Luận án: Bảo vệ quyền người dùng trong hợp đồng cấp quyền người dùng cuối (EULA)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT NGUYỄN PHAN PHƯƠNG TẦN BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI DÙNG TRONG HỢP ĐỒNG CẤP QUYỀN NGƯỜI DÙNG CUỐI LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT NGUYỄN PHAN PHƯƠNG TẦN BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI DÙNG TRONG HỢP ĐỒNG CẤP QUYỀN NGƯỜI DÙNG CUỐI Ngành: Luật Kinh tế Mã số: 62380107 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. DƯƠNG ANH SƠN TP. HỒ CHÍ MINH NĂM - 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT NGUYỄN PHAN PHƯƠNG TẦN BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI DÙNG TRONG HỢP ĐỒNG CẤP QUYỀN NGƯỜI DÙNG CUỐI Ngành: Luật Kinh tế Mã số: 62380107 Phản biện 1: PGS.

Lê Thị Bích Thọ - Đại học Luật Tp.HCM Phản biện 2: TS. Nguyễn Hải An – Tòa án Nhân dân tối cao NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. DƯƠNG ANH SƠN TP. HỒ CHÍ MINH NĂM - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là Nguyễn Phan Phương Tần, nghiên cứu sinh Khóa 16, Ngành Luật Kinh tế, Khoa Luật Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế - Luật, mã số học viên 01680107009.

Tôi xin cam đoan rằng: luận án mang tên “Bảo vệ các quyền của người dùng trong hợp đồng cấp quyền người dùng cuối” này là do chính tôi thực hiện; các thông tin được sử dụng trong luận án là trung thực và đã được trích dẫn nguồn đầy đủ; không có bất kỳ kết quả nghiên cứu nào của luận án đã được công bố hoặc nộp để lấy bằng cấp ở trường này hoặc bất kỳ trường nào khác. Nếu có bất kỳ nội dung nào sai sự thật, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hồ Chí Minh, Ngày …. Năm 2021 Tác giả NGUYỄN PHAN PHƯƠNG TẦN DANH MỤC VIẾT TẮT Tên đầy đủ Viết tắt Đạo luật bảo vệ người tiêu dùng California CCPA Đạo luật Lạm dụng và Gian lận Máy tính CFAA Công nghệ thông tin CNTT Trao đổi dữ liệu điện tử EDI Châu Âu (Europe) EU Hợp đồng cấp quyền người dùng cuối EULA (End User License Agreement) Liên đoàn và Hiệp hội quản lý rủi ro châu Âu FERMA Đạo luật Quản trị An ninh Thông tin Liên bang FISMA Hội đồng Thương mại Liên bang (The United States FTC Federal Trade Commission) The General Data Protection GDPR Đạo luật về tính linh hoạt và tính trách nhiệm về bảo HIPAA hiểm y tế Diễn đàn quản lý Internet IGF Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD Cơ quan giám sát độc lập SA Thương mại điện tử TMĐT Luật Thống nhất về Giao dịch Điện tử của Hoa Kỳ UETA (Uniform Electronic Transaction Act) Diễn đàn Kinh tế Thế giới WEF DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.2 Tỷ lệ Vi phạm Bản quyền.2 EULA của Microsoft Software.Thống kê độ dài các EULA của các chương trình phổ biến.3 Top 5 khiếu nại thường gặp của người tiêu dùng.

115 DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 1.2 Chữ ký điện tử dưới dạng chữ ký. Hợp đồng góp kèm.2 Hợp đồng nhấp chuột .2 Đường dẫn đến hợp đồng trình duyệt trên trang web .2 Đơn hàng hiển thị trên tài khoản mua hàng của giao dịch tự động .2 Xác nhận đơn hàng gửi từ hệ thống tự động đến email người mua hàng .2 Vị trí mục “Điều khoản” của Google.2 Vị trí mục “Điều khoản” TOS của Facebook. 86 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC HÌNH ẢNH MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu:.

Câu hỏi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Bố cục luận án.

10 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ BẢO VỆ NGƯỜI DÙNG TRONG HỢP ĐỒNG CẤP QUYỀN NGƯỜI DÙNG CUỐI .1 Tổng quan tình hình nghiên cứu .1 Các công trình liên quan đến hợp đồng điện tử .2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến EULA .3 Các công trình nghiên cứu liên quan đến lý thuyết hợp đồng .2 Điểm mới của luận án .3 Cơ sở lý thuyết nghiên cứu .1 Lý thuyết về chi phí giao dịch của Ronald Coase.2 Lý thuyết về hành vi của người dùng của Philip Kotler .3 Lý thuyết về hợp đồng theo mẫu .4 Học thuyết về tính bất hợp lý (The Unconscionability Doctrine) trong giao kết hợp đồng điện tử phát triển bởi Thomas Gamarello .5 Mô hình “Điều lệ Thế giới ảo” (Charter of Interration) của Edward Castronova liên quan đến quyền tài sản trong thế giới ảo. 34 Kết luận chương 1. 37 CHƯƠNG 2 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HỢP ĐỒNG ĐIỆN TỬ VÀ HỢP ĐỒNG CẤP QUYỀN NGƯỜI DÙNG CUỐI .1 Hợp đồng điện tử và các hình thức phổ biến của hợp đồng điện tử .1 Khái niệm hợp đồng điện tử .2 Đặc điểm của hợp đồng điện tử .3 Phân loại các hợp đồng điện tử được giao kết trong môi trường mạng toàn cầu .2 Giới thiệu về hợp đồng cấp quyền người dùng cuối .1 Lịch sử hình thành và phát triển .3 Vai trò của hợp đồng cấp quyền người dùng cuối .4 Chủ thể tham gia hợp đồng cấp quyền người dùng cuối .5 Đối tượng của hợp đồng cấp quyền người dùng cuối .6 Hình thức biểu đạt và phương thức giao kết .3 Bản chất pháp lý của EULA .1 Bản chất hợp đồng của EULA .2 Bản chất hợp đồng theo mẫu của EULA .4 Giới hạn bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của chủ sở hữu phần mềm trong các hợp đồng cấp quyền người dùng cuối. 96 Kết luận chương 2.

98 CHƯƠNG 3 QUYỀN CỦA NGƯỜI DÙNG TRONG CÁC GIAO DỊCH LIÊN QUAN ĐẾN HỢP ĐỒNG CẤP QUYỀN NGƯỜI DÙNG CUỐI .1 Người dùng cuối trong hợp đồng cấp quyền người dùng cuối .1 Người dùng cuối và người tiêu dùng .2 Người dùng cuối tại Việt Nam .3 Quyền của người dùng cuối trong pháp luật Việt Nam và pháp luật các nước .2 Tác động của giao dịch điện tử đối với hành vi của người dùng cuối .1 Các yếu tố tác động đến hành vi của người dùng cuối .2 Hành vi và thái độ của người dùng khi sử dụng phần mềm .3 Những điều khoản trong EULA có thể mang lại rủi ro cho người dùng cuối .1 Thỏa thuận cho phép sử dụng dữ liệu và thông tin cá nhân .2 Điều khoản về giới hạn trách nhiệm và bồi thường thiệt hại .3 Điều khoản đơn phương chấm dứt dịch vụ .4 Những bất cập của pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền riêng tư của người dùng cuối trong các EULA .1 Sự thất bại của điều khoản bắt buộc trong các hợp đồng theo mẫu .2 Quy trách nhiệm cho người dùng đối với việc kiểm soát thông tin của mình trong các EULA .5 Bảo vệ quyền riêng tư của người dùng thông qua hợp đồng cấp quyền người dùng cuối .6 Bảo vệ quyền tài sản của người dùng thông qua hợp đồng cấp quyền người dùng cuối .1 Công nhận quyền tài sản đối với tài sản ảo .2 Luật hóa mô hình của Castronova và Balkin. 154 Kết luận chương 3. 157 PHẦN KẾT LUẬN. 158 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN TIẾN SĨ 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Tóm tắt luận án Luận án đặt vấn đề là giải quyết việc bảo vệ quyền lợi của người dùng liên quan đến các giao dịch được thực hiện trong môi trường mạng internet. Chủ yếu các quyền của người dùng trong môi trường này gắn liền với hợp đồng cấp quyền người dùng cuối (EULA), là các thỏa thuận được đề xuất bởi các nhà sản xuất chương trình phần mềm hay ứng dụng di động trước khi người dùng có tiến hành sử dụng các dịch vụ mà họ cung cấp. Đề giải quyết được vấn đề này, luận án đi từ việc tìm hiểu hợp đồng cấp quyền người dùng cuối là gì và các đặc điểm cơ bản của nó. Dựa trên nhiều quan điểm đang còn tranh cãi giữa các nhà nghiên cứu pháp lý trên thế giới, luận án đưa ra kết luận về bản chất hợp đồng theo mẫu của EULA.

Từ đó, định hướng rõ ràng hơn về thái độ cần thiết của pháp luật quản lý các giao dịch này trên thực tế. Ngoài ra, luận án còn đi từ nguồn gốc của vấn đề là quyền lợi người dùng mạng đang bị xâm phạm nghiêm trọng xuất phát từ đặc tính giao kết và hình thức giao kết của EULA. Kết quả nghiên cứu cho thấy, vì đặc tính giao kết qua mạng với thời lượng xuất hiện ngắn nhưng dung lượng nội dung lại dài, khiến cho người dùng không thể dành đủ sự chú ý cũng như có thể hiểu rõ các rủi ro có thể xảy ra với mình. Vì vậy, luận án lý giải lý do các quy định hiện hành về bảo mật thông tin người dùng lại không mang lại hiệu quả cao, cũng như chưa thể làm tròn nhiệm vụ bảo vệ người dùng mạng.

Đồng thời, về quan hệ tài sản từ tài sản ảo, pháp luật Việt Nam cũng chưa có quan điểm rõ ràng. Trong khi đó, các văn bản dưới luật đều đi theo xu hướng không công nhận và không bảo vệ người dùng nếu có tranh chấp về tài sản ảo. Do đó, luận án chủ yếu đưa ra các đề xuất theo hai hướng, một là nhằm tăng cường quy định về bảo vệ quyền riêng tư và thông tin cá nhân của người dùng, và hai là đề xuất bổ sung quy định công nhận tài sản ảo và mô hình bảo vệ quyền tài 2 sản của người dùng mạng thông qua đối tượng nghiên cứu chính được nghiên cứu trong luận án này là hợp đồng cấp quyền người dùng cuối. Tính cấp thiết của đề tài Tháng 4/2018, vụ bê bối của của “ông trùm” mạng xã hội Facebook về việc làm rò rỉ thông tin cá nhân của hơn 50 triệu người dùng làm chấn động thị trường công nghệ, các dữ liệu cá nhân được thu thập và sử dụng cho mục đích thương mại lẫn chính trị, ảnh hưởng đến cả cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2016.1 Tháng 11/2018, tổ chức Privacy International đã tố cáo các công ty môi giới dữ liệu Acxiom, công ty phần mềm tên tuổi Oracle, công ty xếp hạng tín nhiệm Experian, Equifax và các công ty quảng cáo Criteo, Quantcast và Tapad vì đã mua bán dữ liệu khách hàng mà không có nền tảng pháp lý nào cho phép điều đó.2 Không còn là chuyện của thế giới, ngay cả tại Việt Nam, các vụ rò rỉ thông tin của khách hàng ngày càng trở nên phổ biến.

Ngày 10/11/2018, dữ liệu khách hàng của Thế Giới Di Động, Con Cưng cũng bị đưa lên diễn đàn Raid Forums.