Chất thơ trong tác phẩm bác sĩ zhivago luận án đại học

Tr-êng §¹i häc Vinh Khoa ngữ văn ====*****==== ChÊt th¬ trong tiÓu thuyÕt b¸c sÜ zhivago cña boris pasternak Kho¸ luËn tèt nghiÖp ®¹i häc Chuyªn ngµnh: v¨n häc n-íc ngoµi Gi¸o viªn h-íng dÉn: ThS. NguyÔn thÞ quúnh trang Sinh viªn thùc hiÖn: bïi thÞ lan ph-¬ng Líp: 48B - V¨n MSSV: 0756041702 Vinh – 2011 LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Lịch sử vấn đề.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Giả thuyết khái niệm.

Cấu trúc khóa luận. Chất thơ thể hiện ở phương diện nội dung. Chất thơ thể hiện ở cách lựa chọn đề tài, chủ đề. Về phương diện đề tài.

Về phương diện chủ đề. Chất thơ bộc lộ qua hệ thống hình tượng của tác phẩm. Hình tượng Iuri Zhivago. Hình tượng Lara.

Hình tượng người kể chuyện. Chất thơ thấm đẫm trong thế giới thiên nhiên – sự vật. Chất thơ thể hiện ở phương diện nghệ thuật. Nghệ thuật xây dựng cốt truyện.

Cốt truyện men theo dòng tâm lý nhân vật. Cốt truyện phân chia theo từng tuyến nhân vật. Phần thơ trong cốt truyện. Xây dựng hình tượng nhân vật.

Xây dựng nhân vật thiên về nội tâm và ngôn ngữ, không có ngoại hình. Chú trọng đời sống tâm lý, các bước phát triển tình cảm. Thủ pháp độc thoại nội tâm. Các biện pháp nghệ thuật tu từ trong lời văn.

Hình thức điệp. Câu hỏi tu từ. Nghệ thuật kể chuyện đa phương thức. 56 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Lý do chọn đề tài B.Pasternak một trong những cây bút xuất sắc có vị trí đặc biệt quan trọng trong nền văn học Nga và văn chương thế giới.Pasternak là đến với “lục địa văn hoá bất tận”. Liên tục miệt mài sáng tác, ông đã để lại một khối lượng tác phẩm đồ sộ thuộc nhiều thể loại khác nhau: thơ, văn xuôi, dịch thuật. Thế nhưng B.Pasternak được công chúng biết đến trước hết bởi ông “là một nhà thơ trữ tình danh tiếng nhất của thời đại”, “là nhà thơ giàu âm hưởng nhất, gần với âm nhạc nhất, một nhà thơ đầy hấp dẫn”.Pasternak đã để lại cho đời một tác phẩm văn xuôi vĩ đại: Bác sĩ Zhivago. Đó là thiên tiểu thuyết duy nhất, đứa con muộn mằn đem lại cho ông cùng một lúc vinh quang và cay đắng “niềm hạnh phúc điên cuồng cùng với nỗi đau ghê gớm”.

Với tác phẩm độc đáo này giải Nobel văn học năm 1958 đã được trao cho ông. Kể từ khi tác phẩm ra mắt công chúng cho đến tận ngày nay, những đánh giá, trao đổi mang tính học thuật và chính trị liên tiếp xuất hiện mang đến cho độc giả nhận thức đa chiều về nước Nga trong thời đại cách mạng Tháng Mười. Bác sỹ Zhivago là tác phẩm bàn luận sâu sắc về những vấn đề muôn thủa của con người như: cái chết, sự bất tử, tôn giáo, ảnh hưởng của con người đối với văn hóa và lịch sử, vai trò của văn hóa và thiên nhiên trong những vấn nạn của thế giới và con người như cái chết, chiến tranh, cách mạng … v.v ở nước Nga suốt bốn thập niên đầu tiên của thế kỷ XX. Điều đặc biệt làm nên sức hút mãnh liệt ở tác phẩm chính là cách viết của nhà văn rất đậm “chất thơ” trước những vấn đề vốn dĩ không phải là thơ.

Tiểu thuyết là sự kết hợp hoàn hảo giữa phương thức tự sự và phương thức trữ tình. Điều này đã được hội đồng nghệ thuật trao giải Nobel khẳng định: “Một trong những yếu tố tạo nên sự độc đáo của tư tưởng này chính là sự kết hợp hoàn hảo giữa phương thức tự sự và phương thức trữ tình”. Khám phá tiểu thuyết từ góc độ 1 chất thơ, chúng tôi hi vọng sẽ khơi mở, bình luận sâu sắc về cả hai phương diện nội dung và hình thức của sáng tác nghệ thuật này. Tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago đã thu nhận nhiều luồng ý kiến đối lập.

Bên cạnh những ý kiến khen ngợi tác phẩm còn có ý kiến cho rằng nó là cuốn sách chống Xô Viết, chống Cộng.Pasternak cũng như tác phẩm của mình chịu một số phận khá chìm nối. Với khóa luận này, chúng tôi mong muốn đưa đến một cái nhìn khách quan, mang ý nghĩa học thuật để thẩm định giá trị văn chương của tiểu thuyết. Từ đó, góp thêm một tiếng nói khẳng định thiên tài văn học của B.Pasternak cũng như quy luật và đời sống riêng của tác phẩm văn chương.Lịch sử vấn đề 2.Pasternak khởi thảo từ năm 1946, hoàn thành năm 1956, nhưng tác giả không tìm được nơi xuất bản. Đầu năm 1958, tác phẩm ra mắt độc giả ở Ý và thế là cuốn tiểu thuuyết rơi vào hai làn hỏa đạn.Ở Liên Xô, tác phậm bị xem là cuốn sách chống Xô Viết, chống Cộng.

Ngọn lửa thù địch bốc lên cao khi ông được viện Hàn lâm Thụy Điển công bố quyết định trao giải Nobel cho ông vào ngày 23- 10- 1958. Sau đó ông đã bị khai trừ khỏi hội nhà văn Liên Xô, đuổi ông ra khỏi nước.Để ở lại đất nước ông đã phải từ chối nhận giải. Sau này trong trào lưu cải tổ và dân chủ hóa, danh dự và tác phẩm của ông được phục hồi. Các tác phẩm của ông lần lượt được ra mắt độc giả Nga và thế giới.

Ông đã vinh dự được nhận giải Nobel cho tác phẩm này. Tính đến nay đã hơn 4 lần Bác sĩ Zhivago được xuất bản ở Việt Nam. Ngay sau khi được Hàn Lâm Viện Thuỵ Điển quyết định trao giải Nobel cho B.Pasternak vì “đóng góp thành tựu lớn trong thi ca đương đại cũng như kế tục xuất sắc truyền thống văn chương mang tính sử thi của Nga” thì ở Sài Gòn, tạp chí Bách khoa số 46/1958, tạp chí Phổ thông số 2 lập tức có bài về nhà văn mới đạt giải Nobel. Ở đây cũng đã có ngay bản dịch toàn văn tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago.

Đặc biệt hơn, năm 1960 tác phẩm tái xuất hiện thông qua bản dịch tiếng Ý – là ngôn 2 ngữ đầu tiên công bố văn bản Bác sĩ Zhivago. Bản dịch thứ ba được trình diện năm 1973 dưới cái tên Vĩnh biệt tình em. Ngoài ra, năm 1967 còn có thêm bản dịch cuốn Thời nhỏ trong gia đình ở Luvers mà Văn số 83 trích đăng một số đoạn.Pasternak và các tác phẩm nghệ thuật của ông đã được giới thiệu ở các trường Đại học Việt Nam nhưng cho tới nay chưa có một cuốn giáo trình nào (dành cho sinh viên chuyên ngành Ngữ văn) đề cập một cách hoàn thiện và sâu sắc: từ cuốn Văn học Xô - Viết của Nguyễn Hải Hà - Đỗ Xuân Hà đến cuốn giáo trình Lịch sử văn học Nga của các tác giả Đỗ Hồng Chung, Nguyễn Hải Hà, Hoàng Ngọc Hiến. Một số cuốn sách có viết về B.Pasternak chủ yếu trên các khía cạnh: tiểu sử, mỹ học, thi pháp.

Đáng kể nhất trong các tài liệu dịch thuật và nghiên cứu về ông chính là luận án tiến sĩ Ngữ văn của tác giả Hà Thị Hoà bàn về Cái ngẫu nhiên trong “Bác sĩ Zhivago”. Tiếp nối thành công của luận án, một số khóa luận đại học, luận văn thạc sĩ và khoảng 30 bài báo và tạp chí, cùng các bài giới thiệu trên một số Websies điện tử đã làm đầy đặn thêm chân dung và phong cách của B. Tuy nhiên, những bài viết trên các tạp chí phần lớn chỉ dừng lại ở việc giới thiệu tiểu sử nhà văn và tóm tắt tiểu thuyết hoàn toàn chưa thỏa mãn nhu cầu của độc giả. Nhạy cảm với thành công xuất sắc của tác phẩm chính là sự gắn quyện giữa phương thức tự sự và trữ tình, qua nhiều bài viết và công trình, chúng tôi đã nhận rõ những bản thảo đa dạng về chất thơ của tác phẩm.

Tiêu biểu là một số đánh giá sau đây: Tác giả Vũ Đình Lưu đã nhìn thấy trong cuốn tiểu thuyết của Pasternak rất nhiều ẩn dụ, tượng trưng (vốn dĩ là phương thức biểu đạt quen thuộc của loại trữ tình): “Biến cố lịch sử xẩy ra như những phát hiện của cái lý tuần hoàn. Qua những biến cố với những vấn đề Đảng, chính phủ, ái tình, hạnh phúc, B.Pasternak muốn đạt tới cái gì là vĩnh cửu và phổ biến của con người, tức là cái lý tuần hoàn, triết lý tin tưởng ở con người, ở cái gì là liên tục trong 3 con người, mặc dù con người phải trải qua những lao lung thê thảm của biến cố” [8, 17]. Đây là cách diễn đạt gián tiếp về chất thơ trong tác phẩm. Nhà nghiên cứu Hoàng Văn Chí đã trực tiếp ca ngợi chất thơ trong tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago: “Tuy viết bằng văn xuôi, cuốn sách chứa đựng rất nhiều ý thơ.

Chắc chắn trong bản dịch, phần nào cũng hao hụt mất nhiều. Tuy nhiên người đọc vẫn nhận thấy tác giả là một thi sĩ. Nhiều đoạn tả cảnh thiên nhiên, cảnh rừng núi, lúc mưa sa, lúc tuyết phủ, cảnh hoàng hôn, lúc đêm khuya thanh vắng, có thể nói là tuyệt diệu” [2, 15]. Rõ ràng, đây là sự đánh giá rất xác đáng về giá trị của tác phẩm, mang tính định hướng tiếp cận cho người đọc.

Trong luận án Tiến sĩ Ngữ văn của tác giả Hà Thị Hoà - Cái ngẫu nhiên trong “Bác sĩ Zhivago” của B. Đây cũng là một khái niệm thuộc phạm trù chất thơ. Công trình đã mang đến những lí giải xác đáng về những mối liên hệ ziczac của hệ thống nhân vật và cốt truyện tiểu thuyết. Cơ sở lí luận của đề tài đã sử dụng rất nhiều những thuộc tính của phương thức phản ánh của loại trữ tình.

Đề tài khoa học mà chúng tôi đang thực hiện thu nhận nhiều gợi ý quý từ công trình này. Đồng thời, chúng tôi hi vọng sẽ làm hoàn thiện hơn các luận điểm mang tính khái quát của luận án. Luận văn thạc sĩ của Chu Khánh Ly – Thế giới nhân vật trong Bác sĩ Zhivago của B.Pasternak đã hệ thống rất chi tiết về các kiểu loại nhân vật. Thông qua việc phân tích, lí giải vai trò và hiệu quả của các nhân vật, người viết cũng đã phân tích sâu sắc tâm hồn thi sĩ của nhân vật Zhivagô cùng hình tượng nàng thơ Lara.

Đây cũng chính là một biểu hiện rất độc đáo của chất thơ trong tác phẩm. Từ các tài liệu đã khảo sát trong phạm vi bao quát được, chúng tôi khẳng định: chất thơ (hay còn gọi là tính trữ tình) là một hiện tượng độc đáo 4 của tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago, có ý nghĩa chi phối sâu sắc, toàn diện đến nội dung cũng như hình thức của tác phẩm. Nghiên cứu vấn đề này, chúng tôi hi vọng sẽ có cái nhìn hệ thống về tác phẩm cũng như đi đến khẳng định phong cách nghệ thuật của B.