Bảo đảm quyền của trẻ em khuyết tật ở việt nam hiện nay luận án ts luật chuyên n

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TRẦN THỊ HUYỀN TRANG BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA TRẺ EM KHUYẾT TẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Pháp luật về quyền con ngƣời Mã số: Chuyên ngành đào tạo thí điểm LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS CHU HỒNG THANH HÀ NỘI - 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn! NGƯỜI CAM ĐOAN Trần Thị Huyền Trang MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục chữ viết tắt MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA TRẺ EM KHUYẾT TẬT 9 1. Trẻ em khuyết tật.

Khái niệm trẻ em. Khái niệm trẻ em khuyết tật. Ảnh hưởng của tình trạng khuyết tật đến hoạt động của trẻ. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng khuyết tật ở trẻ.

Phân loại trẻ em khuyết tật. Quyền của trẻ em khuyết tật và Bảo đảm quyền của trẻ em khuyết tật. Khái niệm Quyền của trẻ em khuyết tật. Khái niệm Bảo đảm quyền của trẻ em khuyết tật.

27 Tiểu kết chƣơng 1. 29 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA TRẺ EM KHUYẾT TẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Tình trạng trẻ em khuyết tật ở Việt Nam hiện nay. Thực trạng Bảo đảm quyền của trẻ em khuyết tật trong lĩnh vực xây dựng pháp luật.

Thực trạng Bảo đảm một số quyền của trẻ em khuyết tật. Quyền được giáo dục. Quyền được hưởng bảo trợ xã hội. Quyền được chăm sóc sức khỏe.

Quyền được tham gia hoạt động văn hóa, thể thao, giải trí. Quyền được tiếp cận cơ sở hạ tầng, dịch vụ công cộng. Thực trạng bảo đảm quyền của trẻ em khuyết tật trong cộng đồng 57 2. 60 Tiểu kết Chƣơng 2.

63 Chƣơng 3: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA TRẺ EM KHUYẾT TẬT 64 3. Phƣơng hƣớng Bảo đảm quyền của trẻ em khuyết tật. Thể chế hóa quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về trẻ em khuyết tật 64 3. Khắc phục những hạn chế trong quá trình bảo đảm quyền của trẻ em khuyết tật 65 3.

Tăng cường hoạt động tuyên truyền về trẻ em khuyết tật trong cộng đồng 67 3. Tích cực, chủ động hợp tác và đối thoại quốc tế. Giải pháp Bảo đảm quyền của trẻ em khuyết tật. Về xây dựng pháp luật.

Về một số quyền cụ thể. Về phía cộng đồng. Về phía bản thân trẻ khuyết tật. 86 Tiểu kết chƣơng 3.

91 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 94 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CRC Công ước quốc tế về quyền trẻ em 1989 (Convention on the Rights of the Childs) CRPD Công ước về quyền của người khuyết tật 2007 (Convention on the Rights of Persons with Disabilities) ICCPR Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị 1966 (International Convenant on Civil and Political Rights) ICCSCR Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa 1996 (International Convenant on Economic, Social and Cultural Rights). UDHR Tuyên ngôn quốc tế Nhân quyền 1948 (The Universal Declaration of Human Rights) MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong luật nhân quyền quốc tế, phần nội dung về quyền của các nhóm xã hội dễ bị tổn thương chiếm vị trí rất quan trọng.

Kể từ khi Liên Hợp Quốc thành lập (1945), nhiều văn kiện quốc tế về nhân quyền đã được tổ chức này thông qua, trong đó có một số lượng ngày càng lớn văn kiện đề cập đến quyền của các nhóm xã hội dễ bị tổn thương. Đây là các nhóm, cộng đồng có vị thế về chính trị, xã hội hoặc kinh tế thấp hơn, từ đó khiến họ có nguy cơ cao hơn trong việc bị bỏ quên hay bị vi phạm các quyền con người, bởi vậy, họ cần được chú ý bảo vệ đặc biệt so với những nhóm, cộng đồng người khác. Nhóm này bao gồm: phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật, người sống chung với HIV, người di tản hoặc tìm kiếm nơi lánh nạn, người không quốc tịch, người thiểu số, người lao động di trú… Trong đó, người khuyết tật nói chung và trẻ em khuyết tật nói riêng được coi là một trong các nhóm thiểu số lớn nhất trên thế giới và cũng là một trong những nhóm dễ bị tổn thương nhất. Quyền của người khuyết tật được pháp luật quốc tế ghi nhận, và ngày càng được quan tâm đặc biệt.

Tháng 11 năm 1989, Công ước về Quyền trẻ em được thông qua, đây là Công ước đầu tiên về quyền con người mà trong đó có dẫn chiếu cụ thể đến người khuyết tật, và có một điều riêng biệt về quyền và nhu cầu của trẻ em khuyết tật (Điều 23). Sau đó, hàng loạt các hướng dẫn, các quy tắc, các khuyến nghị về vấn đề này được ban hành nhằm thúc đẩy và bảo vệ hơn nữa quyền của nhóm người khuyết tật nói chung và trẻ em khuyết tật nói riêng, quan trọng nhất là Công ước về quyền của những người khuyết tật được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua vào tháng 03/2007 đã đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc đấu tranh cho quyền của những người khuyết tật trên thế giới. 1 Ở Việt Nam, người khuyết tật được hưởng tất cả các quyền công dân cơ bản, không có bất kỳ sự phân biệt đối xử nào dựa trên tình trạng khuyết tật của họ. Ngoài ra, pháp luật Việt Nam cũng quy định những đối xử ưu đãi với người khuyết tật, nhằm bù đắp những thiệt thòi của họ, cũng như để đảm bảo sự bình đẳng thực chất về các quyền và cơ hội với mọi công dân.

Đặc biệt, Luật người khuyết tật năm 2010 vừa mới được thông qua, đã góp phần cải thiện đời sống người khuyết tật, làm thay đổi nhận thức xã hội về người khuyết tật, tạo môi trường pháp lý, môi trường xã hội thuận lợi để người khuyết tật hòa nhập cộng đồng, khuyến khích các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia trợ giúp người khuyết tật. Nhưng trên thực tế, xuất phát từ việc bản thân người khuyết tật bị hạn chế trong việc truyền tải nhu cầu, mong muốn của mình tới cộng đồng, xã hội, cũng như những cơ quan hoạch định chính sách, pháp luật, nên các quy định Nhà nước đưa ra thường dựa trên cơ sở suy đoán về mức độ suy giảm sức khỏe của họ. Những suy đoán đó đa phần chứa đựng yếu tố chủ quan nên nhiều khi không đáp ứng được nhu cầu, không phù hợp với khả năng và chưa thực sự tạo điều kiện cho người khuyết tật. Bên cạnh đó, họ là đối tượng phải chịu những khó khăn rất lớn về mặt vật chất và tinh thần, đồng thời, tình trạng khuyết tật khiến họ đã và đang phải chịu những thiệt thòi trên tất cả các phương diện của đời sống xã hội mặc dù xét ở góc độ con người, tất cả sinh ra đều có những nhu cầu cơ bản giống nhau về sự tự do, bình đẳng, được tôn trọng phẩm giá, được cống hiến, được khẳng định giá trị cá nhân… Đặc biệt, với những trẻ em khuyết tật, thì những khó khăn còn tăng lên đáng kể.

Bởi trước hết, trẻ em nói chung vốn là đối tượng cần sự quan tâm, chăm sóc, được tạo mọi điều kiện thuận lợi cho sự phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần. Tuy nhiên, với những trẻ em mang trong mình nhiều thiệt thòi từ khi sinh ra như: dị tật bẩm sinh; vĩnh viễn không nghe được âm thanh của 2 cuộc sống; không được trò chuyện như các bạn cùng trang lứa; hay không cảm nhận thấy ánh sáng của cuộc đời… thì việc tiếp cận những gì tốt đẹp nhất dường như quá xa vời. Phải sống trong sự kì thị, phân biệt đối xử của mọi người xung quanh, kết hợp với mặc cảm tự ti về bản thân mình, khiến nhiều trẻ em khuyết tật không dám đến các nơi công cộng vì sợ những ánh mắt để ý; không dám đến trường vì sợ bạn bè trêu chọc… Bên cạnh đó, một thực tế chỉ ra rằng, đa số trẻ em khuyết tật đều sống trong nghèo khó; và dễ bị bạo hành hoặc lạm dụng; bị đối xử vô trách nhiệm, ngược đãi hay bóc lột; trong khi đó, việc tiếp cận với sự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp lại gặp nhiều trở ngại vì những lý do khách quan và chủ quan. Có thể thấy, trẻ em khuyết tật thực sự phải trải qua nhiều khó khăn, phải đối mặt với nhiều rào cản để được hưởng trọn vẹn những quyền vốn có của mình.

Rào cản này không chỉ nằm ở bản thân của sự khuyết tật, mà còn là tổng hợp những trở ngại về mặt xã hội, văn hóa, quan điểm và cả về vật chất mà trẻ em khuyết tật phải đối mặt trong đời sống hàng ngày. Chính vì những lý do trên, mà tác giả đã chọn chủ đề “Bảo đảm quyền của trẻ em khuyết tật ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình. Với cách tiếp cận thông qua lăng kính nhân quyền, luận văn mong muốn góp phần tích cực vào việc đề xuất những ý kiến, giải pháp trong hoạch định và thực thi chính sách pháp luật về quyền của trẻ em khuyết tật ở Việt Nam. Đồng thời qua đó, nâng cao hiểu biết, thái độ cảm thông đến nhóm đối tượng dễ bị tổn thương này.

Tình hình nghiên cứu đề tài Ở Việt Nam, đề tài quyền của người khuyết tật là vấn đề được nhiều cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức liên chính phủ, tổ chức phi chính phủ quan tâm. Đặc biệt, trong thời đại hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, vấn đề quyền con người ngày càng được chú trọng 3 thì quyền của các nhóm người dễ bị tổn thương nói chung và quyền của người khuyết tật nói riêng cũng nhận được nhiều chú ý, các công trình nghiên cứu về vấn đề này cũng tăng lên cả về số lượng lẫn chất lượng. Bên cạnh đó, trẻ em cũng là chủ đề đã được nghiên cứu từ rất lâu, với nhiều công trình dưới các hình thức như giáo trình, sách chuyên khảo, tham khảo, luận án, luận văn, bài báo, các buổi hội thảo… nhằm mục đích tăng cường hơn nữa công tác bảo vệ lợi ích và quyền của trẻ em trong phạm vi quốc gia và cộng đồng quốc tế.