Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng phôi và kết quả có thai lâm sàng

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN THỊ KIM ANH NGHIÃN CÆÏU CAÏC YÃÚU TÄÚ AÍNH HÆÅÍNG ÂÃÚN CHÁÚT LÆÅÜNG PHÄI VAÌ KÃÚT QUAÍ COÏ THAI LÁM SAÌNG BÀÒNG KYÎ THUÁÛT ICSI LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ, 2013 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN THỊ KIM ANH NGHIÃN CÆÏU CAÏC YÃÚU TÄÚ AÍNH HÆÅÍNG ÂÃÚN CHÁÚT LÆÅÜNG PHÄI VAÌ KÃÚT QUAÍ COÏ THAI LÁM SAÌNG BÀÒNG KYÎ THUÁÛT ICSI Chuyên ngành: PHỤ KHOA Mã số: 62 72 13 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học GS. CAO NGỌC THÀNH HUẾ, 2013 Lời Cảm Ơn Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến: - Ban Giám đốc Đại học Huế, Ban đào tạo Sau Đại học-Đại học Huế. - Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Dược Huế, Phòng sau Đại học Trường Đại học Y Dược Huế. - Ban Giám đốc và Ban Chủ nhiệm Khoa Phụ Sản- Bệnh viện Trung Ương Huế.

- Ban Chủ nhiệm và quí thầy cô Bộ môn Phụ Sản Trường Đại học Y Dược Huế. Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: - GS. Cao Ngọc Thành - Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Huế đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án này. - TS Trương Quang Vinh, PGS.TS Nguyễn Vũ Quốc Huy đã giúp đỡ cho tôi rất nhiều trong quá trình học tập và thực hiện luận án.

Lê Việt Hùng và các cán bộ viên chức đơn vị Vô Sinh - Bệnh viện Trung Ương Huế, đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực tập, làm việc và thu thập số liệu. - Xin gửi lời tri ân đến các bệnh nhân đã cho tôi thu thập số liệu để hoàn thành luận án này. - Quý Thầy Cô trong hội đồng cấp cơ sở đã chỉnh sửa giúp tôi hoàn thành luận án này. - Con xin bày tỏ lòng biết ơn vô hạn đến Ba Mẹ, những người đã hết sức vất vả nuôi dạy con đến ngày hôm nay.

Kính gửi đến hương hồn Ba thành quả học tập này. - Xin cảm ơn các Anh, Chị, Em luôn luôn động viên và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và công tác. - Gửi lời cảm ơn đến Chồng và hai Con gái đã cùng chia sẻ những vất vả, niềm vui trong quá trình học tập và làm việc. Là động lực giúp tôi vượt qua mọi thử thách để hoàn thành công việc học tập của mình.

Huế, tháng 5 năm 2013 Nguyễn Thị Kim Anh LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình này do tôi tự nghiên cứu. Tất cả các số liệu, kết quả trong luận án đều trung thực và chưa được ai báo cáo trên bất cứ công trình nào. Huế, tháng 3 năm 2013 Tác giả Nguyễn Thị Kim Anh MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Sinh lý điều hòa hoạt động sinh dục nữ. Sự thụ tinh và làm tổ. Một số kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm. Kích thích buồng trứng để thụ tinh trong ống nghiệm.

Sự phát triển của phôi trong ống nghiệm. Đánh giá chất lượng phôi. Một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng phôi. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả có thai.

Một số nghiên cứu trong nước và nước ngoài liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng lên chất lượng phôi và kết quả có thai bằng phương pháp TTTON/ICSI. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Một số tiêu chuẩn đánh giá sử dụng trong luận án. Xử lý số liệu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Một số đặc điểm của mẫu nghiên cứu. Một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng phôi. Đánh giá kết quả có thai lâm sàng. Một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng phôi.

Đánh giá kết quả có thai lâm sàng. 106 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Bảng điểm phôi. Tỷ lệ mang thai sau một, ba và sáu chu kỳ IVF liên quan với nguyên nhân vô sinh.

Phân bố tuổi của vợ. Phân bố tuổi của chồng. Nguyên nhân vô sinh. Phân loại vô sinh.

Thời gian vô sinh. Phân loại phôi. Liên quan giữa tuổi vợ và chất lượng phôi. Liên quan giữa tuổi chồng và chất lượng phôi.

Liên quan giữa nồng độ FSH cơ bản và chất lượng phôi. Liên quan giữa nồng độ estradiol ngày 2-3 và chất lượng phôi. Liên quan giữa loại FSH kích thích buồng trứng và số nang noãn thu được. Liên quan giữa loại FSH kích thích buồng trứng và chất lượng phôi.

Liên quan giữa liều FSH khởi đầu và chất lượng phôi. Liên quan giữa nồng độ estradiol ngày tiêm hCG và số nang noãn thu được. Liên quan giữa số nang noãn thu được và chất lượng phôi. Liên quan giữa mật độ tinh trùng và chất lượng phôi.

Liên quan giữa tỷ lệ di động của tinh trùng và chất lượng phôi. Liên quan giữa tỷ lệ tinh trùng dị dạng và chất lượng phôi. Phương trình hồi qui đa biến liên quan với số phôi chất lượng tốt. Kết quả có thai sinh học.

Phân bố các hình thái thai nghén. Tỷ lệ đơn thai - đa thai. Liên quan giữa tuổi vợ và kết quả có thai lâm sàng. Liên quan giữa nguyên nhân vô sinh và kết quả có thai lâm sàng.

Liên quan giữa phân loại vô sinh và kết quả có thai lâm sàng. Liên quan giữa nồng độ FSH cơ bản và kết quả có thai lâm sàng. Liên quan giữa nồng độ FSH cơ bản, tuổi phụ nữ và kết quả có thai lâm sàng. Liên quan giữa nồng độ estradiol ngày tiêm hCG và kết quả có thai lâm sàng.

Liên quan giữa độ dày NMTC và kết quả có thai lâm sàng. Liên quan giữa hình ảnh NMTC và kết quả có thai lâm sàng. Ảnh hưởng của sự kết hợp độ dày NMTC và hình dạng NMTC lên kết quả có thai lâm sàng. Liên quan giữa số phôi chuyển, chiều dày NMTC và kết quả có thai lâm sàng.

Liên quan giữa số nang noãn thu được và kết quả có thai lâm sàng. Liên quan giữa số phôi thu được và kết quả có thai lâm sàng. Số phôi chuyển. Liên quan giữa số phôi chuyển và kết quả có thai lâm sàng.

Liên quan giữa số phôi chuyển và đa thai. Liên quan giữa số phôi chuyển chất lượng tốt và kết quả có thai lâm sàng. Liên quan giữa đặc điểm chuyển phôi và kết quả có thai lâm sàng. Một số đặc điểm của nhóm có thai lâm sàng và không có thai.

Mô hình hồi qui logistic đa biến liên quan với kết quả có thai lâm sàng. Kết quả nghiên cứu của Kailasam và cộng sự. Kết quả số phôi chuyển trung bình ngày 2 của các tác giả. 95 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Trang Sơ đồ 1.

Ảnh hưởng của tuổi lên kết quả có thai sau IVF/ICSI. Tương quan giữa tổng liều FSH kích thích buồng trứng và số lượng phôi thu được. Tương quan giữa tổng liều FSH kích thích buồng trứng và số lượng phôi chất lượng tốt. Tương quan giữa số nang noãn và số phôi thu được.

Tương quan giữa số nang noãn trưởng thành thu được và số phôi chất lượng tốt. Tương quan giữa nồng độ estradiol ngày tiêm hCG và số phôi chất lượng tốt. 59 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Trục dưới đồi - Tuyến yên - Buồng trứng.

Minh họa các bước thụ tinh trong ống nghiệm. Tiêm tinh trùng vào bào tương noãn. Hợp tử hai tiền nhân. Phôi 2 tế bào và phôi 4 tế bào.

Phôi ngày 3, tám tế bào. Hệ thống phân độ của Scott và cộng sự. Hệ thống phân độ của Tesarik và cộng sự. Noãn thụ tinh có hai tiền nhân.

Phôi giai đoạn 2 tế bào. Phôi giai đoạn 4 tế bào. Noãn giai đoạn cực non. Noãn ở giai đoạn non.

Noãn giai đoạn trưởng thành. 45 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Vô sinh là một vấn đề lớn không chỉ ảnh hưởng đến hạnh phúc của các cặp vợ chồng mà còn ảnh hưởng đến xã hội và cần một nguồn lực rất lớn để giải quyết tình trạng này [14]. Chẩn đoán và điều trị vô sinh là một trong những trọng tâm của chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản Quốc gia. Theo thống kê năm 2002, trên thế giới có hơn 186 triệu phụ nữ có vấn đề về sinh sản.

Trong thế kỷ vừa qua, chương trình dự đoán về vô sinh tại Hoa Kỳ cho thấy rằng xu hướng vô sinh gia tăng trong hai thế kỷ tiếp theo [25],[90]. Theo các nghiên cứu trên thế giới, tỉ lệ vô sinh có xu hướng ngày càng gia tăng. Tỉ lệ vô sinh tùy theo từng quốc gia và từng nghiên cứu, dao động từ 3% đến 15%. Tỷ lệ vô sinh tại Việt Nam năm 2009 chiếm 7,7% các cặp vợ chồng từ 15-49 tuổi [14].

Vô sinh là vấn đề sức khỏe của toàn thế giới. Từ khi em bé Louis Brown ra đời tại Anh năm 1978, cho đến nay đã có khoảng 4 triệu trẻ ra đời từ phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm. Đây thực sự là một bước đột phá trong lĩnh vực điều trị vô sinh và đặc biệt mở ra một kỷ nguyên mới cho lĩnh vực hỗ trợ sinh sản. Thụ tinh trong ống nghiệm là phương pháp điều trị vô sinh hiệu quả nhất được chỉ định cho các trường hợp tổn thương vòi tử cung, vô sinh nam, vô sinh không rõ nguyên nhân, lạc nội mạc tử cung, dự trữ buồng trứng giảm, bơm tinh trùng vào buồng tử cung thất bại nhiều lần, vô sinh do yếu tố cổ tử cung hay miễn dịch [13].

Những trường hợp vô sinh do yếu tố nam nặng thường thất bại ở khâu thụ tinh đến 30% nên không điều trị được bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm. Từ đó, phương pháp tiêm tinh trùng vào bào tương noãn ra đời [43]. Mặc dù có nhiều tiến bộ trong lĩnh vực thụ tinh trong ống nghiệm, tuy nhiên, theo thống kê ở Châu Âu năm 2004, tỷ lệ có thai lâm sàng trung bình là 30,1% [20]. Thất bại là mất mát không những về vật chất mà ảnh hưởng cả 2 tinh thần và hạnh phúc gia đình cho bệnh nhân.

Thách thức lớn nhất trong điều trị vô sinh bằng phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm là thời gian và chi phí điều trị.