Luận án tiến sĩ thú y nghiên cứu bệnh gạo lợn do ấu trùng cysticercus cellulosae

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN NCS. ĐỖ THỊ LAN PHƯƠNG NGHIÊN CỨU BỆNH GẠO LỢN DO ẤU TRÙNG Cysticercus cellulosae GÂY RA TẠI TỈNH SƠN LA, ĐIỆN BIÊN VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG Ngành: Ký sinh trùng và Vi sinh vật học Thú y Mã số: 9.04 Thái Nguyên, 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN NCS. ĐỖ THỊ LAN PHƯƠNG NGHIÊN CỨU BỆNH GẠO LỢN DO ẤU TRÙNG Cysticercus cellulosae GÂY RA TẠI TỈNH SƠN LA, ĐIỆN BIÊN VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG Ngành: Ký sinh trùng và Vi sinh vật học Thú y Mã số: 9.04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÚ Y Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Kim Lan 2.

Nguyễn Thị Ngân Thái Nguyên, 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi và người hướng dẫn khoa học. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận án này là hoàn toàn trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện đề tài đều đã được cảm ơn. Mọi thông tin trích dẫn trong Luận án đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

TÁC GIẢ Đỗ Thị Lan Phương ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận án này, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới GS. Nguyễn Thị Kim Lan và PGS. Nguyễn Thị Ngân - những Nhà khoa học đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tôi hết sức tận tình trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ và tạo điều kiện to lớn về cơ sở vật chất, nhân lực, vật lực của Ban Giám đốc, Ban Đào tạo - Đại học Thái Nguyên; Đảng ủy, Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, Ban chủ nhiệm Khoa Chăn nuôi thú y, Bộ môn Thú y trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, tập thể cán bộ giảng dạy, học viên cao học Nguyễn Thị Thùy và sinh viên các khóa 45, 46, 47, Khoa Chăn nuôi Thú y - Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Chi cục Thú y tỉnh Sơn La, Điện Biên; trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp; các cán bộ, nhân dân địa phương của các huyện ở tỉnh Sơn La và Điện Biên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Tôi vô cùng biết ơn các thành viên trong gia đình và bạn bè đã luôn ở bên tôi, giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Thái Nguyên, ngày 30 tháng 3 năm 2020 NGHIÊN CỨU SINH Đỗ Thị Lan Phương iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC .iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG.

vii DANH MỤC CÁC HÌNH. ix MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Những đóng góp mới của đề tài. 3 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI.

Một số đặc điểm của sán dây Taenia solium và ấu trùng Cysticercus cellulosae. Vị trí của sán dây Taenia solium trong hệ thống phân loại động vật. Đặc điểm của sán dây Taenia solium. Đặc điểm của ấu trùng Cysticercus cellulosae.

Đặc điểm bệnh do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra ở lợn và người. Đặc điểm dịch tễ của bệnh. Cơ chế sinh bệnh. Triệu chứng, bệnh tích.

Biện pháp phòng trị bệnh. Một số đặc điểm của tỉnh Sơn La và Điện Biên. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC. Nghiên cứu trong nước.

Bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra. Bệnh ấu trùng Cysticercus cellulosae ở người. Nghiên cứu ở nước ngoài. Bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra.

Bệnh ấu trùng Cysticercus cellulosae trên người. 33 iv CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Động vật và các loại mẫu nghiên cứu. Dụng cụ, thiết bị và hóa chất.

Nội dung nghiên cứu. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra tại tỉnh Sơn La và Điện Biên. Nghiên cứu bệnh gạo trên lợn gây nhiễm. Nghiên cứu một số biện pháp phòng chống bệnh gạo cho lợn.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh gạo lợn ở tỉnh Sơn La và Điện Biên. Nghiên cứu bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra. Nghiên cứu biện pháp phòng chống bệnh gạo cho lợn.

48 Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh gạo lợn do ấu trùng Cysticercus cellulosae gây ra tại tỉnh Sơn La và Điện Biên. Thực trạng nhiễm ấu trùng Cysticercus cellulosae ở lợn tại tỉnh Sơn La và Điện Biên. Thực trạng nhiễm sán dây Taenia solium ở người tại một số huyện của tỉnh Sơn La và Điện Biên.

So sánh nguy cơ lợn bị nhiễm ấu trùng Cysticercus cellulosae theo tập quán chăn nuôi của người dân ở tỉnh Sơn La và Điện Biên. So sánh nguy cơ người bị nhiễm sán dây Taenia solium theo thói quen ăn uống ở tỉnh Sơn La và Điện Biên. Xác định tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia solium ở người và tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus cellulosae ở lợn tại Sơn La và Điện Biên. Nghiên cứu bệnh gạo trên lợn gây nhiễm.

Thẩm định loài sán dây Taenia solium ký sinh ở người để gây nhiễm bệnh gạo cho lợn. Kết quả gây nhiễm cho lợn. Nghiên cứu biện pháp phòng chống bệnh gạo trên lợn. Theo dõi thời gian chết của ấu trùng Cysticercus cellulosae ở ngoại cảnh.

Theo dõi thời gian chết của ấu trùng Cysticercus cellulosae trong thịt khi xử lý bằng nhiệt độ cao (luộc thịt). Theo dõi thời gian chết của ấu trùng Cysticercus cellulosae trong thịt khi xử lý thịt ở nhiệt độ thấp. Theo dõi thời gian chết của ấu trùng khi chế biến thịt hun khói. Thử nghiệm thuốc điều trị bệnh gạo cho lợn.

Xây dựng bản đồ dịch tễ sự lưu hành bệnh gạo lợn ở 2 tỉnh Sơn La và Điện Biên. Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh gạo cho lợn. 107 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 111 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

113 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Cysticercus cellulosae: C. cellulosae Taenia solium: T. solium Taenia saginata: T. saginata Taenia asiatica T.

asiatica cs: Cộng sự TT: thể trọng BNN & PTNT: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn TN: thí nghiệm GOT: Aspartate Aminotrasferase GPT: Alanine Aminotransferase KCTG: Ký chủ trung gian KCCC: Ký chủ cuối cùng ĐC: Đối chứng OD: Optical density OR: Odds ratio H.: Huyện NN & PTNT: Nông nghiệp và phát triển nông thôn 09 - BNN & PTNT: Thông tư 09 Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn Hb: Hemoglobin Nxb: Nhà xuất bản vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Số lợn đã mổ khám theo các chỉ tiêu nghiên cứu. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ấu trùng C. cellulosae ở một số huyện của tỉnh Sơn La và Điện Biên.

Tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. cellulosae theo tuổi lợn. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. cellulosae theo mùa vụ.

Tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. cellulosae theo phương thức chăn nuôi. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. cellulosae ở lợn địa phương và lợn lai.

Tỷ lệ nhiễm ấu trùng ở lợn địa phương và lợn lai cùng được nuôi theo phương thức thả rông. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. cellulosae ở lợn theo địa hình. Thực trạng một số tập quán chăn nuôi và sinh hoạt của nhân dân ở tỉnh Sơn La và Điện Biên.

Thực trạng tập quán ăn uống của nhân dân ở tỉnh Sơn La và Điện Biên. Tỷ lệ nhiễm sán dây T. solium trong số người điều tra tại 2 tỉnh. Tỷ lệ nhiễm sán dây T.

solium ở người theo nhóm tuổi. Tỷ lệ nhiễm sán dây ở người theo giới tính. So sánh nguy cơ lợn bị nhiễm ấu trùng C. cellulosae theo tập quán chăn nuôi tại tỉnh Sơn La.

So sánh nguy cơ lợn bị nhiễm ấu trùng C. cellulosae theo tập quán chăn nuôi tại tỉnh Điện Biên. So sánh nguy cơ người bị nhiễm sán dây T. Tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây T.

solium ở người và tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. Kết quả BLAST trình tự CO1 của các mẫu nghiên cứu. Khoảng cách di truyền giữa các quần thể loài T. solium dựa trên phân tích trình tự gen CO1.

Kết quả gây nhiễm trứng sán dây T. solium cho lợn. Triệu chứng lâm sàng chủ yếu của lợn mắc bệnh gạo do gây nhiễm. Sự thay đổi một số chỉ tiêu hệ hồng cầu của lợn mắc bệnh gạo do gây nhiễm.

Sự thay đổi một số chỉ tiêu hệ bạch cầu của lợn mắc bệnh gạo do gây nhiễm. Sự thay đổi một số chỉ tiêu sinh hóa máu của lợn mắc bệnh gạo do gây nhiễm. Tổn thương đại thể của lợn mắc bệnh gạo do gây nhiễm. Số lợn có tổn thương vi thể trong 14 lợn gây nhiễm.

Thời gian chết của ấu trùng C. cellulosae ở ngoại cảnh. Thời gian chết của ấu trùng C. cellulosae trong thịt khi xử lý bằng nhiệt độ cao (luộc thịt).

Thời gian chết của ấu trùng C. cellulosae khi xử lý thịt ở nhiệt độ thấp. Thời gian chết của ấu trùng C. cellulosae trong thịt hun khói.

Độ an toàn của phác đồ điều trị bệnh gạo cho lợn. Hiệu lực của phác đồ điều trị bệnh gạo trên lợn gây nhiễm. Tỷ lệ mẫu huyết thanh xét nghiệm ELISA dương tính (có kháng thể kháng kháng nguyên của ấu trùng C. Triệu chứng lâm sàng của lợn có huyết thanh dương tính.

Hiệu lực của phác đồ III điều trị bệnh gạo lợn trên thực địa. Tỷ nhiễm ấu trùng C. cellulosae ở lợn tại các xã, thị trấn thuộc 3 huyện của tỉnh Sơn La. Tỷ nhiễm ấu trùng C .cellulosae ở lợn tại các xã thuộc 3 huyện của tỉnh Điện Biên.

105 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Đốt trưởng thành T.3: Vòng đời của sán dây T.4: Sán non trong bọc ấu trùng .5: Ấu trùng hoàn chỉnh. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. cellulosae ở 3 huyện thuộc tỉnh Sơn La. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm ấu trùng C.

cellulosae ở 3 huyện thuộc tỉnh Điện Biên. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. cellulosae theo tuổi lợn. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm ấu trùng C.

cellulosae theo mùa vụ. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm ấu trùng C.