Luận án tiến sĩ văn học khuynh hướng tiểu thuyết tâm lý việt nam từ năm 1925 đến

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Trân Thanh Việt KHUYNH HUONG TIEU THUYET TAM LY VIET NAM TU 1925 DEN 1945 LUAN AN TIEN SI VAN HOC Hà Nội - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Trân Thanh Việt KHUYNH HUONG TIEU THUYET TAM LY VIET NAM TU 1925 DEN 1945 Chuyên ngành: Lí luận van hoc Mã số: 62 22 01 20 LUẬN ÁN TIÊN SĨ VĂN HỌC NGUOI HUONG DAN KHOA HOC: PGS. Pham Thanh Hung XÁC NHẬN NCS ĐÀ CHÍNH SỬA THEO QUYET NGHI CỦA HỘI ĐÔNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Người hướng dẫn khoa học Chủ tịch hội đông đánh giá Luận án Tiên sĩ PGS. Phạm Thành Hưng PGS. Phạm Quang Long Hà Nội - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xIn cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các sô liệu, kêt quả nêu trong luận án là trung thực và chưa được bât cứ tác giả nào công bô trong các công trình khác. Các trích dân đêu có xuât xứ rõ ràng. Tac gia luận án Trân Thanh Việt LỜI CÁM ƠN Luận án này được hoàn thành tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Ha Noi. Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Ban Giám hiệu và các Phòng Ban chức năng thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cơ quan đã tạo mọi điêu kiện thuận lợi để tôi tham gia học tập và nghiên cứu.

Tôixin gửi lời tri ân tới Ban Chủ nhiệm, các thây cô giáo Khoa Văn học. Các thay cô không chỉ trao truyền kiến thức, góp ý chuyên môn mà còn tạo mọi điều kiện đề tôi có thời gian hoàn thành luận án. Đặc biệt, xin gửi tới PGS. Phạm Thành Hưng lòng biết ơn chân thành.

Thây đã tận tình chỉ dạy, gợi mở và đặt niềm tin vào nghiên cứu của tôi. Sau cùng, xin cảm ơn sự đồng hành của gia đình và sự cô vũ, động viên của be ban. Tac gia luan an Tran Thanh Viét MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN 0627. Lý do chọn đỀ tài.-- - cư 11v S SE TT TT TH TT Tưng ryg 3 2.

Mục đích và nhiệm vụ nghiÊn CỨU. Đôi tượng và phạm vi nghiên CỨU.- ¿6 SE 8+8 EEEvEvE+E£EEeEeEekeereeeererered 5 4. Phương pháp nghiÊn CỨU. DONG GOP MOI CUA LUAN AN.

Cau tric 1 an 7 Chương 1. TỎÔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Giới thuyết về tiéu thuryét tm LY occ ceceeeecececescscececescevecscsceevscecseeevevaceeeeevens 8 1. Thể loại tiỂU thuyét.

Tiéu thuryét td Dp. Khuynh hướng tiểu thUyẾt tâI Ìý. + St SE +tEeEeEskEeEeeserereeeerei 15 1. Tình hình nghiên cứu tiểu thuyết tâm lý.

Van Gé phdin Ginh thé tai. Vấn đề phân tích tâm lý trong tiểu tHUYẾN. Vấn đê nhân vật tâm ÌJ. Vấn đê khuynh hướng tiểu thuyẾt tâm Ìý.

¿+ + se c£sE+t+e+eevesess 34 Tiểu kết CHƠI Ì .--G- << << x9 E9 3 về 9v về gu gu xe 49 Chuong 2. TIEU THUYET TAM LY NHIN TU SU DICH CHUYEN THE LÔOI. Nhitng tién dé van hoa - Xa WOi cee ceeeeececesescecececeessvsceesecsvscecscevevscseeeevsesees 50 2. Sự thay đổi cơ cầu kinh tế và giai tầng xã hội.

Ảnh hưởng văn hóa phương Tây và nhu câu đổi mới nghệ thuật. Tac dong của những cuộc tranh luận văn hỌC. Sự trưởng thành của ý thức cải tôi cả nhH. Khuynh hướng dịch chuyền tiểu thuyết luận đề sang tiêu thuyết tâm lý.

Can ctr xac dinh su dich chuyén tiéu thuyét ludn dé sang tiéu thuyét tam HỒ. Đặc điểm cơ bản của tiêu thuyết luận đề và tiểu thuyết tâm lý. Dac diém khuynh huéng dich chuyén tiéu thuyét ludn dé sangtiéu thuyết 2. Khuynh hướng dịch chuyền tiểu thuyết tự truyện sang tiểu thuyết tâm lý.

Cơ sở xác định sự dịch chuyển tiểu thuyết tự truyện sang tiểu thuyết tâm 2. Đặc điểm khuynh hướng dịch chuyển tiểu thuyết tự truyện sang tiểu 711/27/7117 P77. 83 Tid Ket CÏLIFOTIEỢ 2. G5 << xxx E9 x9 3v 19v nề gu gu xe 88 Chương 3.

NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYÉT TÂM LÝ. Nhân vật trong tiêu thuyyẾt .-- - - - - sSE E3 Eề vn g g nnnrnry, 89 3. Các khuynh hướng xây dựng nhân Vật. Tập trung đê cao tâm lý cả nhÂNM.- - << tt E‡E‡EvE+E+E+kEEeEereeeereea 92 3.

Dich chuyén nhân vật hành động sang nhân vat tâm lý. Các kiêu nhân vật trong tiểu thuyết tâm lý. Nhân vật khủng hodng ẨIW ÍHỞI. Nhân vật khủng hodng tam Ly.

Nhân vật phức hợp các tÍH"h CÁCH. s33 +++++sss 120 Tiểu kết ŒÏHIFØTIEỢ ].-G-G- << s4 x3 v S9 92v gu gu ng gu 125 Chuong 4. DAC DIEM NGHE THUAT CUA TIEU THUYET TAM LY. Kết câu tâm LY voececeecccccccscscecessscscescsvscsccevscecevecsceccavaceeavasecavacecevaceceevavaeeevaes 126 4.

Cốt truyện tâm lý. Ngôn ngữ chú trọng cảm xúc, tâm trạng. Vai trO NFON NUH CIHH XÍC. Những biểu hiện của ngôn ngữ CẲIH XÚC.

Giọng điệu chủ đạo: trữ tình sâu lăng và triết lý suy tư. --- 5 s se: 147 Tiểu kiẾt CÏHIFOTIEØ 4Ả. gu gu gu xe I55 KẾT LUUẬÌN.- << << 9 E9 E0 00810955 0xE 156 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ LIEN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .d 5-5 5 5 5 99991 v9 969896989890 159 TAI LIEU THAM KHẢOO. Ly do chon dé tai 1.

Trong hai thập niên đầu của thê kỷ XXI, nên văn học Việt Nam đang chứng kiến sự phát triển phong phú, đa dạng của thê loại tiêu thuyết. Tiểu thuyết đương đại thực sự đang phát triển theo những hướng đi mới, với sự dân thân của nhiêu nhà văn qua những sáng tắc mang dâu ân hậu hiện đại, với sự trình diễn của kỹ thuật dòng ý thức bên cạnh sự kế thừa những thành tựu nghệ thuật tiêu thuyết trong thế kỷ XX. Tiểu thuyết tâm lý giai đoạn 1925 - 1945 đã góp phan quan trọng thúc đây mạnh mẽ quá trình hiện đại hóa tiêu thuyết Việt Nam. Song song với quá trình hội nhập quốc tế và giao lưu văn hóa hiện nay, với quá trình tiếp thu và sáng tạo nghệ thuật tiểu thuyết, tiểu loại tiêu thuyết tâm lý đang hiện ra như một di sản nghệ thuật của một thời đại cũ.

Trong nghiên cứu phê bình văn học phương Tây, có nhiều ý kiến cho răng lý thuyết về cái vô thức và phân tâm hoc cua S. Jung cũng như kỹ thuật dòng ý thức trong văn xuôi hiện đại đã đưa tiểu thuyết tâm lý của F. Dostoevsky trở vê đăng cấp truyện thông, tương ứng với những phát hiện của tâm lý học cô điển thê kỷ XIX. Trong nghiên cứu tiểu thuyết Việt Nam đương đại, một van dé khách quan đặt ra là nghệ thuật tiêu thuyết tâm lý trong 7ố Tâm của Hoàng Ngọc Phách, Bướm Trắng của Nhật Linh, Sống mòn của Nam Cao đã được các nhà văn đương đại vượt qua chưa? Có thé có một tiêu loại tiểu thuyết tâm lý hậu hiện đại xuất hiện, chuẩn bị chiếm lĩnh văn đàn dân tộc và quốc tê hay không? Vi thế, nhìn nhận sự vận động và phát triển tiểu thuyết thế kỷ trước trong mỗi liên hệ với những thành tựu nghệ thuật tiểu thuyết trong thê kỷ mới này vẫn là vân đề cân tiếp tục tranh luận.

Chọn mốc thời gian 1925 đến 1945 như một giai đoạn phát triển của tiêu thuyết tâm lý, chúng tôi muôn nhân mạnh: chính sự xuất hiện của tác phẩm tiêu biểu, thể hiện rõ nhất đặc điểm thể loại, đã góp phân định hướng cho công cuộc cách tân nghệ thuật tiêu thuyết. Những tác phẩm đó nhận được sự quan tâm của nhiêu độc giả, trong đó có tâng lớp độc giả ưu tú là các nhà nghiên cứu phê bình văn học. Vì thê, những tác phẩm như vậy trở thành dấu mốc khăng định sự phát triển của thể loại tiểu thuyết trong tiên trình văn học dân tộc. Nửa đâu thê kỷ XX, báo chí luôn là bà đỡ cho sự phát triển của tiểu thuyết, các nhà văn thường đăng tiểu thuyết từng kỳ trên báo trước khi tập hợp ¡n thành sách.

Chỉ đến khi xuất bản thành sách, tiểu thuyết mới bắt đâu có đời sông riêng của nó. Đối với việc nghiên cứu khuynh hướng tiểu thuyết tâm lý, có thê coi Tổ Tâm (1925) của Hoàng Ngọc Phách là tác phẩm mo dau va Dita con (1945) cua D6 Duc Thu 1a tac phẩm khép lại khuynh huong sang tac thé tai nay trong van hoc Viét Nam ntra dau thé ky XX. Thừa nhận những sự kiện lịch sử - chính trị lớn, những cuộc tranh luận văn học gây tiếng vang có tác động đến lịch sử văn nghệ, ở đây, chúng tôi chọn 7ổ 7âm,tác phẩm gây nên tiêng vang lớn, tạo ra bước ngoặt trong tiến trình tiểu thuyết, trở thành tác phẩm mở đâu cho một khuynh hướng và chọn những tác pham dat dén trinh độ nghệ thuật cao dé khảo sát tiêu thuyết gial doan 1925 — 1945. Sau sw xuat hiện của hàng loạt những tác phầm đạt đến đỉnh cao vênghệ thuật thể loại thường là sự thóaI trào của một khuynh hướng.

Sau cùng, việc huy động sức người, sức của toàn dân tộc cho cuộc đâu tranh gilt gin nên độc lập còn non trẻ của đất nước (1945) đã dẫn đến việc tạm ngưng khuynh hướng tiêu thuyết này. Hiện nay, trong lý luận phê bình văn hoc ở Việt Nam, chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về tiểu thuyết tâm lý. Một sô công trình nghiên cứu đề cập đến tiêu thuyết tâm lý với một số dấu hiệu khác nhau nhưng vẫn chưa có những công trình chuyên khảo khảo sát một cách chuyên biệt, kỹ lưỡng quá trình hình thành, vận động và phát triển cũng như đặc trưng thê tài, vai trò của tiêu thuyết tâm lý đôi với quá trinh hiện đại hóa văn học nước nhà. Một số công trình đề cập đến tiểu thuyết tâm lý mới tập trung vào một vài tác giả, tác phẩm, một số thành tựu cụ thê của tiểu thuyết tâm lý chứ chưa có một cái nhìn mang tính hệ thong.

Vi thé, cân tiếp tục nghiên cứu tiểu thuyết tâm lý trong sự vận động và phát triển của tiêu thuyết trong nửa đâu thế kỷ XX. Trong những thập niên đầu thê kỷ XXI, thế giới vẫn chứng kiến sự nỗ lực tìm tòi không mệt mỏi của các nhà văn đương đại trên bước đường đi tìm hướng đi mới của tiểu thuyết tâm lý - tiểu thuyết dòng ý thức. Chúng ta có quyên chờ đợi bước phát triên tiếp theo của tiêu thuyết loại này trong thê kỷ mới. Từ những gợi ý trên, chúng tôi chọn đề tài “Khuynh hướng tiểu thuyết tâm lý Việt Nam từ 1925 đến 1945”.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Luận án nghiên cứu sự thay đối cách nhìn hiện thực, thé giới nhân vật đa chiêu, đa diện, kỹ thuật phân tích tâm lý độc đáo cùng những phương thức biểu hiện đặc sắc của tiêu thuyết tâm lý.