Luận án: Ảnh hưởng Đặc điểm Giám đốc Điều hành (CEO) đến Hiệu quả Hoạt động Doanh nghiệp Niêm yết Việt Nam

i \ BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG -------------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH (CEO’S CHARACTERISTIC) ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT SỐ DOANH NGHIỆP TIÊU BIỂU TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Ngành: Quản trị kinh doanh HOÀNG HẢI YẾN Hà Nội, 2020 BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ----------------------- LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH (CEO’S CHARACTERISTIC) ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT SỐ DOANH NGHIỆP TIÊU BIỂU TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 62.02 (Mã số mới: 9340101) HOÀNG HẢI YẾN Người hướng dẫn khoa học : PGS, TSKH Nguyễn Văn Minh PGS, TS Cao Đinh Kiên Hà Nội, 2020 i MỤC LỤC DANH MỤC VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG BIỂU.viii PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu về các đặc điểm cá nhân của giám đốc điều hành.

Tình hình nghiên cứu về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tình hình nghiên cứu về công ty gia đình. Tình hình nghiên cứu về ảnh hưởng các đặc điểm cá nhân của giám đốc điều hành đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Khoảng trống nghiên cứu.31 TÓM TẮT CHƯƠNG 1.33 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC ĐẶC ĐIỂM CÁ NHÂN GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY GIA ĐÌNH NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM.

Tổng quan về giám đốc điều hành (CEO). Các khái niệm về CEO. Vai trò của CEO trong hoạt động của doanh nghiệp. Yêu cầu đối với CEO.

Khái quát chung về đặc điểm cá nhân của CEO. Khái niệm về đặc điểm cá nhân, đặc điểm cá nhân của CEO. Một số thuộc tính cơ bản của đặc điểm cá nhân CEO. Các hướng tiếp cận về đặc điểm cá nhân của CEO.

Công ty gia đình niêm yết và vai trò của công ty gia đình niêm yết trong phát triển kinh tế. Khái niệm công ty gia đình. Đặc điểm của công ty gia đình. Vai trò của công ty gia đình.

Hiệu quả hoạt động của công ty gia đình niêm yết. Ảnh hưởng đặc điểm cá nhân của CEO lên hiệu quả hoạt động của công ty sở hữu gia đình niêm yết.54 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.60 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu và các biến nghiên cứu đề xuất. Các giả thuyết nghiên cứu.

Các biến nghiên cứu đề xuất. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu. Phương pháp thu thập dữ liệu. Phương pháp xử lý dữ liệu.77 TÓM TẮT CHƯƠNG 3.80 CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CÁC ĐẶC ĐIỂM CÁ NHÂN CỦA GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH (CEO) ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CÔNG TY GIA ĐÌNH NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2012 – 2018.

Tổng quan chung về công ty gia đình niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Thực trạng công ty gia đình niêm yết tại Việt Nam. Kết quả phân tích mô hình hồi quy. Kết quả phân tích cho ROA.

Kết quả phân tích cho ROE. Kết quả phân tích khi sử dụng các biến tương tác tới ROA. Kết quả phân tích khi sử dụng các biến tương tác tới ROE.112 TÓM TẮT CHƯƠNG 4.121 CHƯƠNG 5: THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỀ XUẤT. Thảo luận kết quả nghiên cứu.

Giả thuyết nghiên cứu H1. Giả thuyết nghiên cứu H2. Giả thuyết nghiên cứu H3. Giả thuyết nghiên cứu H4.

Giả thuyết nghiên cứu H5. Giả thuyết nghiên cứu H6. Giả thuyết nghiên cứu H7. Giả thuyết nghiên cứu H8.9 Giả thuyết nghiên cứu H9.

Thảo luận tổng hợp về kết quả nghiên cứu của luận án. Xu hướng phát triển của các công ty sở hữu gia đình hiện nay. Giải pháp cho các công ty gia đình niêm yết nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động trên thị trường Việt Nam. Xây dựng cơ chế quản trị công ty gia đình niêm yết hiệu quả.

Tăng cường bồi dưỡng năng lực, nâng cao trình độ học vấn cho đội ngũ CEO. Cân nhắc ưu tiên tuyển mộ và sử dụng giám đốc điều hành (CEO) có kinh nghiệm/thâm niên làm việc trong môi trường cơ quan nhà nước. Xây dựng cơ chế, chính sách đãi ngộ giúp phát huy năng lực của đội ngũ giám đốc điều hành. Tạo thêm nhiều cơ hội lãnh đạo cho CEO nữ, cân nhắc lựa chọn nữ giới trong các vị trí điều hành cấp cao của doanh nghiệp.

Hình thành cơ chế đánh giá, lựa chọn CEO dựa trên hệ thống các chỉ tiêu đánh giá cụ thể, khoa học. Gia tăng vai trò của giám đốc điều hành (CEO) trong mô hình CTGĐ. Những đóng góp của luận án. Đóng góp về mặt lý luận.

Đóng góp về mặt thực tiễn. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo. Hướng nghiên cứu tiếp theo.146 iv TÓM TẮT CHƯƠNG 5.148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ.150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.162 v DANH MỤC VIẾT TẮT 1. Viết tắt tiếng Việt STT Chữ viết tắt Diễn giải 1 BCTC Báo cáo tài chính 2 BCTN Báo cáo thường niên 3 CTGĐ Công ty gia đình 4 CNTT Công nghệ thông tin 5 DN Doanh nghiệp 6 ĐH Đại học 7 HĐQT Hội đồng quản trị 8 KQTC Kết quả tài chính 10 QTCT Quản trị công ty 11 SĐH Sau đại học 12 VCSH Vốn chủ sở hữu 13 THPT Trung học phổ thông 14 TTCK Thị trường chứng khoán 15 TVGĐ Thành viên gia đình 16 UBCKNN Uỷ ban chứng khoán nhà nước vi 2.

Viết tắt tiếng nước ngoài STT Chữ viết tắt Diễn giải 1 ASEAN Association of Southeast Asian Nations – Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á 2 CEO Chief Executive Officer – Tổng giám đốc điều hành, thường gọi là giám đốc điều hành 3 CE Chief Executive – giám đốc điều hành 4 CFO Chief Financial Officer – giám đốc tài chính 5 CTO Chief Technology Officer – giám đốc công nghệ CIEM Central Institute for Economic Management – Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương 6 COO Chief Customer Officer – Giám đốc kinh doanh 7 EVA Economic Value Added – Giá trị gia tăng kinh tế 8 EBIT Earnings Before Interest and Taxes – Lợi nhuận trước lãi vay và thuế 9 GDP Gross Domestic Product - Tổng sản phẩm quốc nội 10 GNP Gross National Product – Tổng sản phẩm quốc gia 11 GMM Generalized Method of Moments – Phương pháp hồi quy ước lượng 12 FEM Fixed Effect Model – Mô hình tác động cố định 13 IFC International Finance Cooporation – Tập đoàn Tài chính quốc tế. 14 HoSE Ho Chi Minh Stock Exchange – Sở giao dich chứng khoán Tp.Hồ Chí Minh 15 HNX Ha Noi Stock Exchange – Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội 16 M&A Mergers & Acquisitions – Hoạt động mua lại và sáp nhập doanh nghiệp 17 MD Managing Director – Giám đốc quản lý 18 MVA Market Value Added – Giá trị gia tăng của thị trường vi 19 MBA Master of Business Administration – Thạc sỹ Quản trị kinh doanh 20 OECD Organization for Economic Cooperation and Development - Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế. 21 OLS Ordinary Least Squares – Hồi quy tuyến tính 22 P/E Price to Earning Ratio - Hệ số giá trên lợi nhuận một cổ phiếu 23 ROA Return On Asset – Lợi nhuận trên tổng tài sản 24 ROE Return On Equity – Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu 25 ROS Return On Sales – Lợi nhuận trên doanh thu 26 REM Random Effect Model – Mô hình tác động ngẫu nhiên 27 VCCI Vietnam Chamber of Commerce and Industry – Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam vi DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tổng hợp các đặc điểm của CEO theo Hambrick và Mason (1984).1: Tổng hợp các ảnh hưởng phổ biến của đặc điểm cá nhân CEO đến hiệu quả hoạt động của các công ty sở hữu gia đình niêm yết. Mô tả các biến nghiên cứu trong mô hình.2: Kết cấu và giải thích cách thể hiện bảng câu hỏi.1: Cơ cấu CTGĐ theo lĩnh vực ngành nghề.2 Thống kê mô tả các biến liên tục.3: Kết quả đánh giá ảnh hưởng độc lập các đặc điểm cá nhân của CEO đến ROA của CTGĐ niêm yết giai đoạn 2012 – 2018.4: Kết quả đánh giá ảnh hưởng độc lập các đặc điểm cá nhân của CEO đến ROE của CTGĐ niêm yết giai đoạn 2012 – 2018.5: Mô tả ảnh hưởng tương tác của các đặc điểm nhân khẩu học của CEO tới tỷ lệ sở hữu cổ phiếu của CEO (kiểm định tác động tới ROA).6: Mô tả ảnh hưởng tương tác của các đặc điểm nhân khẩu học của CEO tới việc thay đổi CEO (Kiểm định tác động tới ROA).7: Mô tả ảnh hưởng tương tác của các đặc điểm nhân khẩu học của CEO tới tỷ lệ sở hữu cổ phiếu của CEO (Kiểm định tác động tới ROE).8: Mô tả ảnh hưởng tương tác của các đặc điểm nhân khẩu học của CEO tới việc thay đổi CEO (Kiểm định tác động tới ROE).

Tổng hợp kết quả nghiên cứu về giả thuyết H1. Tổng hợp kết quả nghiên cứu về giả thuyết H2. Tổng hợp kết quả nghiên cứu về giả thuyết H3. Tổng hợp kết quả nghiên cứu về giả thuyết H4.

Tổng hợp kết quả nghiên cứu về giả thuyết H5. Tổng hợp kết quả nghiên cứu về giả thuyết H6. Tổng hợp kết quả nghiên cứu về giả thuyết H7. Tổng hợp kết quả nghiên cứu về giả thuyết H8.

Tổng hợp kết quả nghiên cứu về giả thuyết H9.131 ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4.1: Phân loại giám đốc điều hành (CEO) theo giới tính.2: Phân loại giám đốc điều hành (CEO) theo trình độ học vấn.3 Thống kê số lượng CEO có đào tạo thêm về Luật.4: Phân loại giám đốc điều hành (CEO) theo quê quán.5: Thống kê giám đốc điều hành (CEO) kiêm nhiệm.6: Tỷ lệ thay đổi CEO tại các CTGĐ giai đoạn 2012 – 2018.7: Số lượng CEO có thâm niên làm việc trong cơ quan nhà nước. Quy trình triển khai nghiên cứu của luận án.1: Mô hình nghiên cứu.78 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Theo tư tưởng quản trị truyền thống, giám đốc điều hành (Chief Excutive Officer – CEO) chủ yếu làm công tác quản lý, thực hiện các chức năng quản trị để cụ thể hoá chiến lược và mục tiêu do Hội đồng quản trị (HĐQT) giao, còn HĐQT đóng vai trò lãnh đạo, hoạch định chiến lược của tổ chức. Tuy nhiên, đến đầu thế kỷ 21, sự thất bại của hàng loạt thương hiệu toàn cầu, mà điển hình General Motor, cho thấy khả năng quản lý tốt của CEO là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp thích nghi với sự biến động chóng mặt của môi trường kinh doanh ngày nay.

Vì vậy, trong mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại, CEO đóng vai trò như đầu tàu cho sự phát triển, là chìa khoá mở ra cánh cửa thành công hay thất bại của mỗi doanh nghiệp.