Luận án: Vận dụng chuẩn mực kế toán - Trường hợp doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Gia Lai

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG NGUYỄN THỊ CẨM VÂN NGHIÊN CỨU VIỆC VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN – TRƯỜNG HỢP CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH GIA LAI LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Đà Nẵng, Năm 2021 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG NGUYỄN THỊ CẨM VÂN NGHIÊN CỨU VIỆC VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN - TRƯỜNG HỢP CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH GIA LAI Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1.TS HOÀNG TÙNG 2. NGÔ HÀ TẤN Đà Nẵng, Năm 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Cẩm Vân ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.v DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH. viii MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Tính mới của luận án. Bố cục của luận án .7 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VIỆC VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA.

Chuẩn mực kế toán và vai trò đối với phát triển kinh tế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chuẩn mực kế toán quốc tế. Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chuẩn mực kế toán Việt Nam.

Lợi ích của việc vận dụng chuẩn mực kế toán trong doanh nghiệp. Đo lường sự vận dụng chuẩn mực kế toán. Các lý thuyết liên quan đến vận dụng chuẩn mực kế toán trong các doanh nghiệp. Lý thuyết tính hữu ích của thông tin và ra quyết định.

Lý thuyết các bên liên quan. Lý thuyết văn hóa của Hosftedd và Gray. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nhu cầu sử dụng thông tin của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến vận dụng chuẩn mực kế toán trong doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới. Tổng quan các nghiên cứu trong nước.

Kết quả đạt được và những vấn đề tồn tại trong các nghiên cứu trước .53 Tóm tắt Chương 1 .56 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô hình nghiên cứu và phát triển giả thuyết nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu.

Xây dựng mô hình nghiên cứu. Thiết kế đo lường các biến và chọn mẫu nghiên cứu. Chọn mẫu nghiên cứu và thu thập số liệu. Phương pháp xử lý số liệu .82 Tóm tắt Chương 2 .85 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Tình hình chung các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Đặc điểm của mẫu nghiên cứu. Tình hình vận dụng chuẩn mực kế toán trong các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

Đánh giá chung. Đánh giá tình hình vận dụng nhóm chuẩn mực kế toán phổ biến trong các DNNVV tại Gia Lai. Phân tích và đánh giá thang đo các nhân tố ảnh hưởng việc vận dụng chuẩn mực kế toán trong các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Đánh giá độ tin cậy của thang đo.

Phân tích nhân tố khám phá EFA. Phân tích hồi quy. Phân tích và bàn luận kết quả vận dụng chuẩn mực kế toán tại các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai thông qua các nhân tố ảnh hưởng. Về tình hình vận dụng chuẩn mực kế toán.

Về kết quả ảnh hưởng các nhân tố đến vận dụng chuẩn mực kế toán .110 \Tóm tắt Chương 3 .116 CHƯƠNG 4: HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Kết luận liên quan đến việc vận dụng chuẩn mực kế toán và các nhân tố ảnh hưởng tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Kết luận liên quan đến việc vận dụng chuẩn mực kế toán tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Các kết luận liên quan đến nhân tố ảnh hưởng việc vận dụng chuẩn mực kế toán tại các DNNVV trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

Hàm ý chính sách liên quan đến vận dụng chuẩn mực kế toán trong các DNNVV. Hàm ý riêng ở tỉnh Gia Lai. Những hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo. Những hạn chế của luận án.

Hướng nghiên cứu tiếp theo .133 Tóm tắt Chương 4 .135 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………….TLTK1 PHỤ LỤC ………………………………………….PL1 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Phần tiếng Việt BCTC Báo cáo tài chính BCLCTT Báo cáo lưu chuyển tiền tệ BTC Bộ Tài chính CMKT Chuẩn mực kế toán CTCP Công ty cổ phần CTTNHH Công ty trách nhiệm hữu hạn DN Doanh nghiệp DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa DNSX Doanh nghiệp sản xuất DNTM Doanh nghiệp thương mại DNTN Doanh nghiệp tư nhân HTK Hàng tồn kho KQKD Kết quả kinh doanh KTQT Kế toán quốc tế TSCĐ Tài sản cố định VN Việt Nam Phần tiếng nước ngoài IAS International Accounting Standard Chuẩn mực kế toán quốc tế IASB International Accounting Standard Board Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế IASC International Accounting Standard Committee Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế IFAC International Federation of Accountants Hội đồng của Liên đoàn kế toán quốc tế vi IFRS Framework Khuôn mẫu lý thuyết cho việc lập và trình bày báo cáo tài chính quốc tế IFRS Foundation Tổ chức ủy ban chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế PCG Plan Comptable Général Tổng hoạch đồ kế toán Pháp VAS Vietnamese Accounting Standard Chuẩn mực kế toán Việt Nam WTO Word Trade Organization Tổ chức thương mại quốc tế vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa theo nghị định số 39/2018/NĐ-CP. Bảng tổng hợp một số nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến vận dụng chuẩn mực kế toán. So sánh đo lường vận dụng chuẩn mực kế toán.

Tổng hợp nghiên cứu trong nước về vận dụng chuẩn mực kế toán. Các bước thực hiện nghiên cứu. Kết quả định tính về các nhân tố đưa vào mô hình. Bảng tổng hợp lý thuyết nghiên cứu liên quan.

Tổng hợp các đo lường vận dụng chuẩn mực phổ biến. Đo lường các biến liên quan đến đặc trưng doanh nghiệp. Xây dựng thang đo. Kết quả thống kê mẫu nghiên cứu.

Số lượng doanh nghiệp điều tra theo ngành. Tình hình vận dụng nhóm chuẩn mực trong DNNVV. Tình hình vận dụng nhóm chuẩn mực kế toán phổ biến trong DNNVV tại Gia Lai. Bảng Kiểm định độ tin cậy thang đo của biến độc lập.

Bảng kiểm định KMO và Barlett. Phương sai trích. Kết quả EFA của các thang đo khái niệm nghiên cứu. Ma trận hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu.

Bảng hệ số hồi quy. Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết. Bảng so sánh kết quả nghiên cứu với các nghiên cứu trong nước tại các DNNVV tại Việt Nam.111 viii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. Tổng hợp quá trình nghiên cứu.

Mô hình dự tính các nhân tố ảnh hưởng đến vận dụng CMKT. Đồ thị phân bố phần dư hàm hồi quy 1. Biểu đồ tần số của phần dư chuẩn hóa của mô hình 1. Mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng chuẩn mực kế toán.

Lý do chọn đề tài Cùng với tiến trình đổi mới phát triển đất nước, doanh nghiệp nhỏ và vừa ở nước ta có vị trí, vai trò rất quan trọng, đóng góp to lớn vào sự ổn định, phát triển kinh tế đất nước: khai thác tiềm năng vốn, tài nguyên, lao động, thị trường, nâng cao sức cạnh tranh, hoàn thiện cơ chế thể chế kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Điều đó đã được cụ thể hóa trong văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII “…phát triển các loại hình doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ là chính, với công nghệ thích hợp, vốn đầu tư ít, tạo nhiều việc làm, thời gian thu hồi vốn nhanh. Chú trọng đầu tư chiều sâu, đổi mới trang thiết bị nhằm khai thác có hiệu quả năng lực thiết bị hiện có…”. Theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam (VINASME) có đến 96% doanh nghiệp ở Việt Nam đăng kí là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Khối này tạo ra đến 40% tổng sản phẩm quốc nội, tạo ra hơn 1 triệu việc làm mỗi năm, chủ yếu mang lại lợi ích đặc biệt cho nguồn lao động chưa qua đào tạo. Doanh nghiệp nhỏ và vừa có những ưu điểm nổi bật mà các loại hình doanh nghiệp khác không có được, đặc biệt là tính linh hoạt và thích ứng, là một bộ phận quan trọng đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế nước ta. Trong tiến trình đó, việc tổ chức và triển khai công tác kế toán ở các doanh nghiệp này là một cách thức để góp phần vào việc quản trị doanh nghiệp hiệu quả. Đó cũng là cơ sở cho việc kiểm soát của các cơ quan quản lý nhà nước, từng bước tạo điều kiện số liệu tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa được minh bạch để các doanh nghiệp này có điều kiện thuận lợi hơn tham gia vào thị trường vốn.

Với tầm quan trọng đó, chế độ kế toán cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa lần đầu tiên được ban hành từ năm 1996 và từ đó đến nay đã nhiều lần được cập nhật, điều chỉnh cho phù hợp với quá trình đổi mới kinh tế ở nước ta. Giai đoạn 2000 – 2005 đánh dấu sự thay đổi lớn trong kế toán Việt Nam với việc ban hành bộ chuẩn mực kế toán (CMKT) đầu tiên cho các doanh nghiệp, trong đó có những phần giảm trừ áp dụng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuy có những thay đổi khung pháp lý kế toán quan trọng như vậy, nhưng các cho đến nay các nghiên cứu về vận dụng 2 chuẩn mực kế toán trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa còn rất khiêm tốn và còn có sự khác biệt về phương pháp, cách tiếp cận nghiên cứu. Trong giai đoạn chuẩn mực vừa mới ban hành, các nghiên cứu đa phần là các phân tích định tính, nêu lên lộ trình, những thách thức, khó khăn khi vận dụng chuẩn mực [20][16] thì từ sau năm 2010, các nghiên cứu bắt đầu tiếp cận theo hướng định lượng để xem xét vận dụng chuẩn mực kế toán trong thực tiễn ở các doanh nghiệp, kể cả DNNVV.