Luận án TS: Nghiên cứu hình thái vỡ xương sọ và mối liên quan với tổn thương nội sọ do tai nạn giao thông đường bộ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN TUẤN ANH NGHIÊN CỨU HÌNH THÁI VỠ XƢƠNG SỌ VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI TỔN THƢƠNG NỘI SỌ DO TAI NẠN GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN TUẤN ANH NGHIÊN CỨU HÌNH THÁI VỠ XƢƠNG SỌ VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI TỔN THƢƠNG NỘI SỌ DO TAI NẠN GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ Chuyên ngành : Y pháp Mã ngành 9720101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Dương Đại Hà TS. Lưu Sỹ Hùng HÀ NỘI – 2021 LỜI CẢM Với tấm lòng của một người trò, em xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Dƣơng Đại Hà và TS. Lƣu Sỹ Hùng hai thầy đã trực tiếp hướng dẫn tận tình, giúp đỡ và chia sẻ những khó khăn cùng em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận án này. Em xin gửi tới toàn thể thầy cô và các anh chị em bác sỹ, kỹ thuật viên tại Bộ môn Y Pháp - Trường Đại học Y Hà Nội, Khoa Giải phẫu bệnh tế bào – Pháp Y Bệnh viện HN Việt Đức lời cảm ơn đã giúp đỡ nhiệt tình, tạo điều kiện về mọi mặt cho em trong suốt thời gian thực hiện luận án.

Em xin cảm ơn Ban Giám Hiệu, phòng Đào tạo Sau Đại học, các phòng ban chức năng của Trường Đại học Y Hà Nội đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình học tập và nghiên cứu. Cuối cùng, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới người thân trong gia đình và bạn bè đã luôn ủng hộ, động viên em trong suốt thời gian thực hiện luận án này. Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2021 Học viên Nguyễn Tuấn Anh LỜI CAM Tôi là: Nguyễn Tuấn Anh nghiên cứu sinh khóa 37 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Khoa học Y sinh- Y pháp, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy PGS.TS Dương Đại Hà và TS.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2021 Người viết cam đoan ký và ghi rõ họ tên Nguyễn Tuấn Anh DANH MỤC CHỮ VIẾT ATGT : An toàn giao thông CMNT : Chảy máu não thất CTSN : Chấn thương sọ não CTN : Chấn thương ngực CTB : Chấn thương bụng CLVT : Cắt lớp vi tính CMNMN : Chảy máu nhu mô não ĐCT : Đa chấn thương ĐM : Động mạch GĐYP : Giám định y pháp MTDMC : Máu tụ dưới màng cứng TNGTĐB : Tai nạn giao thông đường bộ TNGT : Tai nạn giao thông MTNMC : Máu tụ ngoài màng cứng XHKDN : Xuất huyết khoang dưới nhện MTNMN : Máu tụ nhu mô não TM : Tĩnh mạch TTTTKLT : Tổn thương trục thần kinh lan tỏa. WHO : Tổ chức Y tế thế giới MỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN.1 Tình hình TNGT đường bộ.1 Trên thế giới.2 Tại Việt Nam. Sự hình thành và phát triển của công tác giám định y pháp trong các vụ TNGTĐB.1 Trên thế giới.2 Tại Việt Nam. Giải phẫu sọ não.1 Hệ thống da đầu.4 Màng não – Dịch não tủy – Hệ thống não thất.5 Hệ thống động mạch não.6 Hệ thống tĩnh mạch não. Cơ chế hình thành dấu vết thương tích sọ não.

Cơ chế vỡ xương sọ. Các tổn thương nội sọ. Máu tụ ngoài màng cứng. Máu tụ dưới màng cứng (MTDMC).

Chảy máu khoang dưới nhện. Máu tụ trong nhu mô não (MTNMN). Các nghiên cứu gần đây về CTSN do TNGTĐB. Nghiên cứu về dịch tễ học.

Các nghiên cứu về vỡ xương sọ, tổn thương nội sọ.44 CHƢƠNG II: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn đối tượng.

Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang. Ước lượng cỡ mẫu.

Phương pháp thu thập số liệu. Các biến số nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu.

Cách thức tiến hành nghiên cứu. Nghiên cứu hồi cứu. Nghiên cứu tiến cứu. Sai số và cách khống chế.

Tổng hợp kết luận của bản giám định Y pháp. Nhập thông tin vào bệnh án nghiên cứu. Lập phần mềm nhập các số liệu. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu.

Đạo đức trong nghiên cứu.55 CHƢƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Các yếu tố liên quan đến dịch tễ tổn thương vỡ xương sọ do TNGTĐB 57 3. Phân bố về tuổi và giới của các nạn nhân. Thời gian xảy ra tai nạn.

Nơi xảy ra tai nạn. Thời gian sống sau tai nạn. Loại hình tai nạn. Đội mũ bảo hiểm.

Sử dụng rượu bia. Nguyên nhân tử vong. Các chỉ số liên quan đến vỡ xương sọ. Hình thái vỡ xương sọ.

Vị trí vỡ xương sọ. Đặc điểm các đường vỡ nền sọ.4 Liên quan giữa cơ chế tác động và tổn thương vỡ xương sọ.3 Các tổn thương nội sọ.1 Các hình thái tổn thương nội sọ.2 Vị trí các khối MTNMC. Vị trí các khối MTDMC.4 Vị trí XHKDN. Vị trí tổn thương dập não.

Tổn thương phù não. Xét nghiệm mô bệnh học. Mối liên quan giữa vỡ xương sọ và tổn thương nội sọ. Liên quan vỡ xương sọ với tổn thương MTNMC.2 Liên quan vỡ xương sọ với tổn thương MTDMC.3 Liên quan vỡ xương sọ với xuất huyết khoang dưới nhện.4 Liên quan vỡ xương sọ với tổn thương dập não.5 Liên quan vỡ xương sọ với tổn thương phù não.6 Liên quan vỡ xương sọ với chảy máu não thất.81 CHƢƠNG IV: BÀN LUẬN.

Một số đặc điểm dịch tễ của vỡ xương sọ do TNGTĐB. Tuổi và giới. Loại hình tai nạn. Thời gian xảy ra tai nạn.

Nơi xảy ra tai nạn.5 Thời gian tử vong từ khi xảy ra tai nạn. Xét nghiệm nồng độ cồn trong máu. Đội mũ bảo hiểm. Nguyên nhân tử vong.

Đặc điểm vỡ xương sọ. Hình thái vỡ xương sọ. Vị trí vỡ xương sọ. Liên quan giữa cơ chế tác động với vỡ xương sọ.

Các đặc điểm tổn thương nội sọ. Máu tụ ngoài màng cứng.2 Máu tụ dưới màng cứng. Xuất huyết khoang dưới nhện. Tổn thương dập não.

Tổn thương phù não. Tổn thương chảy máu não thất. Mối liên quan giữa vỡ xương sọ với các tổn thương nội sọ. Mối liên quan giữa vỡ xương sọ với MTNMC.

Mối liên quan giữa vỡ xương sọ với MTDMC.Mối liên quan giữa vỡ xương sọ với xuất huyết khoang dưới nhện 113 4. Mối liên quan giữa vỡ xương sọ với dập não. Mối liên quan giữa vỡ xương sọ với phù não. Mối liên quan giữa vỡ xương sọ với chảy máu não thất.

Xét nghiệm mô bệnh học.Error! Bookmark not defined.122 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1 Thời gian xảy ra TNGTĐB theo giờ trong ngày.2 Thời gian sống sau tai nạn.3 Loại hình tai nạn.4 Đội mũ bảo hiểm.5 Sử dụng rượu bia.6 Nguyên nhân tử vong.7 Hình thái vỡ xương sọ.8 Vị trí vỡ xương sọ.9 Đặc điểm các đường vỡ nền sọ.10 Liên quan giữa cơ chế tác động và các hình thái vỡ xương.11 Liên quan cơ chế tác động và vị trí tổn thương xương sọ.12 Các tổn thương nội sọ.13 Vị trí các khối MTNMC.14 Vị trí MTNMC so với vị trí ngoại lực tác động trực tiếp.15 Vị trí các khối MTDMC.16 Vị trí MTDMC so với vị trí bị ngoại lực tác động trực tiếp.17 Vị trí XHKDN.18 Vị trí dập não.19 Hình thái tổn thương dập não.20 Phù não và tổn thương kèm theo. Kết quả xét nghiệm mô bệnh học.22 Liên quan hình thái vỡ xương với tổn thương MTNMC.23 Liên quan vị trí vỡ xương với tổn thương MTNMC.24 Liên quan hình thái vỡ xương với MTDMC.25 Liên quan vị trí vỡ xương với tổn thương MTDMC.26 Liên quan hình thái vỡ xương với tổn thương XHKDN.27 Liên quan vị trí vỡ xương với XHKDN.28 Liên quan hình thái vỡ xương với tổn thương dập não.29 Liên quan vị trí vỡ xương với tổn thương dập não.30 Liên quan hình thái vỡ xương với tổn thương phù não.31 Liên quan vị trí vỡ xương với tổn thương phù não.32 Liên quan hình thái vỡ xương với chảy máu não thất.33 Liên quan vị trí vỡ xương với tổn thương chảy máu não thất.82 DANH MỤC BIỂU Biểu đồ 3.1 Phân bố về tuổi và giới của các nạn nhân.2 Nơi xảy ra tai nạn.59 DANH MỤC Hình 1. Tỷ lệ chết do TNGT theo nhóm tuổi và mức thu nhập. Biểu đồ Dân số, Số người chết do TNGT, Số phương tiện giao thông.

Tỷ lệ người chết vì TNGT theo địa lý. Biểu đồ tỷ lệ tử vong do TNGT theo mức thu nhập. Thiết đồ ngang qua xoang tĩnh mạch dọc trên. Cơ chế vỡ xương sọ.

Vỡ xương theo đường thẳng. Vỡ xương hình sao. Vỡ xương mạng nhện. Vỡ lún xương sọ.

Sơ đồ các đường khớp nền sọ. Một số đường vỡ xương nền sọ. Vỡ ngang nền sọ. Vỡ xương hình tròn.

Vỡ xương bên đối diện. MTNMC cấp tính. MTDMC cấp tính. MTDMC mạn tính.

Chảy máu khoang dưới nhện. Thoát vị gây dập nhu mô não.40 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Vỡ xương sọ là tổn thương hay gặp trong các vụ tai nạn giao thông đường bộ (TNGTĐB). Về định nghĩa vỡ xương sọ là sự phá huỷ một hoặc nhiều xương của hộp sọ. Trong chấn thương sọ não nặng, mảnh xương vỡ có thể bị di chuyển và làm tổn thương mạch máu ở màng não hoặc xé rách màng não dẫn đến chảy máu hoặc tổn thương não, nhiễm trùng, động kinh, mất trí sau chấn thương… và nặng hơn là tử vong.

Tỷ lệ vỡ xương sọ trong các nghiên cứu lâm sàng là 44/100000, phần lớn là vỡ đơn giản (53%), vỡ xương hở, vỡ nền sọ trong khoảng từ 12% - 19%. Trong số các loại tai nạn thương tích, tỷ lệ vỡ xương sọ do TNGTĐB là 38% chiếm khoảng 50% trong số các hình thái chấn thương sọ não (CTSN).1 CTSN có nhiều nguyên nhân nhưng hay gặp nhất là tai nạn giao thông đường bộ (TNGTĐB). CTSN gây hậu quả nặng về sức khỏe, kinh tế gia đình và xã hội, là nguyên nhân gây chết đứng hàng thứ ba sau ung thư, tim mạch nhưng là nguyên nhân hàng đầu ở lứa tuổi 15 – 45. Hàng năm tại Mỹ có 1,6 triệu nạn nhân CTSN trong đó 52 000 tử vong, 90.000 mang di chứng thần kinh suốt đời.2 Ở Việt Nam CTSN do tai nạn giao thông đường bộ có tốc độ gia tăng nhanh chóng với tỷ lệ 79,28%, tỷ lệ tử vong là 25/100.