Nghiên cứu ảnh hưởng của lập địa đến sinh trưởng và sản lượng mủ của rừng trồng

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM LƯU TIẾN ĐẠT LƯU TIẾN ĐẠT NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA LẬP ĐỊA ĐẾN SINH TRƯỞNG VÀ SẢN LƯỢNG MỦ CỦA RỪNG TRỒNG CAO SU (Hevea brasiliensis) TẠI TỈNH LAI CHÂU Chuyên ngành: Lâm sinh Mã số: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: GS. VƯƠNG VĂN QUỲNH TS. TRẦN VĂN TÚY Người hướng dẫn khoa học: GS. VƯƠNG VĂN QUỲNH RẦN VĂN TÚY HÀ NỘI - 2021 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi.

Các số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, đã công bố theo quy định hiện hành. Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam. Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác. Hà Nội, tháng năm 2021 Người cam đoan Lưu Tiến Đạt Lưu Tiến Đạt 3 LỜI CẢM ƠN Luận án “Nghiên cứu ảnh hưởng của lập địa đến sinh trưởng và sản lượng mủ của rừng trồng cao su (Hevea brasiliensis) tại tỉnh Lai Châu” đã được hoàn thành tại Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam theo chương trình đào tạo tiến sĩ khóa 25/2013, chuyên ngành Lâm sinh, mã số 9.

Để có được kết quả này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới hai thầy hướng dẫn khoa học là GS. Vương Văn Quỳnh, TS. Trần Văn Túy đã dành nhiều thời gian, tâm huyết để định hướng và tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện công trình nghiên cứu. Sự nghiêm túc trong nghiên cứu khoa học của các thầy là tấm gương và là động lực để tôi hoàn thành luận án nghiên cứu của mình.

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn tới lãnh đạo Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, Ban Khoa học, Đào tạo và Hợp tác quốc tế đã quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo Tổng cục Lâm nghiệp, tập thể Vụ Khoa học, Công nghệ và Hợp tác quốc tế đã tạo điều kiện về thời gian để tác giả được đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn. Tác giả cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lai Châu, Công ty Cổ phần cao su Lai Châu, Công ty Cổ phần cao su Lai Châu 2, Công ty Cổ phần cao su Dầu Tiếng – Lai Châu đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thu thập số liệu và các tài liệu phục vụ công trình nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ, ủng hộ, động viên để tôi hoàn thành luận án này.

Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả Lưu Tiến Đạt 4 MỤC LỤC Y LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG.viii DANH MỤC HÌNH.x PHẦN MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của luận án. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Mục tiêu nghiên cứu của luận án. Về thực tiễn. Những đóng góp mới của luận án.

Đối tượng và địa điểm nghiên cứu. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu. Bố cục của luận án.5 Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Trên thế giới.

Khái niệm lập địa. Nghiên cứu về sinh trưởng và sản lượng cây rừng. Nghiên cứu ảnh hưởng của lập địa đến sinh trưởng, năng suất cây rừng và sản lượng mủ cây cao su. Nghiên cứu về lập địa.

Nghiên cứu về sinh trưởng và sản lượng cây rừng. Nghiên cứu ảnh hưởng của lập địa đến sinh trưởng, năng suất cây rừng. Nghiên cứu về cây cao su. Xuất xứ và quá trình di nhập.

Đặc điểm thực vật học. Đặc điểm sinh thái và yêu cầu về lập địa. Sinh trưởng và sản lượng mủ cao su. Ảnh hưởng của lập địa đến sinh trưởng và sản lượng mủ cao su.

Một số kết luận. Kết luận chung. Những vấn đề tồn tại. Những vấn đề cần giải quyết trong khuôn khổ luận án.35 Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Nội dung nghiên cứu. Đặc điểm một số yếu tố lập địa tại tỉnh Lai Châu. Nghiên cứu sinh trưởng và sản lượng mủ cao su tại tỉnh Lai Châu. Ảnh hưởng của lập địa đến sinh trưởng và sản lượng mủ của rừng trồng cao su tại tỉnh Lai Châu.

Bước đầu phân chia lập địa thích hợp cho trồng rừng cao su trên đất lâm nghiệp tại tỉnh Lai Châu. Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật trồng cây cao su trên đất lâm nghiệp tại tỉnh Lai Châu. Phương pháp nghiên cứu. Quan điểm và phương pháp luận.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể.38 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đặc điểm một số yếu tố lập địa tại tỉnh Lai Châu. Đặc điểm khí hậu. Đặc điểm địa hình.

Tình hình sinh trưởng của cao su tại tỉnh Lai Châu. Thực trạng gây trồng và phát triển. Sinh trưởng và sản lượng mủ của rừng trồng cao su tại tỉnh Lai Châu. Ảnh hưởng của lập địa đến sinh trưởng của rừng trồng cao su tại tỉnh Lai Châu.

Ảnh hưởng của các yếu tố đơn lẻ đến sinh trưởng của rừng trồng cao su. Ảnh hưởng tổng hợp của các yếu tố lập địa đến sinh trưởng và sản lượng mủ cao su tại tỉnh Lai Châu. Bước đầu phân vùng lập địa thích hợp trồng rừng cao su trên đất lâm nghiệp tại tỉnh Lai Châu. Đề xuất một số giải pháp phát triển cây cao su tại tỉnh Lai Châu.

Quy hoạch đất trồng cao su. Chọn lập địa trồng cao su. Giải pháp kỹ thuật.127 Chương 4: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ.135 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.137 TÀI LIỆU THAM KHẢO.149 MỘT SỐ HÌNH ẢNH.172 7 DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT TT Viết tắt/Ký hiệu Nội dung diễn giải 1 ∆D (cm/năm) Tăng trưởng bình quân chung về đường kính 2 ∆Hvn (m/năm) Tăng trưởng bình quân chung về chiều cao cây 3 AHP Analytic Hierarchy Process - thuật toán AHP 4 BO-01 Mặt cạo mủ thứ nhất, vỏ nguyên sinh 5 BO-02 Mặt cạo mủ thứ hai, vỏ nguyên sinh 6 CR Tính tỷ số nhất quán 7 CART Phân loại và hồi quy 8 Cty CPCS Công ty Cổ phần cao su 9 CV% Hệ số biến động 10 D1.0 (cm) Đường kính thân cây tại vị trí 1,0 m so với mặt đất 11 Dt (m) Đường kính tán 12 FAO Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hiệp quốc 13 FAOSTAT Cơ sở dữ liệu thống kê của FAO 14 GAMM Mô hình hỗn hợp tổng quát 15 Hd0 (m) Chiều cao tầng trội 16 Hvn (m) Chiều cao vút ngọn 17 Hdc (m) Chiều cao dưới cành 18 IRSG International Rubber Study Group 19 KTCB Kiến thiết cơ bản 20 ME Sai số trung bình 21 MAE Sai số tuyệt đối trung bình 22 NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn 23 NXB Nhà xuất bản 24 OTC Ô tiêu chuẩn 25 PRA Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn 26 QCVN Quy chuẩn Việt Nam 27 RCBD Thí nghiệm được bố trí theo khối đầy đủ ngẫu nhiên 28 RF Rừng ngẫu nhiên 29 RFRK Rừng ngẫu nhiên kết hợp 8 TT Viết tắt/Ký hiệu Nội dung diễn giải 30 RMSE Sai số trung bình bậc hai 31 R2 Hệ số xác định 32 SALB Bệnh rệp lá, cháy lá 33 SK Sinh khối 34 SLR Hồi quy tuyến tính từng bước 35 SOM Các chất hữu cơ trong đất 36 TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam 37 UBND Ủy ban nhân dân 38 VCBS Phòng Nghiên cứu và phân tích 39 VRG Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam DANH MỤC BẢNG Bản Tên bảng Trang g 3.1 Đặc điểm một số yếu tố khí tượng tỉnh Lai Châu 51 3.2 Diện tích theo từng cấp độ cao tỉnh Lai Châu 57 3.3 Diện tích và phân bố theo cấp độ dốc tỉnh Lai Châu 60 3.4 Diện tích rừng trồng cao su theo đơn vị hành chính và theo độ 62 dày tầng đất trên địa bàn tỉnh Lai Châu 3.5 Diện tích và phân bố các loại đất theo đai độ cao tỉnh Lai Châu 67 3.6 Diện tích và phân bố các loại đất theo cấp độ dốc ở Lai Châu 70 3.7 Một số tính chất hóa tính đất dưới các mô hình rừng trồng cao su 73 tại tỉnh Lai Châu 9 Bản Tên bảng Trang g 3.8 Diện tích cao su theo năm trồng tại tỉnh Lai Châu 75 3.9 Diện tích cao su theo giống tại tỉnh Lai Châu 78 3.10 Phân bố diện tích cao su theo đơn vị hành chính tỉnh Lai Châu 80 3.11 Sinh trưởng một số giống cao su tại các lâm phần rừng trồng cao 83 su ở Lai Châu 3.12 Sản lượng mủ một số giống cao su tại các lâm phần rừng trồng 87 cao su ở Lai Châu 3.13 Sinh trưởng một số giống cao su theo các mức nhiệt độ bình 93 quân năm khác nhau ở Lai Châu 3.14 Sinh trưởng một số giống cao su theo các mức lượng mưa bình 98 quân năm khác nhau ở Lai Châu 3.15 Sinh trưởng một số giống cao su theo các đai độ cao khác nhau ở 102 Lai Châu 3.16 Sinh trưởng một số giống cao su theo các cấp độ dốc khác nhau 105 ở Lai Châu 3.17 Sinh trưởng một số giống cao su theo các cấp độ dày tầng đất 110 khác nhau ở Lai Châu 3.18 Sinh trưởng một số giống cao su theo các nhóm loại đất chính ở 113 Lai Châu 3.19 Tổng hợp phương trình tương quan giữa các yếu tố lập địa đến 118 sinh trưởng D1.0 của cao su 3.20 Bảng phân tích tương quan 119 3.21 Bảng tiêu chí phân cấp lập địa 122 10 Bản Tên bảng Trang g 3.22 Diện tích các cấp lập địa thích hợp ở Lai Châu 125 DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang 1.1 Diện tích cao su trên thế giới (ha) 20 1.2 Tỷ lệ diện tích cao su của một số quốc gia trên thế giới 21 1.3 Diện tích cao su ở Việt Nam (ha) 21 1.4 Sản lượng cao su ở Việt Nam (tấn) 22 1.5 Hình thái một số bộ phận của cây cao su 24 2.1 Dụng cụ thiết kế miệng cạo 44 3.1 Biểu đồ khí hậu tỉnh Lai Châu từ năm 2014 - 2018 54 3.2 Bản đồ nhiệt độ không khí trung bình tỉnh Lai Châu từ năm 2014 - 55 2018 3.3 Bản đồ an toàn sương muối và nhiệt độ thấp đối với cây cao su 56 tỉnh Lai Châu 3.4 Bản đồ phân bố độ cao ở Lai Châu 58 11 Hình Tên hình Trang 3.5 Phân bố diện tích theo cấp độ cao trên địa bàn tỉnh Lai Châu 59 3.