Luận Án TS: Báo Đảng Địa Phương Với Việc Giữ Gìn, Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN VIỆT ANH BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG VỚI VIỆC GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC HÀ NỘI - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN VIỆT ANH BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG VỚI VIỆC GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG Chuyên ngành: Báo chí học Mã số : 62 32 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Hoàng Đình Cúc PGS.TS Nguyễn Đức Dũng HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả luận án Nguyễn Việt Anh MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 14 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VẤN ĐỀ BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG GIỮ GÌN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG 40 1. Các khái niệm cơ bản 40 1. Báo đảng địa phương - công cụ, phương tiện công tác tư tưởng của Đảng, một thiết chế văn hóa 54 1. Vai trò của báo đảng địa phương với giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống 58 1.

Nội dung, hình thức thông tin về giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống trên báo đảng địa phương 63 Chương 2: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG GIỮ GÌN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG 71 2. Vài nét về những báo đảng địa phương trong diện khảo sát 71 2. Nội dung thông tin giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống trên báo đảng địa phương 74 2. Về hình thức thể hiện 100 2.

Đánh giá của công chúng 108 2. Đánh giá chung 113 Chương 3: VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG BÁO ĐẢNG ĐỊA PHƯƠNG GIỮ GÌN, PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG 121 3. Một số vấn đề đặt ra 121 3. Một số giải pháp nâng cao chất lượng báo đảng địa phương giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống 126 3.

Một số kiến nghị cụ thể với các cơ quan hữu quan và báo đảng địa phương trong diện khảo sát 148 KẾT LUẬN 160 MỘT SỐ CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 165 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 166 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BCHTW : Ban Chấp hành Trung ương BĐĐP : Báo đảng địa phương CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH : Chủ nghĩa xã hội DLXH : Dư luận xã hội ĐCSVN : Đảng Cộng sản Việt Nam GCCN : Giai cấp công nhân GTVHTT : Giá trị văn hóa truyền thống HNM : Hà Nội mới HNQT : Hội nhập quốc tế HTCT : Hệ thống chính trị KHCN : Khoa học công nghệ KHXH&NV : Khoa học xã hội và nhân văn KTTT : Kinh tế thị trường LLCT : Lý luận chính trị NXB : Nhà xuất bản PTTH : Phát thanh và truyền hình PV, BTV : Phóng viên, biên tập viên PVS : Phỏng vấn sâu QLNN : Quản lý nhà nước TTĐC : Truyền thông đại chúng VHTT : Văn hóa truyền thông VHTTĐC : Văn hóa truyền thông đại chúng DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Tần suất xuất hiện các bài về nội dung giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống 101 Bảng 2.2: Tổng hợp thể loại được sử dụng để thông tin về những GTVHTT trên các BĐĐP 104 Bảng 2.3: Các thể loại báo chí được báo Hà Nội mới sử dụng nhằm thông tin về những GTVHTT 104 Bảng 2.4: Các thể loại báo chí được báo Bắc Ninh sử dụng nhằm thông tin về những GTVHTT 105 Bảng 2.5: Các thể loại báo chí được báo Thái Nguyên sử dụng nhằm thông tin về những GTVHTT 105 Bảng 2.6: Các thể loại báo chí được báo Hải Phòng sử dụng nhằm thông tin về những GTVHTT 105 Bảng 2.7: Trình độ học vấn của công chúng BĐĐP 106 Bảng 2.8: Tổng hợp các thể loại được sử dụng trên các BĐĐP nhằm thông tin về nội dung những GTVHTT 107 Bảng 2.9: Nghề nghiệp của công chúng BĐĐP 108 Bảng 2.10: Tần suất đọc báo của công chúng BĐĐP 109 Bảng 2.11: Nguồn cung cấp báo của công chúng BĐĐP 109 Bảng 2.12: Những nội dung thông tin trên BĐĐP mà độc giả quan tâm110 Bảng 2.13: Mức độ quan tâm của công chúng đến các thông tin về giá trị văn hóa truyền thống trên BĐĐP 110 Bảng 2.14: Phản ứng của công chúng trước các thông tin về giá trị 111 Bảng 2.15: Ảnh hưởng của các thông tin giá trị văn hóa truyền thống đến công chúng BĐĐP 112 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự phát triển về mọi mặt của đời sống xã hội, những thành tựu của khoa học và công nghệ là tiền đề, điều kiện để báo chí phát triển mạnh mẽ, trở thành phương tiện thông tin thiết yếu, tác động to lớn vào đời sống xã hội. Ở nhiều quốc gia, điều kiện tiếp cận, khả năng hưởng thụ báo chí của người dân được coi là một trong những chỉ số quan trọng để đánh giá trình độ phát triển của xã hội. Theo báo cáo tổng kết năm 2015 của Bộ Thông tin - Truyền thông, tính đến tháng 12/2015, cả nước có 838 cơ quan báo chí in với 1.111 ấn phẩm, trong đó các cơ quan Trung ương có 86 báo, 507 tạp chí; địa phương có 113 báo, 132 tạp chí; có 70 báo điện tử, 19 tạp chí điện tử và 265 trang thông tin điện tử tổng hợp của các cơ quan báo chí.

Về phát thanh truyền hình, cả nước hiện có 67 đài phát thanh truyền hình Trung ương và địa phương, trong đó có hai đài quốc gia, một đài truyền hình kỹ thuật số, 64 đài PT-TH cấp tỉnh. Đài Tiếng nói Việt Nam đã phủ sóng 99% diện tích lãnh thổ và phủ sóng qua vệ tinh đến nhiều nước trên thế giới. Đài Truyền hình Việt Nam phủ sóng đến hơn 90% số hộ gia đình ở trong nước và phủ sóng qua vệ tinh đến nhiều khu vực ở ngoài nước. Các phương tiện thông tin đại chúng đã đóng góp quan trọng vào công tác xây dựng Đảng, khẳng định và bảo vệ đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, giữ gìn sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội; đấu tranh chống lại các luận điệu tuyên truyền, xuyên tạc của các thế lực phản động, cơ hội chính trị, chống "Diễn biến hòa bình"; phòng chống tham nhũng, quan liêu, lãng phí và các tệ nạn xã hội khác., góp phần tích cực vào các thành tựu chung của đất nước.

Một trong những định hướng phát triển và hội nhập quốc tế của các nước là khơi dậy và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Hàn Quốc vào những năm 50 của thế kỷ XX còn thua kém miền Nam nước ta, nhưng từ khi 2 làn sóng văn hóa Hàn Quốc được khởi động vào những năm đầu 1980 với nhận thức rằng hệ giá trị văn hóa chỉ có ý nghĩa thực sự khi kết hợp các yếu tố: củng cố, quảng bá truyền thống văn hóa nổi trội nhân văn mang tính căn bản; khai thác lợi thế địa chính trị và địa lý văn hóa, dùng mũi nhọn kinh tế để hỗ trợ văn hóa.tích cực giao lưu, hội nhập, cạnh tranh, sàng lọc, nâng cao vị thế văn hóa dân tộc nên Hàn Quốc có sự phát triển vượt bậc và trở thành "con rồng" ở châu Á. Nhật Bản là nước có nền văn hóa phát triển nhanh chóng, ngày càng đa dạng, đặc biệt sau cách mạng Duy Tân Minh Trị (1868) đến nay đã thường xuyên phát huy những giá trị truyền thống và tiếp thu những thành quả tiến bộ của văn hóa nước ngoài để làm nên "kỳ tích Nhật Bản". Ở nước ta, văn hóa truyền thống là một trong những nhân tố quan trọng góp phần giữ vững ổn định xã hội, khẳng định bản sắc dân tộc trước cơn lốc toàn cầu hóa bởi: "Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo (của cá nhân và cộng đồng) trong quá khứ và trong hiện tại.

Qua nhiều thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, truyền thống và các thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc" [14, tr. Ngày nay, thế giới không còn xem văn hóa như một thứ trang sức mà văn hóa là chìa khóa của sự phát triển bền vững, trong đó, những giá trị văn hóa truyền thống (GTVHTT) - cái tạo nên bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc đóng vai trò là nguồn lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Văn hóa ghi dấu ấn của mình trong hoạt động sáng tạo của con người và các quá trình sản xuất trong một xã hội nhất định. Văn hóa biểu hiện thông qua những hệ giá trị, chuẩn mực.

Hệ giá trị và những chuẩn mực hướng dẫn hành vi, cách ứng xử của con người trong mối quan hệ với thiên nhiên, cộng đồng xã hội và chính bản thân con người trong hoạt động sinh tồn, phát triển. Trước yêu cầu cấp bách ở nước ta hiện nay là "hoàn thiện các chuẩn mực giá trị văn hóa và con người Việt Nam, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học.khẩn trương đúc kết và xây dựng hệ giá trị chuẩn mực con 3 người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế" (CNH, HĐH và HNQT) [53, tr. Điều đó đòi hỏi GTVHTT phải được nghiên cứu một cách thấu đáo, công phu, nghiêm túc, có trách nhiệm. Báo đảng địa phương (BĐĐP) là bộ phận quan trọng cấu thành nên hệ thống báo chí Việt Nam, là cơ quan ngôn luận của đảng bộ, chính quyền và nhân dân, là cầu nối thông tin giữa Đảng, chính quyền với nhân dân địa phương, là diễn đàn của người dân.

BĐĐP là phương tiện quan trọng nhất để lãnh đạo, chỉ đạo công tác của đảng bộ, chính quyền địa phương và hướng dẫn dư luận. BĐĐP có ưu thế so với báo chí ở Trung ương trong việc nắm bắt điều kiện, hoàn cảnh lịch sử, địa lý, các phong tục, tập quán của nhân dân địa phương.