Luận án Tiến sĩ: Công giáo với Dân tộc trong Cuộc Kháng chiến chống Pháp (1945-1954)

®¹i häc quèc gia hµ néi TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRẦN THỊ MAI THANH CÔNG GIÁO VỚI DÂN TỘC TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP (1945-1954) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hµ néi – 2013 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ®¹i häc quèc gia hµ néi TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRẦN THỊ MAI THANH CÔNG GIÁO VỚI DÂN TỘC TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP (1945-1954) Chuyªn ngµnh : Lịch sử Việt Nam Cận đại và Hiện đại M· sè : 62 22 54 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS Đỗ Quang Hƣng Hµ néi - 2013 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com BẢNG QUY ƢỚC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1 BCH Ban Chấp hành 2 BTV Ban Thường vụ 3 CNTB Chủ nghĩa tư bản 4 CNCS Chủ nghĩa cộng sản 5 CNXH Chủ nghĩa xã hội 6 CNĐQ Chủ nghĩa đế quốc 7 CGVN Công giáo Việt Nam 10 CMDTDCND Cách mạng Dân tộc dân chủ nhân dân 11 ĐCS Đảng Cộng sản 12 ĐCSVN Đảng Cộng sản Việt Nam 15 ĐCSĐD Đảng Cộng sản Đông Dương 16 ĐDCLH Đảng dân chúng Liên hiệp 17 DCCH Dân chủ cộng hòa 18 DTCMĐ Dân tộc cách mạng đảng 19 GHVN Giáo hội Việt Nam 20 GHCG Giáo hội Công giáo 21 GHCGVN Giáo hội Công giáo Việt Nam 22 HCGKC Hội Công giáo kháng chiến 23 KCCP Kháng chiến chống Pháp 24 MTVM Mặt trận Việt Minh 25 MTLV Mặt trận Liên việt 26 M.P Hội truyền giáo nước ngoài Paris 28 LĐCGKC Liên đoàn Công giáo kháng chiến 29 U.C Đơn vị lưu động bảo vệ họ đạo 30 VNDCCH Việt Nam Dân chủ Cộng hòa 31 TBCN Tư bản chủ nghĩa 32 XHCN Xã hội chủ nghĩa 33 NATO Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CÔNG GIÁO VỚI DÂN TỘC TRONG ĐẤU TRANH 26 GIÀNH VÀ GIỮ CHÍNH QUYỀN, CHUẨN BỊ KHÁNG CHIẾN (1945-1946) 1. Khái quát về Công giáo với dân tộc trƣớc năm 1945 26 1. Vài nét về lịch sử Công giáo Việt Nam trước năm 1930 26 1. Công giáo với dân tộc từ năm 1930 đến năm 1945 33 1.

Công giáo với dân tộc- diễn biến và những sắc thái 38 1. Công giáo trong Cách mạng tháng Tám 1945 38 1. Công giáo với cuộc đấu tranh bảo vệ nền độc lập, chuẩn bị kháng chiến 44 Chương 2: CÔNG GIÁO VỚI DÂN TỘC GIAI ĐOẠN 67 KHÁNG CHIẾN TOÀN QUỐC (1946-1954) 2. Công giáo với dân tộc những năm đầu toàn quốc kháng chiến 67 (1946 -1951) 2.

Những nhân tố tác động đến đường hướng Công giáo Việt Nam 67 2. Công giáo Việt Nam – “dòng trong” và “dòng đục” 76 2. Công giáo với dân tộc giai đoạn đẩy mạnh kháng chiến đến 96 thắng lợi (1951-1954) 2. Công giáo đồng hành cùng dân tộc 96 2.

Một bộ phận Công giáo đi ngược lợi ích dân tộc 103 2. Cuộc di cư của người Công giáo miền Bắc 111 Chương 3: CÔNG GIÁO VỚI DÂN TỘC TRONG KHÁNG 121 CHIẾN CHỐNG PHÁP – ĐẶC ĐIỂM VÀ KINH NGHIỆM LỊCH SỬ 3. Công giáo với dân tộc – những đặc điểm cơ bản 121 3. Thực dân Pháp, Tòa thánh Vatican và Chính quyền Bảo Đại đã 121 biến một bộ phận đồng bào Công giáo trở thành công cụ phục vụ chính quyền thực dân 3.

Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước Việt Nam nhất quán thực 126 hiện chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng, đoàn kết giáo lương 3. Trong quan hệ Công giáo với kháng chiến, nổi bật là sự tồn tại 132 hai xu hướng đồng hành và ly khai dân tộc 3. Quan hệ Công giáo với dân tộc ở Bắc Bộ và Nam Bộ, biểu hiện và 147 những sắc thái riêng biệt 3. Công giáo với dân tộc – một số kinh nghiệm lịch sử 152 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần dân tộc của đồng bào Công giáo 152 3. Tôn trọng tự do tín ngưỡng, đoàn kết giáo, lương thực sự 156 3. Phân hóa, tranh thủ hàng ngũ chức sắc Công giáo 161 3. Đấu tranh với âm mưu lợi dụng Công giáo, trên tinh thần khoan 165 dung, độ lượng KẾT LUẬN 172 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN 174 ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 175 PHỤ LỤC 192 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Tôn giáo là một hiện tượng xã hội phổ biến, có ảnh hưởng to lớn đến sự tồn tại và phát triển của các cộng đồng người trong lịch sử.Hiện nay, ảnh hưởng của tôn giáo đang có chiều hướng gia tăng đối với các lĩnh vực trong đời sống xã hội ở hầu khắp các quốc gia, dân tộc trên thế giới. Việt Nam là một quốc gia có nhiều tôn giáo khác nhau cùng song hành tồn tại. Nhìn chung, phần lớn các tôn giáo ở Việt Nam đều du nhập từ nước ngoài vào và trong lịch sử, nhiều tôn giáo đã có những đóng góp tích cực cho sự nghiệp giành, giữ độc lập dân tộc, phát triển đất nước, góp phần hình thành bản sắc văn hóa dân tộc, tinh thần yêu nước mang tính đặc thù riêng của dân tộc Việt Nam, hòa nhập và gắn kết với dân tộc. Đạo Công giáo1 là một chi phái lớn của Kitô giáo 2, có tác động nhiều mặt đến đời sống, đạo đức, văn hóa, lối sống, phong tục, tập quán.

của nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Mặc dù Công giáo được du nhập vào Việt Nam muộn hơn một số tôn giáo khác, nhưng với tất cả tính riêng biệt của mình, Công giáo đã và đang có ảnh hưởng sâu sắc đối với đời sống tinh thần trong xã hội Việt Nam. Có lẽ, ít tôn giáo nào ở Việt Nam ngay từ khi mới du nhập đã dính líu đến vấn đề chính trị, mang tính chính trị nhiều hơn là tính thuần túy tôn giáo như là đạo Công giáo. Nếu ấy năm 1533 là mốc đánh dấu việc đạo Công giáo được truyền vào Việt Nam, thì cũng từ thời khắc ấy đến trước Cách mạng tháng Tám 1945, vấn đề Công giáo với chính trị, Công giáo với dân tộc thường được hình dung qua quan hệ giữa thế lực thực dân và kẻ truyền đạo.

Mỗi 1 Đạo Công giáo (Catholicism) là Đạo mà chính Chúa Giêsu đã khai sinh và rao giảng để mang ơn cứu độ của Thiên Chúa đến cho mọi người.Đạo của Chúa Kitô (Christianity) được gọi là Đạo Công giáo vì mục đích phổ quát của ơn cứu độ mà Chúa đã mang đến cho nhân loại. Vì thế, thuật ngữ “Công giáo” có nghĩa là chung, là phổ quát (universal). Công giáo là thuật ngữ được sử dụng đặc biệt trong ngữ cảnh Kittô giáo, chỉ giáo hội duy nhất, nguyên thuỷ - Giáo hội Công giáo Rô ma.Trong tiếng Việt, thuật ngữ Công giáo được dùng để dịch từ Catholica/Catholiquevới ý nghĩa đó là đạo chung, đạo phổ quát, đạo công cộngdành cho tất thảy mọi người không phân biệt màu da, tiếng nói và văn hóa.Ngoài ra, Công giáo ở Việt Nam còn được gọi là đạo Gia tô, Thiên Chúa giáo, Kittô giáo. 2 Kitô giáo (thuật ngữ phiên âm) hoặc Cơ Đốc giáo (thuật ngữ Hán –Việt) là một trong các tôn giáo khởi nguồn từ Abraham – tổ phụ của người Do Thái và Ả Rập.Kitô giáo bao gồm nhiều truyền thống tôn giáo với các dị biệt văn hóa cũng như hàng ngàn xác tín và giáo phái khác nhau.

Trải qua hai thiên niên kỷ, Kitô giáo hình thành nên ba nhánh chính: Công giáo Rô ma, Chính thống giáo Đông phương (tách ra khỏi Giáo hội Công Giáo La Mã năm 1054vì một số bất đồng về tín lý, phụng vụ và quyền bính)và Tin lành (ly khai khỏi Công Giáo và Chính Thống Giáo sau những cuộc cải cách/reformations do Martin Luther chủ xướng tại Đức năm 1517). Những nhánh này sau đó cũng đã phân chia thành hàng ngàn các nhánh nhỏ khác nhau. Tính chung, đây là tôn giáo lớn nhất thế giới với hơn 2,1 tỉ tín hữu (chiếm khoảng 34% dân số thế giới). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bước tiến của sự xâm lăng thuộc địa tương ứng với mỗi bước leo thang của đạo Công giáo và ngược lại.

Đã xảy ra không ít những cuộc đụng độ giữa Công giáo và dân tộc. Cách mạng tháng Tám 1945 là một sự kiện lịch sử vĩ đại, có sức lan tỏa, có tầm ảnh hưởng sâu rộng vượt ra khỏi biên giới quốc gia dân tộc. Nhà nước VNDCCH ra đời – chính từ thời khắc lịch sử ấy, dân tộc Việt Nam bước vào cuộc hồi sinh vĩ đại, xóa bỏ 80 năm nô lệ, xây dựng cuộc sống mới với tư thế và địa vị của người làm chủ. Với tính chất dân tộc sâu đậm, Cách mạng tháng Tám đã mở ra cho người CGVN vận hội mới - đoàn kết với 20 triệu người ngoại đạo thành một khối thống nhất để kiến thiết và bảo vệ Tổ quốc.

Đó là cơ hội để người Công giáo vươn lên, xác định đúng vị trí của mình trong lòng dân tộc Việt Nam. Cách mạng thành công chưa bao lâu, lịch sử lại đặt đất nước Việt Nam trước những thách thức mới và to lớn – thực dân Pháp tiến hành cuộc chiến tranh tái chiếm Đông Dương. Nền độc lập vừa mới giành được đứng trước nguy cơ một mất, một còn. Lúc này, độc lập là vô giá, quyền dân tộc là thiêng liêng; lợi ích tối cao của dân tộc là độc lập, tự do; nhiệm vụ trọng yếu của toàn Đảng, toàn dân là bảo vệ chính quyền cách mạng, bảo vệ chế độ.

Để thực hiện nhiệm vụ cấp bách ấy, cần củng cố, mở rộng khối đại đoàn kết dân tộc, tập hợp hết thảy mọi giai cấp, tầng lớp, tôn giáo…. Tuy nhiên, tiến hành chiến tranh xâm lược, thực dân Pháp đã triệt để lợi dụng vấn đề Công giáo vào mục đích kích động chia rẽ dân tộc, hòng làm suy yếu cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam. Một lần nữa, vấn đề Công giáo với dân tộc trở nên hết sức nhạy cảm và phức tạp. Quan hệ giữa GHVN với thực dân Pháp, thái độ của những người CGVN trước vận mạng sống còn của dân tộc có những sắc thái và diễn biến mới, hình thành những xu hướng khác nhau, thậm chí đối lập nhau.

Bên cạnh một dòng Công giáo yêu nước bền bỉ chảy, hướng về nguồn cội dân tộc, thì vẫn tồn tại một dòng Công giáo khác - “dòng đục” đi ngược lợi ích dân tộc, một lần nữa được hàng giáo phẩm GHCGVN khơi lên bằng những hành động bất xứng mang danh Chúa, kéo đẩy một bộ phận giáo dân Việt Nam vào con đường xa rời dân tộc. Như vậy, trong KCCP, vấn đề Công giáo và dân tộc diễn ra một cách gay gắt, ác liệt, trở thành vấn đề vô cùng gai góc, mà thực chất là việc giải quyết quan hệ giữa Công giáo – Cộng sản.