Luận án Tiến sĩ: Chất lượng đội ngũ giảng viên học viện Bộ Quốc phòng giai đoạn hiện nay

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN NGỌC CƯỜNG CHÊT L¦îNG §éI NGò gi¶ng viªn ë C¸C häc viÖn trùc thuéc Bé quèc phßng, qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam giai ®o¹n hiÖn nay LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC HÀ NỘI - 2021 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN NGỌC CƯỜNG CHÊT L¦îNG §éI NGò gi¶ng viªn ë C¸C häc viÖn trùc thuéc Bé quèc phßng, qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam giai ®o¹n hiÖn nay LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC Mã số: 931 02 02 Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS, TS LÂM QUỐC TUẤN 2. PGS, TS NGUYỄN THẮNG LỢI HÀ NỘI - 2021 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đội ngũ nhà giáo là bộ phận lao động tinh hoa của đất nước, “có vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục, có vị thế quan trọng trong xã hội, được xã hội tôn vinh” [119, tr.27]; hoạt động sư phạm của họ luôn gắn liền với sự nghiệp nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.

Sinh thời Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Nhiệm vụ giáo dục rất quan trọng và vẻ vang vì nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục,. Không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng không nói gì đến kinh tế văn hóa” [96, tr. Do vậy, chất lượng của đội ngũ nhà giáo là vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp phát triển giáo dục, đào tạo (GD-ĐT). Thấm nhuần quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục, trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta đã khẳng định: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu.

Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt” [34, tr.130-131], nhiệm vụ đặt ra phải xây dựng đội ngũ nhà giáo đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng. Để tạo chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng GD-ĐT, Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI của Đảng nhấn mạnh “nâng cao nhận thức về vai trò quyết định chất lượng giáo dục và đào tạo của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục” [36, tr.126], đồng thời yêu cầu xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng và hội nhập quốc tế. Với tư duy đổi mới phát triển con người toàn diện nhằm đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao thích ứng cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Đại hội XIII của Đảng đã tiếp tục nhấn mạnh phải “chăm lo xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là khâu then chốt,…thực hiện đồng bộ các cơ chế, chính sách và giải pháp để cải thiện mức sống, nâng cao trình độ và chất lượng đội ngũ nhà giáo” [42, tr. Vấn đề trên đã đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với quá trình đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.

2 Là một bộ phận của hệ thống giáo dục quốc dân, các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng (BQP) là những trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ các cấp của Quân đội nhân dân Việt Nam (QĐND) và nghiên cứu khoa học công nghệ quân sự của toàn quân và quốc gia; nơi tập trung nguồn nhân lực chất lượng cao của quân đội, trong đó đội ngũ giảng viên (ĐNGV) là lực lượng nòng cốt quyết định chất lượng GD-ĐT của các học viện. Những năm qua, quán triệt quan điểm của Đảng, Quân ủy Trung ương (QUTW) và Bộ Quốc phòng, các học viện đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng, phát triển ĐNGV theo hướng “chuẩn hoá”, đến nay cơ bản đảm bảo được về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và chất lượng tốt; đã chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất nghề nghiệp; chăm lo đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ, năng lực, kỹ năng sư phạm, góp phần xây dựng các học viện vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”. Tuy nhiên, chất lượng ĐNGV ở một số học viện trực thuộc BQP hiện nay còn bộc lộ những hạn chế nhất định như số lượng giảng viên có thời điểm còn thiếu, cơ cấu giảng viên chưa hợp lý, công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng giảng viên còn bất cập; một số giảng viên còn hạn chế về trình độ, năng lực chuyên môn, nhất là trình độ, khả năng sử dụng ngoại ngữ, ứng dụng công nghệ thông tin còn chưa theo kịp xu hướng phát triển của giáo dục hiện đại và hội nhập quốc tế. Do đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng GD-ĐT và nghiên cứu khoa học (NCKH) cũng như uy tín, vị thế của các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng.

Hiện nay, trước yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa (XHCN), nhất là từ mục tiêu, phương hướng “đến năm 2025, cơ bản xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh, tạo tiền đề vững chắc phấn đấu năm 2030 xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại” [42, tr.158]; sự phát triển của kinh tế tri thức và quá trình hội nhập quốc tế cũng như trước sự tác động mạnh mẽ từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đối với GD-ĐT, đòi hỏi các nhà trường quân đội nói chung, các học viện trực thuộc BQP nói riêng phải tiếp cận, đổi mới phương thức đào tạo tiên tiến, phát triển mạnh mẽ nền tảng công nghệ số ứng dụng có hiệu quả trong quá trình giảng dạy và NCKH. Đặc biệt, trước yêu cầu xây dựng các học viện 3 trực thuộc BQP trong giai đoạn mới, việc nâng cao chất lượng ĐNGV theo hướng “chuẩn hóa”, đảm bảo đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và chất lượng ngày càng cao là yêu cầu cấp thiết để phát huy vai trò của đội ngũ này vào việc đào tạo, bồi dưỡng những cán bộ, sĩ quan ưu tú của quân đội. Vấn đề trên đây đặt ra cần phải nghiên cứu, đánh giá chất lượng ĐNGV ở các học viện trực thuộc BQP một cách nghiêm túc, có hệ thống, toàn diện, từ đó xác định những giải pháp khả thi, đáp ứng yêu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng GD-ĐT. Từ những lý do cơ bản trên, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài: “Chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng, Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn hiện nay” để nghiên cứu, với mong muốn chất lượng đội ngũ giảng viên được nâng lên và phát triển vững chắc trong thời gian tới.

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về chất lượng ĐNGV ở các học viện trực thuộc BQP, từ đó xác định phương hướng và đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng ĐNGV các học viện trực thuộc BQP Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Làm rõ những vấn đề lý luận về chất lượng ĐNGV ở các học viện trực thuộc BQP Quân đội nhân dân Việt Nam.

Khảo sát, đánh giá thực trạng chất lượng ĐNGV ở các học viện trực thuộc BQP Quân đội nhân dân Việt Nam; chỉ rõ ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra về chất lượng ĐNGV. Xác định phương hướng và đề xuất những giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng ĐNGV ở các học viện trực thuộc BQP Quân đội nhân dân Việt Nam đến năm 2030. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Chất lượng đội ngũ giảng viên ở các học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về chất lượng ĐNGV ở các học viện trực thuộc BQP Quân đội nhân dân Việt Nam. Về không gian: Luận án tập trung nghiên cứu khảo sát, điều tra ở 06 trực thuộc BQP (Học viện Quốc phòng, Học viện Lục quân, Học viện Chính trị, Học viện Hậu cần, Học viện Kỹ thuật quân sự và Học viện Quân y). Về thời gian: Từ năm 2010 đến năm 2020 và xác định phương hướng, những giải pháp đề xuất trong luận án có giá trị đến năm 2030. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu 4.

Cơ sở lý luận Luận án nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về cán bộ và công tác cán bộ, về xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo. Cơ sở thực tiễn Luận án nghiên cứu dựa trên thực tiễn chất lượng ĐNGV ở các học viện trực thuộc BQP; các nghị quyết, chiến lược, đề án, thông tư, quy chế, quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, của Quân ủy Trung ương và BQP. Luận án còn dựa vào các báo cáo đánh giá tổng kết, các văn bản hướng dẫn về xây dựng đội ngũ cán bộ của Tổng cục Chính trị (TCCT), về phát triển, kiện toàn đội ngũ nhà giáo trong quân đội của Bộ Tổng Tham mưu (BTTM), đồng thời luận án còn sử dụng kết quả điều tra, khảo sát thực tế ở 06 học viện trực thuộc BQP. Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành, liên ngành, trong đó chú trọng phương pháp phân tích và tổng hợp, thống kê và so sánh, lịch sử và logic, tổng kết thực tiễn, điều tra xã hội học và phương pháp chuyên gia.

Đóng góp mới về khoa học của luận án Luận án làm rõ vai trò, đặc điểm của ĐNGV; xây dựng khái niệm chất lượng ĐNGV, đồng thời xác định những yếu tố quy định và tiêu chí đánh giá chất lượng ĐNGV ở các học viện trực thuộc BQP, Quân đội nhân dân Việt Nam. 5 Từ thực trạng chất lượng ĐNGV ở các học viện trực thuộc BQP, Quân đội nhân dân Việt Nam, luận án xác định những vấn đề đặt ra về chất lượng ĐNGV.