Củng cố và phát triển năng lực viết phần mở bài của học sinh lớp 12 trong bài vă

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NGUYỄN THỊ THU THUỶ CỦNG CỐ VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VIẾT PHẦN MỞ BÀI CỦA HỌC SINH LỚP 12 TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học Văn – Tiếng Việt Mã số: 60.11 TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS Lê A Thái Nguyên - 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các nội dung nêu trong luận văn là kết quả làm việc của tôi và chưa được công bố trong bất cứ một công trình nào khác. Luận văn đã được chỉnh sửa theo ý kiến của hội Đồng bảo vệ. Thái Nguyên, ngày 4 tháng 6 năm 2014 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thu Thuỷ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Trước tiên em xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo, GS.

LÊ A - người Thầy hướng dẫn luận văn của em. Thầy đã tạo mọi điều kiện động viên và giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này. Em cũng xin chân thành cảm ơn Khoa Ngữ văn; Khoa Sau Đại học - Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã tạo điều kiện cho em có một môi trường học tập và nghiên cứu thuận lợi để em hoàn thành tốt luận văn của mình. Em xin chân thành cảm ơn các Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sĩ đã tham gia giảng dạy tận tình lớp Cao học Lý luận và Phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt K20 - ĐHSP Thái Nguyên.

Xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp, các em học sinh lớp thực nghiệm và tất cả các bạn bè, người thân đã ủng hộ và tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn. Trong điều kiện hạn hẹp về thời gian và khả năng có hạn, luận văn này không tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của Quý thầy, cô và các bạn đồng nghiệp. Trân trọng cảm ơn ! Thái Nguyên, ngày 4 tháng 6 năm 2014 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thu Thuỷ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT THCS : Trung học cơ sở SGK : Sách giáo khoa SGV : Sách giáo viên HS : Học sinh GV : Giáo viên NL : Nghị luận NXB : Nhà xuất bản G.S : Tiến sĩ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan .ii Lời cảm ơn .iii Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt.iv Mục lục.

Lí do chọn đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Lịch sử nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Đóng góp của luận văn. Cấu trúc của luận văn.

MỞ BÀI VÀ NĂNG LỰC VIẾT PHẦN MỞ BÀI VĂN BẢN NGHỊ LUẬN. Phần mở bài trong văn bản nghị luận. Đặc trưng của phần mở bài. Chức năng của phần mở bài.

Yêu cầu của phần mở bài. Các phương pháp mở bài trong bài văn nghị luận. Năng lực viết phần mở bài trong văn bản nghị luận. Về khái niệm năng lực.

Năng lực viết phần mở bài nghị luận. Tinh thần thái độ khi viết phần mở bài trong văn bản nghị luận. TỔ CHỨC CỦNG CỐ VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC MỞ BÀI TRONG VĂN BẢN NGHỊ LUẬN CỦA HỌC SINH .30 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Thực trạng dạy học phần mở bài trong văn bản nghị luận.

Tài liệu dạy học. Năng lực viết phần mở bài của học sinh. Việc tổ chức dạy học của giáo viên. Tổ chức dạy học lý thuyết phần mở bài.

Những tri thức học sinh cần chiếm lĩnh. Các phương pháp dạy học. Rèn luyện viết phần mở bài qua các bài tập. Giới thiệu chung về hệ thống bài tập.

Miêu tả các bài tập. Hướng dẫn sử dụng hệ thống bài tập vào thực tiễn. THIẾT KẾ VÀ DẠY THỰC NGHIỆM. Mục đích và yêu cầu thực nghiệm.

Mục đích thực nghiệm. Yêu cầu thực nghiệm. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm. Đối tượng thực nghiệm.

Địa bàn thực nghiệm. Nội dung và cách thức tiến hành thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm. Cách thức tiến hành thực nghiệm.

Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm. Tiêu chí đánh giá thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm và đối chứng. Kết luận chung về dạy học thực nghiệm .93 TÀI LIỆU THAM KHẢO .96 PHỤ LỤC Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỞ ĐẦU 1.

Lí do chọn đề tài Văn nghị luận là một trong những kiểu văn bản quan trọng và phổ biến trong đời sống xã hội cũng như trong trường học, đặc biệt là ở trường Trung học phổ thông. Viết văn nghị luận nhằm rèn luyện tư duy, năng lực biểu đạt những quan điểm, những tư tưởng sâu sắc trong đời sống xã hội. Tuy nhiên viết văn nghị luận lại không phải là chuyện dễ dàng. Để viết cho hay, cho đúng, cho có sức thuyết phục thì lại càng khó.

Chính vì vậy có rất nhiều em yêu thích văn chương nhưng khi bắt tay vào làm bài văn lại rất lúng túng, không biết bắt đầu từ đâu và làm cho các em ngày càng xa lánh văn chương. Đối với học sinh, một trong những vấn đề bối rối khi viết văn nghị luận là phần mở bài. Phần mở đầu định hƣớng triển khai cho toàn bộ bài viết Macxim Gorki đã từng kết luận: "Khó hơn cả là phần mở đầu, cụ thể là câu đầu, cũng như trong âm nhạc, nó chi phối giọng điệu của tác phẩm và người ta thường tìm nó rất lâu". [8, 45] Làm việc gì cũng vậy, sự khởi đầu luôn khiến chúng ta phải cân nhắc kĩ lưỡng trước khi bắt tay thực hiện công việc ấy đến kết quả cuối cùng.

Muốn có một bài văn nghị luận hay hoàn toàn không nằm ngoài quỹ đạo của quá trình làm việc thông thường như đã nêu ở trên. Sự khởi đầu của việc làm văn nghị luận là viết phần mở bài, còn được gọi dưới cái tên như đặt vấn đề hay nêu vấn đề. Không phải không có lí khi có ý kiến cho rằng: "Văn hay chỉ cần đọc mở bài". Tất nhiên nếu chỉ đọc mở bài thì không thể đánh giá được toàn bộ bài văn.

Nhưng quả thật, mở bài có tầm quan trọng thực sự đối với người viết. Người ta thường nói: "vạn sự khởi đầu nan", khi viết bài văn có được một mở bài hay, tự nhiên dòng văn như được khơi chảy, tuôn trào. Mở bài lúng túng, trục trặc… sẽ khiến bài viết thiếu sinh khí, văn phong không liền mạch, ý tứ sẽ trở nên rời rạc… Nhưng quả thực, viết phần mở bài là việc làm khó khăn và gian nan nhất. Vì phần mở bài là căn cứ để đánh giá bài làm có thu hút, sáng tạo và độc đáo hay không.

Nằm ở vị trí đầu tiên trong bố cục ba phần (mở bài, thân bài, kết bài) của một bài văn nói chung cũng như nghị luận nói riêng, phần mở bài thường tạo ấn tượng ban đầu về bài viết và giúp người đọc cảm nhận trọn vẹn âm hưởng của toàn bài. Một mở bài gọn gàng, mạch lạc sẽ thu hút được sự quan tâm của đông đảo người đọc. Bên cạnh đó, nó còn tạo thêm hứng thú cho người viết. Ngược lại, người đọc mất cảm tình khi tiếp xúc với một bài văn có phần mở bài mang Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ biểu hiện của nhận thức hạn chế và lối tư duy thiếu mạch lạc của người viết.

Từ tâm lí tiếp nhận không tốt, người đọc có thể mặc nhiên quy kết rằng nội dung bài văn này kém chất lượng. Như vậy, phần mở bài là một trong những bộ phận quan trọng cấu thành bài văn nghị luận. Phần mở bài định hướng triển khai cho toàn bộ bài viết. Phần mở đầu có tính khái quát cao, không dễ viết nên học sinh gặp rất nhiều lúng túng và khó khăn khi viết phần này Phần mở bài chứa đựng vấn đề cần giải quyết một cách khái quát và thông báo cho người đọc phương thức giải quyết hoặc giới hạn của vấn đề.

Vậy khái quát là gì? Theo Từ điển Từ Hán Việt khái quát là "nêu lên tính chất chung từ những cái lẻ tẻ ( sau khi loại trừ những tính chất riêng biệt". [7, 216] Như vậy, tính khái quát được hiểu là những gì mang bản chất chung nhất, nổi bật, bao quát nhất của vấn đề. Tính khái quát trong phần mở đầu của một bài văn nghị luận thể hiện ở việc người viết phải đưa ra những lời dẫn, lời nhận xét, đánh giá chung nhất, tổng quát nhất về vấn đề nghị luận, chứ không phải đi sâu vào những chi tiết, sự kiện riêng lẻ như ở phần thân bài. Ví dụ: đứng trước một đề nghị luận văn học, nếu phần mở đầu đi từ giới thiệu vài nét về tác giả, ta nên tập trung vào những điểm khái quát nhất của nhà văn, nhà thơ ấy như: phong cách nghệ thuật, nét độc đáo khác biệt.

hơn là giới thiệu một cách máy móc về năm sinh, năm mất, tên thật, quê quán; giới thiệu vài nét về tác phẩm nên tập trung vào hoàn cảnh sáng tác, vị trí của tác phẩm trong sự nghiệp của tác giả và trên văn đàn văn học dân tộc. Để đưa ra được những nhận xét, đánh giá mang tính khái quát cao đòi hỏi người viết phải có năng lực khái quát hoá - được xác định là một quá trình tư duy mà ở đó con người dùng trí óc để liên kết nhiều đối tượng khác nhau nhưng có chung thuộc tính, mối quan hệ nhất định vào một nhóm. Người viết phải có năng lực chọn lọc, tổng hợp những thông tin, sự kiện, đưa ra những đánh giá mang tính khái quát nhất, bao quát được hết vấn đề cần trình bày. Đây là một việc làm khó khăn, không phải ai cũng có thể thực hiện được.

Trên thực tế, năng lực khái quát hoá của học sinh còn kém. Đứng trước một vấn đề nghị luận, các em gặp rất nhiều lúng túng và khó khăn khi viết phần mở đầu. Mở bài không phải là phần nêu tóm tắt toàn bộ nội dung sẽ trình bày trong văn bản, nhưng đa số các em biết gì đều đưa hết vào phần mở bài khiến cho phần thân bài không có "đất" viết, hoặc bị lặp lại.