Luận án: Các yếu tố tác động đến mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS cho doanh nghiệp Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------- ĐỖ KHÁNH LY CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN MỨC ĐỘ SẴN SÀNG ÁP DỤNG CHUẨN MỰC BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUỐC TẾ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------- ĐỖ KHÁNH LY CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN MỨC ĐỘ SẴN SÀNG ÁP DỤNG CHUẨN MỰC BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUỐC TẾ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1- TS.

Nguyễn Thị Kim Cúc 2- PGS. Trần Văn Tùng TP. Hồ Chí Minh – Năm 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan nghiên cứu này là của riêng tôi. Tất cả các dữ liệu, thông tin và kết quả nghiên cứu trình bày là trung thực.

Theo khảo sát của tôi tại thời điểm thực hiện nghiên cứu, nội dung đề tài chưa từng được tác giả nào công bố trước đây. Tất cả các nội dung kế thừa và trích dẫn được tôi trích dẫn nguồn theo đúng qui ước trong phần danh mục tài liệu tham khảo. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng … năm 2022 Nghiên cứu sinh LỜI CẢM ƠN …………………………………………………………………………….… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… Thành phố Hồ Chí Minh, tháng … năm 2022 Nghiên cứu sinh MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình vẽ, đồ thị Tóm tắt luận án Abstract PHẦN MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận án. Kết cấu luận án.9 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài.1 Những nghiên cứu về lợi ích, bất lợi, thách thức của IFRS đối với DN.2 Những nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng của DN khi áp dụng IFRS.3 Nhận xét các nghiên cứu ở ngoài nước.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam.1 Những nghiên cứu về lợi ích, thách thức, bất lợi của IFRS đối với doanh nghiệp.2 Những nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc áp dụng IFRS.3 Nhận xét các nghiên cứu tại Việt Nam.3 Khoảng trống nghiên cứu.28 Kết luận Chương 1.30 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT.1 Sơ lược về chuẩn mực BCTC Quốc tế.1 Khái niệm IFRS.2 Quá trình nghiên cứu và ban hành IFRS.3 Mô hình hội tụ kế toán quốc tế.4 Khung khái niệm IFRS.2 Lý thuyết đẳng cấu thể chế.1 Khái niệm về thể chế.2 Khái niệm đẳng cấu thể chế.3 Vận dụng lý thuyết đẳng cấu thể chế vào luận án.3 Lý thuyết Đại diện.1 Khái niệm về đại diện.2 Vận dụng lý thuyết đại diện vào luận án.4 Khái niệm và đo lường mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS.1 Khái niệm mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS.2 Đo lường mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS.5 Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết.1 Phát triển các giả thuyết nghiên cứu.2 Đề xuất mô hình nghiên cứu và tổng hợp các giả thuyết.52 Kết luận Chương 2.56 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Qui trình nghiên cứu.1 Nghiên cứu sơ bộ.2 Nghiên cứu chính thức.2 Xây dựng thang đo.3 Thiết kế nghiên cứu định tính.1 Quy trình nghiên cứu định tính.2 Mẫu nghiên cứu định tính.4 Thiết kế nghiên cứu định lượng sơ bộ.2 Mẫu nghiên cứu sơ bộ.3 Kỹ thuật xử lý dữ liệu trong nghiên cứu định lượng sơ bộ.5 Thiết kế nghiên cứu định lượng chính thức.2 Mẫu nghiên cứu.3 Kỹ thuật xử lý dữ liệu.66 Kết luận Chương 3.68 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.1 Kết quả nghiên cứu sơ bộ.1 Nghiên cứu định tính.2 Kết quả nghiên cứu sơ bộ.3 Tổng hợp kết quả nghiên cứu sơ bộ.2 Kết quả nghiên cứu chính thức.1 Thống kê mô tả.2 Phân tích hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha.3 Phân tích nhân tố khám phá (EFA).4 Đánh giá mô hình đo lường.5 Đánh giá mô hình cấu trúc.3 Thảo luận kết quả nghiên cứu.1 Kiểm định giả thuyết nghiên cứu.2 Mức độ tác động giữa các khái niệm nghiên cứu.111 Kết luận Chương 4.112 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý.1 Kết luận nghiên cứu.3 Hàm ý chính sách.1 Nhân tố nhận thức lợi ích.2 Nhân tố nhận thức bất lợi.3 Nhân tố nhận thức thách thức.4 Nhân tố sự hỗ trợ của nhà quản lý.5 Nhân tố Mức độ hiểu biết về IFRS.4 Các hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo.117 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ119 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHẦN PHỤ LỤC PHỤ LỤC 1: TỔNG HỢP CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN PHỤ LỤC 2: DANH SÁCH CHUYÊN GIA PHỤ LỤC 3: DÀN BÀI PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA PHỤ LỤC 4: BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT ĐỊNH LƯỢNG SƠ BỘ PHỤ LỤC 5: BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT CHÍNH THỨC PHỤ LỤC 6: KẾT QUẢ BỔ SUNG VÀ ĐIỀU CHỈNH THANG ĐO PHỤ LỤC 7: THANG ĐO GỐC PHỤ LỤC 8: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU SƠ BỘ PHỤ LỤC 9: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC PHỤ LỤC 10: DANH SÁCH CÁN BỘ HỖ TRỢ DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BCTC Báo cáo tài chính DN Doanh nghiệp VN Việt Nam Tiếng Anh Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ ACCA Association of Chartered Certified Accountants (Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh Quốc) ADB Asian Development Bank (Ngân hàng Phát triển Châu Á) CPA Certified Public Accountant (Kế toán viên công chứng) EU European Union (Liên minh châu Âu) IAS International Accounting Standards (Chuẩn mực Kế toán Quốc tế) IASB International Accounting Standards Board (Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế) IASC International Accounting Standards Committee (Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế) IASCF International Accounting Standards Committee Foundation (Cơ quan Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế) ICAEW Institute of Chartered Accountants in England and Wales (Viện Kế toán Công chứng Anh Quốc và Xứ Wales) IFRS International Financial Reporting Standards (Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế) IMF International Monerary Fund (Quỹ Tiền tệ Quốc tế) IOSCO International Organization of Securities Commissions (Tổ chức Ủy ban Chứng khoán Quốc tế) SME Small and Medium Enterprise (Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa) TIFS T- Technological Infrastructure; I- Individual; F- Financial Constraints; S- Supportive Environment (Cơ cấu công nghệ; Cá nhân; Rào cản tài chính; Môi trường hỗ trợ) US GAAP United States Generally Accepted Accounting Principles (Nguyên lý Kế toán Mỹ) VAA Vietnam Association of Accountants and Auditors (Hội Kế toán & Kiểm toán Việt Nam) VACPA Vietnam Association of Certified Public Accountants (Hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam) VAS Vietnam’s Accounting Standards (Chuẩn mực Kế toán Việt Nam) VFRS Vietnam Financial Reporting Standards (Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Việt Nam) WB World Bank (Ngân hàng Thế giới) WTO World Trade Organization (Tổ chức Thương mại Thế giới) DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1 – Tổng hợp giả thuyết nghiên cứu Bảng 3.1 – Chi tiết về quy trình nghiên cứu Bảng 3.2 – Các khái niệm và nguồn của thang đo Bảng 3.3 – Quy trình phân tích dữ liệu trong nghiên cứu định lượng sơ bộ Bảng 3.4 – Kỹ thuật phân tích dữ liệu trong nghiên cứu định lượng Bảng 4.1 – Kết quả hiệu chỉnh mô hình nghiên cứu Bảng 4.2 – Thang đo mức độ sẵn sàng Bảng 4.3 – Thang đo Nhận thức lợi ích Bảng 4.4 – Thang đo Nhận thức bất lợi Bảng 4.5 – Thang đo Nhận thức thách thức Bảng 4.6 – Thang đo sự hỗ trợ của nhà quản lý Bảng 4.7 – Thang đo Mức độ hiểu biết về IFRS Bảng 4.8 – Đặc điểm mẫu nghiên cứu sơ bộ Bảng 4.9 - Kết quả kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha Bảng 4.10 – Kết quả phân tích EFA thang đo các nhân tố tác động đến mức độ sẵn sàng (thang đo sơ bộ) Bảng 4.11 – Kết quả phân tích EFA: thang đo mức độ sẵn sàng (thang đo sơ bộ) Bảng 4.12 – Thang đo và các biến quan sát chính thức Bảng 4.13 - Kết quả thống kê phiếu khảo sát hợp lệ Bảng 4.14 – Thống kê mô tả thông tin doanh nghiệp Bảng 4.15 – Thống kê mô tả các biến Bảng 4.16 - Kết quả kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha Bảng 4.17 – Kết quả phân tích nhân tố khám phá thang đo các nhân tố tác động đến mức độ sẵn sàng Bảng 4.18 – Kết quả phân tích nhân tố khám phá thang đo mức độ sẵn sàng Bảng 4.19 – Kết quả kiểm định hệ số VIF Bảng 4.20 – Kết quả kiểm định độ tin cậy và giá trị hội tụ Bảng 4.21 – Kết quả kiểm định mức độ phù hợp của mô hình PLS-SEM Bảng 4.22 – Kết quả kiểm định Fornell - Lacker Bảng 4.23 – Kết quả ước lượng mô hình cấu trúc Bảng 4.24 – Ước lượng hệ số đường dẫn và khoảng tin cậy Bảng 4.25 – Kết quả mức độ dự đoán liên quan Bảng 4.26 – Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu Bảng 4.27 – Mức độ tác động giữa các khái niệm nghiên cứu đến mức độ sẵn sàng DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Trang Hình 2.1 - Cơ cấu tổ chức của cơ quan Hội đồng IFRS và Hội đồng IFRS Hình 2.2 – Mô hình nghiên cứu Hình 3.1 – Quy trình nghiên cứu Hình 3.2 – Quy trình nghiên cứu định tính Hình 4.1 - Kết quả ước lượng PLS-SEM Hình 4.2 – Kết quả kiểm định mô hình nghiên cứu TÓM TẮT LUẬN ÁN Từ năm 2025, các doanh nghiệp tại Việt Nam sẽ bắt buộc áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS – International Financial Reporting Standards) ngoại trừ doanh nghiệp siêu nhỏ và các doanh nghiệp áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính Việt Nam, nhưng đặc thù các doanh nghiệp tại Việt Nam phần lớn gặp hạn chế về nguồn lực trong đó có vốn nên việc áp dụng sẽ mang lại nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp. Đặc biệt, IFRS có nhiều chuẩn mực phức tạp hơn rất nhiều so với các chuẩn mực kế toán hiện tại, vì thế nếu các doanh nghiệp chưa thực sự sẵn sàng áp dụng IFRS mà các cơ quan chức năng vẫn bắt buộc thực hiện theo đúng lộ trình rất có thể doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn khi áp dụng, hậu quả có thể làm cho doanh nghiệp phải vận dụng những cách làm đối phó, áp dụng qua loa thiếu chiều sâu, thiếu trung thực, vì thế gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng báo cáo tài chính theo IFRS. Vấn đề quan yếu đặt ra là cần phải xem xét, đánh giá mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS của các doanh nghiệp Việt Nam như thế nào trước lộ trình đã định để hạn chế các tác động tiêu cực và hỗ trợ các doanh nghiệp tốt hơn trong việc áp dụng IFRS tại Việt Nam.