Luận án: Ảnh hưởng tính cách đến dự định đầu tư cổ phiếu của nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam

Oilamchi99 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---ooo0ooo--- NGUYỄN HỮU THỌ ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ TÍNH CÁCH ĐẾN DỰ ĐỊNH ĐẦU TƯ CỔ PHIẾU CỦA CÁC NHÀ ĐẦU TƯ CÁ NHÂN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM: VAI TRÒ TRUNG GIAN CỦA NHẬN THỨC RỦI RO, NHẬN THỨC KHÔNG CHẮC CHẮN VÀ KẾT QUẢ ĐẦU TƯ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---ooo0ooo--- NGUYỄN HỮU THỌ ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ TÍNH CÁCH ĐẾN DỰ ĐỊNH ĐẦU TƯ CỔ PHIẾU CỦA CÁC NHÀ ĐẦU TƯ CÁ NHÂN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM: VAI TRÒ TRUNG GIAN CỦA NHẬN THỨC RỦI RO, NHẬN THỨC KHÔNG CHẮC CHẮN VÀ KẾT QUẢ ĐẦU TƯ Chuyên Ngành: Quản trị Kinh doanh Mã số: 9340101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.

TRẦN HÀ MINH QUÂN TS. NGÔ QUANG HUÂN TP. Hồ Chí Minh i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án là công trình do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Quý Thầy, Cô, tất cả những nội dung kế thừa, tham khảo từ những tài liệu khác được trích dẫn đầy đủ, chính xác và ghi nguồn cụ thể trong mục tài liệu tham khảo và các thông tin, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về pháp lý trong quá trình nghiên cứu khoa học của luận án.

Hồ Chí Minh, ngày tháng năm Nghiên cứu sinh Nguyễn Hữu Thọ ii LỜI CÁM ƠN Để hoàn thành luận án, Tôi nhận được nhiều sự hướng dẫn, hỗ trợ tận tình, động viên từ Người hướng dẫn khoa học, các Thầy, Cô, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Đầu tiên, Tôi gởi lời cảm ơn đến những người hướng dẫn khoa học Thầy PGS.TS Trần Hà Minh Quân, Thầy TS. Ngô Quang Huân, đã tận tình hướng dẫn, động viên, hỗ trợ trong suốt thời gian thực hiện luận án, Tôi xin cám ơn Ban giám hiệu Trường Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh đã hỗ trợ và tạo điều kiện về thời gian và kinh phí học tập tại trường.

Tôi cám ơn Cô Nguyễn Quang Thu bộ môn Tài chính Dự án - Khoa Quản Trị, trường Đại học Kinh tế Tp.Hồ Chí Minh đã tận tình chia sẻ, trao đổi, để tôi hoàn thành luận án. Tôi cám ơn đến các thầy, cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và các anh chị khoa Quản trị, Viện Đào tạo sau đại học của trường Đại học Kinh tế Tp.Hồ Chí Minh đã chia sẽ, động viên để Tôi vượt qua những khó khăn trong học tập, nghiên cứu và Tôi cám ơn những nhà đầu tư cá nhân đã dành thời gian trả lời bảng câu hỏi, là nguồn dữ liệu cho nghiên cứu. Cuối cùng, Tôi gửi lời cám ơn đến gia đình, vợ và hai con đã thấu hiểu, động viên và hỗ trợ để luận án này được hoàn thành. Xin trân trọng.

Hồ Chí Minh, ngày tháng năm iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN·······································································i LỜI CÁM ƠN···········································································ii MỤC LỤC··············································································iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT······················································ix DANH SÁCH CÁC BẢNG···························································x DANH SÁCH CÁC HÌNH VẼ·····················································xiii TÓM TẮT LUẬN ÁN·······························································xiv ABSTRACT··········································································· xv CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN·························································1 1.1 Tổng quan về thị trường chứng khoán Việt Nam······························1 1.1 Giá trị vốn hóa thị trường·······················································1 1.2 Chỉ số chứng khoán······························································1 1.3 Số doanh nghiệp niêm yết······················································2 1.4 Số tài khoản ······································································2 1.2 Sự cần thiết của nghiên cứu·······················································3 1.1 Thực trạng nhà đầu tư cổ phiếu của nhà đầu tư cá nhân···················3 1.2 Khoảng trống lý thuyết qua lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam và thế giới ·······················································4 1.3 Mục tiêu nghiên cứu·······························································8 1.1 Mục tiêu nghiên cứu tổng quát·················································8 1.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể·····················································8 1.4 Câu hỏi nghiên cứu································································9 1.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu···············································9 1.6 Phương pháp nghiên cứu··························································9 1.7 Điểm mới của luận án····························································10 1.8 Cấu trúc của luận án······························································11 iv CHƯƠNG 2 - CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.2 Lý thuyết tính cách ······························································13 2.1 Tính cởi mở (Openness)·······················································14 2.2 Tính tận tâm (Conscientiousness)············································15 2.3 Tính hướng ngoại (Extraversion)············································15 2.4 Tính dễ chịu (Agreeableness)·················································15 2.5 Tính nhạy cảm (Neuroticism)················································16 2.3 Lý thuyết tài chính································································16 2.1 Lý thuyết tài chính truyền thống (cổ điển) ·································16 2.1 Lý thuyết danh mục đầu tư hiện đại·······································16 2.2 Mô hình CAPM - định giá tài sản vốn····································17 2.2 Lý thuyết tài chính hiện đại - hành vi (behavioral finance)··············19 2.4 Lý thuyết dự định hành vi·······················································24 2.5 Các khái niệm trong mô hình nghiên cứu·····································25 2.1 Nhận thức rủi ro································································25 2.2 Nhận thức sự không chắc chắn···············································27 2.3 Kết quả đầu tư··································································27 2.4 Dự định đầu tư··································································28 2.6 Xây dựng, phát triển các giả thiết nghiên cứu································28 2.1 Đặc điểm tính cách và dự định đầu tư·······································28 2.1 Tính cởi mở và dự định đầu tư·············································30 2.2 Tính tận tâm và dự định đầu tư·············································31 2.3 Tính hướng ngoại và dự định đầu tư······································32 2.4 Tính dễ chịu và dự định đầu tư·············································33 2.5 Tính nhạy cảm và dự định đầu tư··········································34 2.2 Tính cách và nhận thức rủi ro, không chắc chắn···························35 2.3 Nhận thức rủi ro, nhận thức không chắc chắn với kết quả đầu tư·······37 v 2.4 Kết quả đầu tư và dự định đầu tư·············································39 2.5 Ảnh hưởng gián tiếp giữa đặc điểm tính cách đến dự định đầu tư······40 2.7 Mô hình nghiên cứu và tổng hợp các giả thuyết·····························41 2.8 Tóm tắt chương 2·································································42 CHƯƠNG 3 - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.2 Thiết kế nghiên cứu······························································45 3.1 Quy trình nghiên cứu··························································45 3.2 Phương pháp nghiên cứu định tính và mẫu điều tra·······················47 3.1 Nghiên cứu định tính························································47 3.2 Số lượng mẫu cho phỏng vấn định tính···································48 3.3 Mẫu nghiên cứu định tính···················································48 3.4 Quá trình phỏng vấn·························································49 3.5 Thiết kế nghiên cứu định tính··············································49 3.3 Phương pháp nghiên cứu định lượng và mẫu điều tra·····················59 3.1 Nghiên cứu định lượng······················································59 3.2 Số lượng mẫu khảo sát nghiên cứu định lượng··························64 3.4 Phân tích dữ liệu và kiểm định Bootstrap···································65 3.3 Xây dựng và phát triển thang đo nghiên cứu sơ bộ (nháp)·················65 3.1 Thang đo đặc điểm tính cách·················································65 3.2 Thang đo nhận thức rủi ro và không chắc chắn····························65 3.3 Thang đo kết quả đầu tư·······················································68 3.4 Thang đo dự định đầu tư······················································68 3.4 Phân tích nghiên cứu sơ bộ······················································69 3.1 Đặc điểm nhà đầu tư···························································70 3.2 Phân tích Cronbach’s alpha ··················································72 3.1 Cronbach’s alpha thang đo đặc điểm tính cách··························72 vi 3.2 Cronbach’s alpha thang đo nhận thức rủi ro và không chắc chắn.3 Cronbach’s alpha thang đo kết quả đầu tư.4 Cronbach’s alpha thang đo dự định đầu tư.3 Phân tích nhân tố khám phá (EFA)··········································78 3.1 Phân tích EFA đặc điểm năm tính cách ··································79 3.2 Phân tích EFA thang đo nhận thức rủi ro và không chắc chắn········82 3.3 Phân tích EFA thang đo kết quả đầu tư và dự định đầu tư·············82 3.5 Đề xuất mô hình nghiên cứu chính thức·······································84 3.1 Thang đo và các biến quan sát nghiên cứu chính thức····················84 3.2 Tổng hợp các giả thiết nghiên cứu chính thức·····························87 3.3 Đề xuất mô hình nghiên cứu chính thức····································88 3.6 Tóm tắt chương 3·································································88 CHƯƠNG 4 - KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 4.2 Mẫu khảo sát và đặc điểm nhà đầu tư trong nghiên cứu chính thức·······90 4.1 Mẫu khảo sát nghiên cứu chính thức········································90 4.2 Thống kê đặc điểm NĐT cá nhân nghiên cứu chính thức················91 4.3 Kết quả nghiên cứu chính thức (N=465)······································93 4.1 Đánh giá hệ số tin cậy Cronbach’s alpha···································93 4.1 Cronbach’s alpha thang đo đặc điểm tính cách··························93 4.2 Cronbach’s alpha thang đo nhận thức rủi ro, không chắc chắn········95 4.3 Cronbach’s alpha thang đo kết quả đầu tư································96 4.4 Cronbach’s alpha thang đo dự định đầu tư·······························96 4. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)·········································97 4.1 Phân tích EFA đặc điểm tính cách.2 Phân tích EFA thang đo nhận thức rủi ro và không chắc chắn········99 4.3 Phân tích EFA kết quả đầu tư và dự định đầu tư.3 Phân tích nhân tố khẳng định (CFA)·······································101 vii 4.1 Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) đặc điểm tính cách.2 Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) thang đo RISK và UNCE. Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) thang đo RETU và INTE·····105 4.4 Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) mô hình đo lường tới hạn·····107 4.4 Phân tích mô hình bằng phương pháp cấu trúc tuyến tính (SEM)·······111 4.1 Kết quả ảnh hưởng trực tiếp và kiểm định giả thuyết nghiên cứu·····112 4.1 Mối quan hệ giữa đặc điểm tính cách với dự định đầu tư - giả thuyết H1.2 Mối quan hệ giữa đặc điểm tính cách với nhận thức rủi ro - giả thuyết H2.3 Mối quan hệ giữa đặc điểm tính cách với nhận thức không chắc chắn - giả thuyết H3.4 Mối quan hệ của nhận thức rủi ro và kết quả đầu tư···················118 4.5 Mối quan hệ của nhận thức không chắc chắn và kết quả đầu tư·····118 4.6 Mối quan hệ kết quả đầu tư và dự định đầu tư·························118 4.2 Kết quả ảnh hưởng gián tiếp và kiểm định giả thuyết··················120 4.5 Phân tích mô hình bằng phương pháp Bootstrap···························122 4.6 Tóm tắt chương 4:·······························································123 CHƯƠNG 5 - KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH, QUẢN TRỊ 5.1 Kết quả đạt được mục tiêu nghiên cứu·····································125 5.2 Kết quả nghiên cứu···························································125 5.3 Đóng góp của nghiên cứu····················································128 5.1 Đóng góp về mặt lý thuyết················································128 5.2 Đóng góp về mặt thực tiễn················································129 5.3 Hàm ý chính sách, quản trị·····················································130 viii 5.4 Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo.1 Hạn chế nghiên cứu···························································132 5.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo·················································133 Các công trình nghiên cứu···························································-1- Tài liệu tham khảo····································································-2- Phụ lục 1. Câu hỏi nhận thức rủi ro···············································-15- Phụ lục 2.

Câu hỏi nhận thức không chắc chắn·································-15- Phụ lục 3. Bảng câu hỏi của các tác giả (bản gốc)······························-16- Phụ lục 4. Bảng câu hỏi khảo sát nghiên cứu···································-18- Phụ lục 5. Danh sách chuyên gia phỏng vấn sâu·······························-23- Phụ lục 6.

Tổng hợp các thang đo và biến quan sát nghiên cứu chính thức -24- Phụ lục 7. Kết quả phân tích nghiên cứu sơ bộ·································-26- Phụ lục 8. Kết quả phân tích nghiên cứu chính thức···························-35- ix DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nội dung AGR Tính dễ chịu CAPM Mô hình định giá tài sản vốn CFA Phân tích nhân tố khẳng định CON Tính tận tâm DEC Quyết định đầu tư EFA Phân tích nhân tố khám phá EHM Giả thiết thị trường hiệu quả EXT Tính hướng ngoại EUT Lý thuyết thỏa dụng kỳ vọng GDP Tổng sản phẩm nội địa HAX Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội HOSE Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh INTE Dự định đầu tư tương lai KMO Kiểm định KMO NĐT Nhà đầu tư cá nhân NEU Tính nhạy cảm OPEN Tính cởi mở - sẵn sàng trải nghiệm PBC Nhận thức kiểm soát hành vi RETU Kết quả đầu tư RISK Nhận thức rủi ro SEM Phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính TPB Lý thuyết dự định hành vi TRA Lý thuyết hành động hợp lý TTCK Thị trường chứng khoán UNCE Nhận thức sự không chắc chắn UPCOM Thị trường Công ty đại chúng chưa niêm yết x DANH SÁCH CÁC BẢNG Bảng 1. Tài khoản nhà đầu tư đăng ký giao dịch cuối năm 2015 và 2020· 2 Bảng 2.

Mô tả đặc điểm năm tính cách········································14 Bảng 2.