Luận án tiến sĩ thị trường tiêu thụ hàng nông sản của việt nam trong bối cảnh hộ

Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam cho đến nay về cơ bản vẫn là một nước nông nghiệp với hơn 80% dân số và 70% lực lượng lao động của cả nước sinh sống bằng nghề nông. Sự phát triển của ngành sản xuất nông nghiệp có ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển của cả nền kinh tế, tới an ninh lương thực quốc gia và sự ổn định chính trị - xã hội của Việt Nam. Trong quá trình chuyển nền kinh tế sang cơ chế thị trường có sự quản lý điều tiết của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN), ngành sản xuất nông nghiệp cũng như các ngành kinh tế khác ở Việt Nam đã thu được những thành tựu khá ngoạn mục. Từ một nước thiếu lương thực thường xuyên, Việt Nam chẳng những đã đảm bảo được an ninh lương thực quốc gia mà còn trở thành một nước có số lượng gạo xuất khẩu đứng thứ hai thế giới.

Ngành sản xuất nông nghiệp đã đáp ứng được đầy đủ nhu cầu trong nước và cung cấp nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu ra nước ngoài với số lượng ngày càng tăng, thu về một lượng ngoại tệ không nhỏ, phục vụ cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước. Tuy nhiên, nền sản xuất nông sản hàng hóa của Việt Nam hiện nay vẫn còn đang ở trình độ thấp và phát triển thiếu ổn định. Lượng nông sản hàng hóa tuy chưa nhiều và chưa đa dạng nhưng hiện tượng ứ đọng sản phẩm, ách tắc trong khâu lưu thông thường xuyên diễn ra; giá cả hàng nông sản lên xuống thất thường. Điều này có ảnh hưởng không nhỏ tới sản xuất và đời sống của hàng chục triệu hộ nông dân, tới sự phát triển của sản xuất nông nghiệp và tới cả nền kinh tế.

Do vậy, vấn đề giải quyết "đầu ra" cho các nông sản hàng hóa là vấn đề cấp bách, được bàn thảo thường xuyên tại các cuộc họp, hội nghị của Đảng và Chính phủ. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập 2 AFTA, khi hàng rào quan thuế và phi quan thuế phải dỡ bỏ, Việt Nam phải mở cửa thị trường cho hàng nông sản của các nước trong khu vực, hàng nông sản của Việt Nam phải cạnh tranh gay gắt không chỉ ở thị trường khu vực, thị trường thế giới mà ở ngay tại thị trường nội địa. Mở rộng và phát triển thị trường "đầu ra" cho các hàng nông sản luôn là vấn đề khó giải quyết ngay cả đối với các nước có nền nông nghiệp phát triển. Chính vì vậy, "Thị trường tiêu thụ hàng nông sản của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập AFTA" được tác giả chọn làm đề tài luận án tiến sĩ.

Tình hình nghiên cứu đề tài Các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài (đề tài khoa học các cấp, sách chuyên khảo, các bài báo trên các tạp chí.) có thể phân thành 4 loại sau đây: a) Các công trình khoa học nghiên cứu về thị trường tiêu thụ hàng nông sản ở nước ta nói chung hay ở từng vùng - lãnh thổ, từng địa phương nói riêng: - Trần Đình Hiên: Những vấn đề kinh tế chủ yếu của thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp Việt Nam”, Luận án tiến sĩ Kinh tế, trường Đại học quốc dân Hà Nội, 1992. - Đặng Phong Vũ: Thị trường tiêu thụ nông phẩm của đồng bằng sông Cửu Long hiện nay. Đặc điểm và phương hướng phát triển, Luận án tiến sĩ kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2003. - "Những giải pháp chủ yếu thúc đẩy tiêu thụ nông sản hàng hóa ở nước ta".

Trích báo cáo đề án: Thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa để phát triển sản xuất nông nghiệp, thủy sản ở nước ta, Tạp chí Kinh tế và dự báo, số 6, 2000. - Học viện Tài chính, Viện Khoa học Tài chính: Các giải pháp tài chính mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản hàng hóa, Nxb Tài chính, Hà Nội, 2003. 3 Các công trình trên đã đi sâu nghiên cứu về sự bất cập giữa khả năng sản xuất, cung ứng hàng nông sản với việc tiêu thụ hàng nông sản ở thị trường trong nước cũng như ở ngoài nước. Từ đó kiến nghị các biện pháp vừa đẩy mạnh sản xuất hàng nông sản, vừa đổi mới cơ chế, chính sách đẩy mạnh lưu thông, tiêu thụ hàng nông sản.

b) Các công trình khoa học nghiên cứu về sự phát triển nông nghiệp, nông thôn ở nước ta trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế: - Lê Xuân Đình: Nông nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế, Tạp chí Cộng sản, số 11, 6/2000. - Lương Văn Tự - Thứ trưởng Bộ Thương mại: Nông nghiệp Việt Nam trước thách thức của hội nhập kinh tế, Tạp chí Cộng sản, số 11, 6/2001.TS Vũ Trọng Khải: Lợi thế và các bất lợi thế của nông sản Việt Nam trong bối cảnh tự do hóa thương mại, Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, số 6/2001. Phạm Văn Linh: Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế với việc đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn nước ta giai đoạn 2001-2010, Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, số 5/2002. - Nguyễn Văn Nam: Ảnh hưởng của AFTA, WTO đến sản xuất và xuất khẩu gạo của Việt Nam, Tạp chí Kinh tế và dự báo, số 6, 1999.

- Nguyễn Thanh Vân: Thương mại thế giới và xuất khẩu nông sản của Việt Nam, Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, số 1, 2001. Bùi Thị Lý: Chính sách trợ cấp nông sản của các nước phát triển và những tác động tới thương mại hàng nông sản của các nước đang phát triển, Tạp chí Những vấn đề kinh tế thế giới, số 9, 2004. Phân tích những rào cản do trợ cấp ở các nước phát triển trong việc mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản của các nước đang phát triển. - Trần Mạnh Tảo: Các vòng đàm phán Uragoay về nông nghiệp và tác động thực tiễn của chúng, Tạp chí Những vấn đề kinh tế thế giới, số 2, 2003.

4 - Phạm Đỗ Chí, Đặng Kim Sơn, Trần Nam Bình, Nguyễn Tiến Triển (chủ biên): Làm gì cho nông thôn Việt Nam? - Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, Trung tâm Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (VAPEC), Thời báo Kinh tế Sài Gòn. Ngoài những vấn đề chung về phát triển nông nghiệp nông thôn, công trình trên còn phân tích tác động của những cam kết hội nhập Kinh tế quốc tế (AFTA, AC-FTA, Hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ) đến sự phát triển của ngành nông nghiệp Việt Nam. Và một số tác giả khác như GS.TS Nguyễn Sinh Cúc, GS Nguyễn Điền, GS Bùi Huy Đáp… trong khi nghiên cứu các vấn đề về phát triển nông nghiệp nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, có bàn đến vấn đề thị trường tiêu thụ hàng nông sản. Các công trình trên đã đi sâu nghiên cứu về con đường đi lên của nông nghiệp, nông thôn nước ta.

Vấn đề thị trường trong và ngoài nước chỉ được đề cập đến như một trong nhiều giải pháp để ổn định, phát triển nông nghiệp, nông thôn. c) Các công trình khoa học nghiên cứu về thị trường tiêu thụ từng mặt hàng nông sản trong điều kiện mở cửa, hội nhập: - Bộ Tài chính - Trung tâm Thông tin và Thẩm định giá miền Nam - TS. Nguyễn Văn Thọ: Một số biện pháp hoàn thiện chiến lược Marketing xuất khẩu gạo Việt Nam, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2003. Công trình đã đề cập đến các giải pháp phát triển thị trường cho gạo Việt Nam.

- Nguyễn Trường Đảnh: Chiến lược thị trường xuất khẩu nông sản tỉnh Cần Thơ, Luận văn thạc sĩ kinh tế - Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, 1996. - Nguyễn Đông Phong: Chiến lược thâm nhập thị trường thế giới hàng nông sản của Thành phố Hồ Chí Minh, Luận án phó tiến sĩ kinh tế, chuyên ngành: kinh tế, quản lý và kế hoạch hóa kinh tế quốc dân, mã số 5.05, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. 5 - Trung tâm thông tin thương mại: Một số vấn đề về sản xuất - mậu dịch nông sản trên thế giới, 1993. - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Sản xuất và thị trường một số nông sản chủ yếu trên thế giới, Thông tin chuyên đề, số 2/1996 và số 2/1997.

- Kim Quốc Chính, Dự báo khả năng xuất khẩu gạo của Việt Nam thời kỳ 2001 - 2010, Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, số 1, 2001. - Nguyễn Sinh Cúc: Sản xuất và xuất khẩu cà phê. Thực trạng và giải pháp, Tạp chí Con số và sự kiện, số 8, 2002. - Thái Sơn: Xuất khẩu cao su - những dấu hiệu khả quan, Báo Quốc tế, số ra ngày 11 - 17/4/2002.

- Trần Đức Vui: Định hướng xuất khẩu chè của Việt Nam đến 2010, Tạp chí Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương, số 5(46), 2003, - Hoàng Thịnh Lâm: Để phát triển tiêu thụ rau quả, Tạp chí Thương mại, số 17, 2004. Các công trình trên đã đi sâu nghiên cứu về chiến lược cũng như về các biện pháp tiêu thụ đối với từng mặt hàng như: lúa gạo, cà phê, cao su, dầu dừa, hồ tiêu. d) Các công trình khoa học nghiên cứu về sự hội nhập kinh tế quốc tế, trong đó có sự hội nhập vào khu vực mậu dịch tự do ASEAN/AFTA của nước ta: - GS.TS Nguyễn Đình Hương, GS.TS Vũ Đình Bách: Quan hệ thương mại Việt Nam - ASEAN và chính sách thuế xuất nhập khẩu của Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999. Hoàng Xuân Thọ (Chủ nhiệm đề tài): Ảnh hưởng của việc gia nhập khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) đến nền kinh tế Việt Nam trên 6 phương diện thương mại và sản xuất, Viện Nghiên cứu Thương mại - Bộ Thương mại, Hà Nội, 1996.

Nguyễn Xuân Thắng: Khu vực mậu dịch tự do ASEAN và tiến trình hội nhập của Việt Nam, Nxb Thống kê, Hà Nội, 1999. - Trung tâm thông tin thương mại: Thị trường Việt Nam thời kỳ hội nhập AFTA, Nxb Tổng hợp, Thành phố Hồ Chí Minh, 2003. Phân tích thị trường hàng hóa của Việt Nam nói chung và thị trường hàng nông sản nói riêng trong giai đoạn hội nhập AFTA và đưa ra dự báo về thị trường một số mặt hàng xuất nhập khẩu chủ yếu của Việt Nam đến năm 2010 và 2020. - Vũ Đức Đạm: Khu vực mậu dịch tự do ASEAN với công cuộc phát triển kinh tế Việt Nam, Tạp chí Những vấn đề kinh tế thế giới, số 6, 1996.

- Trần Quang Lâm - Nguyễn Khắc Thân: Hội nhập kinh tế Việt Nam - ASEAN - những đặc trưng kinh nghiệm và giải pháp, Nxb Thống kê, Hà Nội, 1999.