Luận án tiến sĩ: Chuyển giao công nghệ cao từ nước ngoài vào ngành công nghiệp trọng điểm Việt Nam – Nguyễn Duy Nhiên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ------------------------------- NGUYỄN DUY NHIÊN CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ CAO TỪ NƢỚC NGOÀI VÀO MỘT SỐ NGÀNH CÔNG NGHIỆP TRỌNG ĐIỂM CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI, 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ------------------------------- NGUYỄN DUY NHIÊN CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ CAO TỪ NƢỚC NGOÀI VÀO MỘT SỐ NGÀNH CÔNG NGHIỆP TRỌNG ĐIỂM CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mã số: 62 31 01 01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Lê Bộ Lĩnh 2.TS Trần Văn Tùng HÀ NỘI, 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của tôi. Các kết quả nghiên cứu, các luận giải và phân tích, đánh giá trong Luận án là trung thực, đảm bảo tính khoa học, tính thực tiễn và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Trong quá trình thực hiện Luận án, tôi có tiếp thu các tài liệu tham khảo và tiếp cận các thông tin là các số liệu dựa trên các nguồn cung cấp chính thống, đáng tin cậy. Nếu có gì sai sót tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Duy Nhiên 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Lời cảm ơn! Trong quá trình thực hiện luận án, tôi luôn nhận được những tình cảm vô cùng quý giá của các nhà quản lý, các nhà khoa học, các thầy giáo, cô giáo, các nhà nghiên cứu, hoạt động thực tiễn, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, người thân, gia đình và bạn bè đã hỗ trợ, động viên để tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng và sâu sắc đến Ban Giám đốc, Ban Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội và Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Trường Đại học Kinh tế - ĐHQG Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ tối đa, cho phép tôi được thực hiện, hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ sự biết ơn, sự thành tâm kính trọng đến Ban chủ nhiệm khoa Kinh tế Chính trị - Trường Đại học Kinh tế, quý thầy, quý cô, những giảng viên, các nhà khoa học trong Khoa, trong và ngoài Nhà trường đã tận tình chỉ bảo, chia sẻ kinh nghiệm, trí tuệ với tầm lòng nhân ái, bao dung, sự nghiêm khắc và trách nhiệm khoa học cao cả. Tôi xin gửi cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu Trường ĐHSP Hà Nội, đồng nghiệp, gia đình, người thân và bạn bè đã luôn quan tâm, tạo điều kiện về thời gian, hỗ trợ để tôi hoàn thành luận án.

Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các nhà khoa học, các cơ quan, báo chí, các tác giả của các sách, tài liệu, giáo trình, đề tài công trình nghiên cứu, các chuyên gia hoạt động thực tiễn, chuyên môn, các cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp đã giúp đỡ, chia sẻ thông tin liên quan đến luận án. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn trân trọng nhất, sâu sắc nhất đến Thầy PGS.TS Lê Bộ Lĩnh và Thầy PGS.TS Trần Văn Tùng đã tận tâm, dốc lòng, luôn đồng hành, đầy tình yêu thương, trách nhiệm chỉ bảo, hướng dẫn khoa học cho tôi. Luận án đã hoàn thành, chắc chắn vẫn còn có những hạn chế, thiếu sót, tôi thực tâm cầu thị và mong muốn nhận được sự đóng góp ý kiến để bổ sung, chỉnh sửa hoàn thiện hơn! Tôi xin trân trọng cảm ơn! Nghiên cứu sinh: Nguyễn Duy Nhiên 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 1. Tiếng Anh Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực Mậu dịch tự do Đông Nam Á APEC Asia Pacific Economic Cooperation Tổ chức Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dƣơng AMT Advanted Material Technology Công nghệ Vật liệu mới ASEAN Association of South East Asian Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Nations Á ASEM Asia - Europe Meeting Diễn đàn Hợp tác Á - Âu AT Automation Technology Công nghệ Tự động hóa BT Biotechnology Technology Công nghệ Sinh học EEC European Ecomomic Community Khối Thị trƣờng chung Châu Âu GCI Global Competitiveness Index Khả năng cạnh tranh toàn cầu GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc dân ESCAP United Nations Economic and Social Uỷ ban Kinh tế Xã hội Châu Á Commision for Asia and Pacific Thái Bình Dƣơng FDI Foreign Direct Investment Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FTA Free Trade Area Khu vực Thƣơng mại Tự do IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế IT Information Technology Công nghệ thông tin LA Licensing Arrangement Hợp đồng Li - xăng MNCs Multinational Companies Các Công ty đa quốc gia MT Mechatronics Technology Công nghệ Cơ - Điện tử 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com NT Nanotechnology Technology Công nghệ Nano ODA Official Development Assistance Hỗ trợ Phát triển Chính thức OECD Organization of Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển Cooperation and Development Kinh tế OPEC Organization of Petroleum Tổ chức các nƣớc Xuất khẩu Dầu Exporting Countries mỏ R&D Research and Development Nghiên cứu và Triển khai THRIP Technology and Human Resource Chƣơng trình Công nghệ và Nguồn for Industrial Promotion nhân lực cho Phát triển Công nghiệp TNCs Transnational Companies Các Công ty xuyên quốc gia UNTACD United Nations Committee on Ủy ban Thƣơng mại và Phát triển Trade and Development của Liên hợp quốc UNDP United Nations Development Chƣơng trình Phát triển của Liên Program hợp quốc WB World Bank Ngân hàng Thế giới WTO World Trade Organisation Tổ chức Thƣơng mại Thế giới 2.

Tiếng Việt CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNC Công nghệ cao CGCN Chuyển giao công nghệ CNTĐ Công nghiệp trọng điểm GD&ĐT Giáo dục và Đào Tạo GS Giáo sƣ PGS Phó giáo sƣ KH - CN Khoa học - Công nghệ KH&CN Khoa học và Công nghệ KT Kinh tế 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com KTQT Kinh tế quốc tế KT - XH Kinh tế - xã hội LLSX Lực lƣợng sản xuất NSLĐ Năng xuất lao động NXB Nhà xuất bản SP Sản phẩm SXKD Sản xuất kinh doanh TCHKT Toàn cầu hóa kinh tế TS Tiến sỹ TSKH Tiến sỹ khoa học XHCN Xã hội chủ nghĩa 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HỘP I. DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Trang Bảng 2. Tỷ trọng % các khu vực kinh tế (KVKT) trong GDP của các nước 52 giai đoạn 2000 - 2012…………………………………………………………………… Bảng 2. Một số chỉ tiêu thống kê về R&D chủ yếu năm 2010 của các nước, khối 54 các nước…………………………………………………………………………………….

Thống kê một số thành tựu về KT - XH Việt Nam từ 1986 đến 2014… 76 Bảng 2.4: Tiêu chí xác định các nước công nghiệp dựa vào thu nhập bình quân 77 GDP/người/năm và đổi mới công nghệ………………………………………………… Bảng 2. Xếp hạng chỉ số khả năng cạnh tranh toàn cầu (GCI) các năm(năm 2007 - 2008 có 131 nước xếp hạng; các năm 2011 - 2013: 144 nước; năm 2013 - 79 2014: 148 nước; năm 2014 - 2015 có 144 nước xếp hạng)……………………… Bảng 2. Xếp hạng một số trụ cột về chỉ số khả năng cạnh tranh toàn cầu (GCI) của Việt Nam qua các năm (năm 2007 - 2008 có 131 nước xếp hạng, các năm 80 2012 - 2013 và 2014 - 2015 có 144 nước xếp hạng)………………………………… Biểu đồ 3. Cơ cấu giá trị SX công nghiệp theo giá hiện hành phân theo ngành công nghiệp qua các 95 năm………………………………………………………………….

Tốc độ gia tăng giá trị SX công nghiệp bình quân mỗi năm phân theo 95 khu vực kinh tế - thành phần kinh tế (%)……………………………………………… Biểu đồ 3. Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp các năm phân theo thành phần kinh tế (%)…………………………………………………………………… 96 Biểu đồ 3. Loại công nghệ sử dụng trong các ngành công nghiệp xi măng, dầu khí, ô tô và điện tử ở Việt Nam………………………………………………………… 102 Bảng 3. Trình độ công nghệ SX của các doanh nghiệp trong 4 ngành công nghiệp Việt Nam so với trình độ công nghệ SX cùng ngành ở các nước trên thế giới……………………………………………………………………………….

Nguồn gốc công nghệ hiện đang sử dụng trong các doanh nghiệp 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thuộc 4 ngành công nghiệp xi măng, dầu khí, ô tô, điện tử Việt Nam …………. Mục tiêu chuyển giao CNC từ nước ngoài vào các doanh nghiệp của 110 4 ngành công nghiệp xi măng, dầu khí, ô tô, điện tử Việt Nam…………………… Bảng 3. Hình thức/kênh/phương thức chuyển giao CNC từ nước ngoài vào một số doanh nghiệp của các ngành công nghiệp xi măng, dầu khí, ô tô và điện tử Việt 114 Nam. Hình thức/kênh/phương thức chuyển giao CNC từ nước ngoài vào 115 các ngành công nghiệp xi măng, dầu khí, ô tô và điện tử Việt Nam……………….

Nguồn gốc và trình độ công nghệ được đánh giá tại thời điểm chuyển 120 giao vào các doanh nghiệp của một số ngành CNTĐ Việt Nam…………………. Trình độ công nghệ của các doanh nghiệp tại thời điểm chuyển giao…………………………………………………………………………………………. Trình độ công nghệ so sánh với khu vực và thế giới tại thời điểm chuyển giao…………………………………………………………………………………. Hoạt động chuyển giao CNC từ nước ngoài các ngành công nghiệp xi măng, dầu khí, ô tô, điện tử Việt Nam theo nội dung - quy trình CGCN………….

Mức độ quan trọng của các tiêu chí công nghệ khi thực hiệc chuyển giao CNC từ nước ngoài vào các ngành công nghiệp xi măng, dầu khí, ô tô, điện tử Việt 126 Nam……… Bảng 3. Điều kiện thực hiện chuyển giao CNC từ nước ngoài vào một số doanh nghiệp của các ngành công nghiệp xi măng, dầu khí, ô tô, điện tử Việt Nam…………………………………………………………………………………………. Tác động của chuyển giao CNC đối với hoạt động SXKD của một số doanh nghiệp thuộc các ngành công nghiệp xi măng, dầu khí, ô tô, điện tử Việt 130 Nam… Bảng 3. Bảng tổng hợp chuyển giao công nghệ trong một số doanh nghiệp SX xi măng thuộc VICEM và liên doanh với VICEM…………………………………….

Sản lượng ô tô sản xuất - lắp ráp trong nước các năm 2010 - 2014…. 150 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. DANH MỤC CÁC HỘP Trang Hộp 2. Cơ cấu thành phần cấu thành công nghệ………………………….

Chi tiêu cho R&D toàn cầu……………………………………… 54 Hộp 2. Quy trình nhập công nghệ chuyển giao từ nước ngoài…………… 60 Hộp 2. Mô hình tương tác chuyển giao CNC và các yếu tố điều kiện thực hiện của bên nhận CGCN……………………………………………………… 69 Hộp 3.1: Công nghệ SX của ngành Công nghiệp Xi măng Việt Nam. Công nghệ SX của ngành Công nghiệp Dầu khí Việt Nam …… 104 Hộp 3.

Công nghệ SX của ngành Công nghiệp Ô tô Việt Nam…………. Công nghệ SX của ngành Công nghiệp Điện tử Việt Nam………… 105 Hộp 3. Công nghệ cũ, đã qua sử dụng đƣợc SEV dịch chuyển vào Việt Nam………………………………………………………………………. Một số thành tựu cụ thể của Vietsopetro…………………………… 135 Hộp 3.

Vấn đề về công nghệ của Nhà máy Lọc dầu Dung Quất………… 135 Hộp 3. Năng lực làm chủ công nghệ được chuyển giao của Công ty liên 141 doanh Xi măng Chinfon Hải Phòng……………………………………………… 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU……………………………………………….