Luận án Tiến sĩ: Chính sách của Nhật Bản đối với ASEAN giai đoạn 2001-2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---***--- NGÔ PHƯƠNG ANH CHÍNH SÁCH CỦA NHẬT BẢN ĐỐI VỚI ASEAN GIAI ĐOẠN 2001-2016 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC HÀ NỘI - 2019 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------- NGÔ PHƯƠNG ANH CHÍNH SÁCH CỦA NHẬT BẢN ĐỐI VỚI ASEAN GIAI ĐOẠN 2001-2016 Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế Mã số: 62 31 02 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phan Hải Linh XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN TIẾN SĨ CẤP ĐHQG Người hướng dẫn khoa học Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận án tiến sĩ PGS. Phan Hải Linh GS. Hoàng Khắc Nam Hà Nội - 2019 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ “Chính sách của Nhật Bản đối với ASEAN giai đoạn 2001-2016” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác.

Tất cả những tham khảo và kế thừa đều được trích dẫn đầy đủ. Tác giả luận án Ngô Phương Anh 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Hoàn thành Luận án “Chính sách của Nhật Bản đối với ASEAN giai đoạn 2001- 2016” là một bước ngoặt quan trọng đối với cá nhân tôi. Những dòng đầu luận án, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và sự kính trọng đối với cô giáo hướng dẫn, PGS. Phan Hải Linh, người đã tận tâm giúp đỡ, truyền cho tôi ngọn lửa đam mê khoa học, nghiêm túc và tinh thần cầu thị trong nghiên cứu ngay từ những ngày đầu tôi ngồi trên giảng đường đại học.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo, bạn bè đồng môn tại khoa Quốc tế học, Trường Đại học KHXH & NV - ĐHQGHN, đã giảng dạy, dìu dắt và đóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp tôi trong quá trình học tập tại khoa cũng như để hoàn thiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Phòng Đào tạo Sau Đại học, Thư viện Trường Đại học KHXH & NV - ĐHQGHN, Thư viện Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á, Thư viện Học viện Ngoại giao, các Vụ thuộc Bộ Ngoại giao, Ban Đối ngoại Trung ương và các cơ quan có liên quan đã giúp đỡ về mặt thủ tục, tư liệu trong quá trình học tập và viết luận án. Tôi xin cảm ơn Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện về thời gian để tôi hoàn thành chương trình học. Cuối cùng, xin cảm ơn những người thân yêu trong gia đình đã luôn gần gũi, chia sẻ, cảm thông và động viên kịp thời đối với tất cả các sự kiện quan trọng của tôi.

Tác giả luận án Ngô Phương Anh 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỤC LỤC……………………………………………………………………. 1 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT………………………………………………… 3 DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ……………………………………………. Lý do chọn đề tài……………………………………………………………. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu……………………………………….

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu…………………………………………. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu………………………. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án…………………………………. Kết cấu của luận án………………………………………………………….TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU……………….1 Các công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại và chính sách với ASEAN của Nhật Bản………………………………………………………… 15 1.1 Nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Nhật Bản………………….2 Nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Nhật Bản với ASEAN và các nước thành viên ASEAN……………………………………………………….2 Các công trình nghiên cứu về quan hệ giữa Nhật Bản với ASEAN và một số quốc gia thành viên ASEAN……………………………………………….1 Nghiên cứu về quan hệ giữa Nhật Bản với ASEAN………………….2 Nghiên cứu về quan hệ giữa Nhật Bản với một số quốc gia thành viên ASEAN………………………………………………………………………….1 Nhận xét chung về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài…….2 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu………………………….

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CỦA NHẬT BẢN ĐỐI VỚI ASEAN GIAI ĐOẠN 2001-2016……………………………………………………………………… 44 2.1 Chính sách của Nhật Bản với ASEAN qua lăng kính các trường phái lý luận quan hệ quốc tế………………………………………………………… 44 2.2 Chính sách của Nhật Bản với ASEAN qua Cách tiếp cận Ba cấp độ……………………………………………………………………………….2 Cơ sở thực tiễn…………………………………………………………….1 Bối cảnh khu vực châu Á - Thái Bình Dương đầu thế kỷ XXI và sự điều chỉnh chính sách của một số nước lớn …………………………………. 53 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Sự gia tăng vị thế của ASEAN………………………………………….3 Nhu cầu nội tại của Nhật Bản…………………………………………. 65 Tiểu kết………………………………………………………………………… 76 CHƯƠNG 3. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ VIỆC TRIỂN KHAI CHÍNH SÁCH CỦA NHẬT BẢN ĐỐI VỚI ASEAN GIAI ĐOẠN 2001-2016…….1 Mục tiêu chính sách của Nhật Bản đối với ASEAN……………………….1 Mục tiêu đảm bảo an ninh…………………………………………….2 Mục tiêu phát triển thịnh vượng……………………………………….3 Mục tiêu tạo dựng ảnh hưởng……………………………………….2 Nội dung và việc triển khai chính sách của Nhật Bản đối với ASEAN trên các lĩnh vực.1 Trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao………………………………….2 Trên lĩnh vực kinh tế…………………………………………………… 97 3.3 Trên lĩnh vực an ninh - quốc phòng………………………………….4 Trên lĩnh vực văn hoá - xã hội……………………………………….

120 Tiểu kết………………………………………………………………………… 127 CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ, TÁC ĐỘNG VÀ TRIỂN VỌNG CHÍNH SÁCH CỦA NHẬT BẢN ĐỐI VỚI ASEAN……………………………….1 Đánh giá chính sách của Nhật Bản đối với ASEAN giai đoạn 2001- 2016…………………………………………………………………………….1 Những thành tựu và hạn chế của chính sách………………………….2 Đặc điểm của chính sách……………………………………………….2 Tác động từ chính sách của Nhật Bản đối với ASEAN giai đoạn 2001- 2016…………………………………………………………………………….1 Tác động đến khu vực Đông Nam Á, ASEAN………………………….2 Tác động đến Việt Nam….3 Triển vọng chính sách của Nhật Bản đối với ASEAN trong thời gian tới… 165 4.1 Xu hướng chính sách của Nhật Bản đối với ASEAN đến năm 2025….2 Khuyến nghị chính sách cho Việt Nam………………………………… 168 Tiểu kết………………………………………………………………………… 173 KẾT LUẬN…………………………………………………………………. 175 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN……………………………………………………. 179 TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………. 180 PHỤ LỤC 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 1.Tiếng Việt STT Từ viết tắt Cụm từ đầy đủ 1 ANPTT An ninh phi truyền thống 2 CA-TBD Châu Á - Thái Bình Dương 3 CNHT Chủ nghĩa Hiện thực 4 CNTD Chủ nghĩa Tự do 5 ĐBA Đông Bắc Á 6 ĐNA Đông Nam Á 7 HĐBA Hội đồng Bảo An 8 LHQ Liên Hợp Quốc 9 QHQT Quan hệ quốc tế 2.

Tiếng Anh TT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt 1 ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển châu Á 2 AEM ASEAN Economics Minister Hội nghị Bộ trưởng kinh tế ASEAN 3 ADMM+ ASEAN Defence Ministers Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng Meeting các nước ASEAN mở rộng 4 AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do ASEAN 5 AIIB Asian Infrastructure Investment Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Bank châu Á 6 AJCEP ASEAN-Japan Closer Economic Quan hệ đối tác kinh tế toàn diện Partnership ASEAN - Nhật Bản 7 AJFTA ASEAN-Japan Free Trade Area Hiệp định thương mại tự do ASEAN - Nhật Bản 8 AMF Asian Monetary Fund Quỹ Tiền tệ châu Á 9 AMM ASEAN Ministerial Meeting Hội nghị Bộ trưởng ASEAN 10 AMS ASEAN Member States Quốc gia thành viên ASEAN 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 APEC Asia-Pacific Economic Diễn đàn hợp tác kinh tế Cooperation Châu Á - Thái Bình Dương 12 ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn khu vực ASEAN 13 ASEAN Association of Southeast Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Nations Á 14 ASEAN+3 ASEAN plus three Cơ chế hợp tác giữa ASEAN và ba nước Đông Bắc Á là Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc 15 ASEAN+6 ASEAN plus six Hợp tác giữa ASEAN và 6 nước Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ, New Zealand, Australia 16 ASEM The Asia-Europe Meeting Hội nghị hợp tác Á - Âu 17 CEPEA Comprehensive Economic Đối tác Kinh tế Toàn diện Đông Á Partnership in East Asia 18 CLMV Cambodia, Laos, Myanmar, Nhóm các nước Campuchia, Lào, Vietnam Mianma, Việt Nam 19 CMI Chiang Mai Initiative Sáng kiến Chiềng Mai 20 CPTPP Comprehensive and Progressive Hiệp định Đối tác toàn diện và Agreement for Trans-Pacific Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương Partnership 21 DPJ Democratic Party of Japan Đảng Dân chủ Nhật Bản 22 EAC East Asia Community Cộng đồng Đông Á 23 EAEC East Asia Economic Caucus Diễn đàn kinh tế Đông Á 24 EAEG East Asia Economic Group Nhóm kinh tế Đông Á 25 EAFTA East Asia Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do Đông Á 26 EAS East Asia Summit Hội nghị cấp cao Đông Á 27 EASG East Asia Study Group Nhóm Nghiên cứu Đông Á 28 EAVG East Asia Vision Group Nhóm Tầm nhìn Đông Á 29 EPA Economic Partnership Agreement Hiệp định đối tác kinh tế 30 ERIA Economic Research Institute for Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN and East Asia Đông Á và ASEAN 31 EU European Union Liên minh Châu Âu (Liên hiệp ChâuÂu) 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 32 EWEC East-West Economic Corridor Hành lang kinh tế Đông-Tây 33 FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài 34 FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do 35 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội 36 GMS Greater Mekong Subregion Tiểu vùng sông Mêkông mở rộng. 37 IAEA International Atomic Energy Cơ quan năng lượng nguyên tử Agency quốc tế 38 IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế 39 JENESYS Japan - East Asia Network of Chương trình giao lưu sinh viên Exchange for Student and Youth và thanh niên Nhật Bản - Đông Á 40 JSEPA Japan-Singapore Economic Hiệp định đối tác kinh tế Partnership Agreement Nhật Bản-Singapore 41 LDP Liberal Democratic Party Đảng Dân chủ Tự do Nhật Bản 42 MDGs Millennium Development Goals Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ 43 NAFTA North America Free Trade Hiệp định tự do thương mại Bắc Agreement Mỹ 44 NEAT Network of East Asia Thinktank Mạng lưới tư vấn Đông Á 45 OBOR One belt, one road Một vành đai, Một con đường 46 ODA Official Development Assistance Hỗ trợ phát triển chính thức 47 RCEP Regional Comprehensive Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn Economic Partnership diện khu vực 48 SSEAYP The Ship for Southeast Asian Chương trình Tàu thành niên Youth Program Đông Nam Á 49 TAC Treaty of Amity and Cooperation Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở in Southeast Asia ĐNA 50 UNCLOS United Nations Convention on Công ước LHQ về Luật Biển Law of the Sea 51 VJEPA Vietnam-Japan Economic Hiệp định đối tác kinh tế Partnership Agreement Việt Nam - Nhật Bản 52 WB World Bank Ngân hàng thế giới 53 WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ BẢNG Trang Bảng 3. Danh sách các nước ASEAN ký kết FTA với Nhật Bản 100 Bảng 3. FDI Nhật Bản và kim ngạch thương mại hai chiều Nhật Bản - 101 ASEAN Bảng 3.

ODA Nhật Bàn giành cho Campuchia (2011-2015) 109 Bảng 3. ODA Nhật Bàn giành cho Lào (2011-2015) 109 Bảng 3. ODA Nhật Bàn giành cho Myanmar (2011-2015) 110 Bảng 3.