến đổi LDL với sa sút trí tuệ 66 3. Mối liên quan giữa biến đổi HDL với sa sút trí tuệ 66 10 3. Mối liên quan giữa biến đổi triglycerid máu với sa sút trí tuệ 67 3.

Mối liên quan giữa biến đổi đường máu lúc đói với sa sút 67 trí tuệ 3. Mối liên quan giữa trình độ học vấn với sa sút trí tuệ 68 3. Mối liên quan giữa hoạt động xã hội với sa sút trí tuệ 68 3. Mối liên quan giữa hoạt động giải trí với sa sút trí tuệ 69 3.

Mối liên quan giữa hoạt động thể lực với sa sút trí tuệ 69 3. Mối liên quan giữa chế độ dinh dưỡng với sa sút trí tuệ 70 3. Mối liên quan giữa uống rượu với sa sút trí tuệ 70 3. Mối liên quan giữa hút thuốc lá với sa sút trí tuệ 71 3.

Mối liên quan giữa rối loạn giấc ngủ với sa sút trí tuệ 71 3. Mô hình hồi quy xác định các yếu tố nguy cơ của sa sút trí tuệ 72 ở người cao tuổi Hà Nội 11 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Hình vẽ sơ đồ Tên hình vẽ, sơ đồ, biểu đồ Trang biểu đồ Các hình vẽ 2. Bản đồ hành chính thành phố Hà Nội 35 Các sơ đồ 2. Một số yếu tố nguy cơ sa sút trí tuệ 37 4.

Mô hình dự phòng sa sút trí tuệ ở người cao tuổi tại 101 Hà Nội Các biểu đồ 3. Tỷ lệ người cao tuổi ở khu vực nội thành và ngoại 51 thành theo nhóm tuổi 3. Tỷ lệ người cao tuổi ở khu vực nội thành và ngoại 52 thành theo giới tính 3. Tỷ lệ người cao tuổi ở khu vực nội thành và ngoại 53 thành theo trình độ học vấn 3.

Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ ở người cao tuổi theo khu vực 54 12 ĐẶT VẤN ĐỀ Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2000 toàn thế giới có 580 triệu người trên 60 tuổi và dự đoán đến năm 2020 thế giới sẽ có 1,21 tỷ người cao tuổi. Đó là sự bùng nổ chưa từng có về số người cao tuổi trên thế giới [22], [23]. Sự gia tăng dân số già hiện nay có ở tất cả các nước phát triển và đặc biệt tăng mạnh ở các nước đang phát triển và còn nghèo. Bùng nổ dân số người cao tuổi đặt ra nhiều thách thức mới cho mỗi quốc gia trên các mặt xã hội, kinh tế và dịch vụ y tế.

Về phương diện dịch vụ y tế, sự thay đổi cơ cấu dân số từ trẻ đến già làm thay đổi mô hình bệnh tật và sức khỏe đòi hỏi nhiều chuyển biến thích nghi trong tổ chức dịch vụ chăm sóc sức khỏe cũng như quản lý y tế. Các bệnh mạn tính không lây truyền và thoái triển sẽ nổi trội hàng đầu gây ảnh hưởng sâu sắc tới khả năng làm việc, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của con người nói chung và tuổi già nói riêng [22], [48], [53].