01050004998 ndlv đánh giá mức độ ô nhiễm dioxin furan trong không khí tại một số

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN KHOA MÔI TRƢỜNG ------------***------------ NGUYỄN THỊ THU ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ Ô NHIỄM DIOXIN/FURAN TRONG KHÔNG KHÍ TẠI MỘT SỐ CƠ SỞ SẢN XUẤT QUÂN NHU, QUÂN TRANG CỦA BỘ QUỐC PHÒNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU Chuyên ngành: Khoa học Môi trƣờng Mã số: 8440301.01 LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. Hoàng Anh Lê TS. Nghiêm Xuân Trƣờng Hà Nội - 2022 LỜI CÁM ƠN! Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy PGS. Hoàng Anh Lê, giảng viên Bộ môn Quản lý Môi trường, Khoa Môi trường, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội và TS.

Nghiêm Xuân Trường, Phân viện trưởng Phân viện Hóa-Môi trường, Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ tôi thực hiện và hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cám ơn tới tất cả các thầy cô giáo Khoa Môi trường đã truyền đạt kiến thức và giúp đỡ tôi trong suốt 02 năm học tập tại trường. Tôi cũng xin chân thành cám ơn toàn thể các anh chị em đồng nghiệp công tác tại Phân viện Hóa – Môi trường, Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn. Cuối cùng tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đối với gia đình, người thân, bạn bè đã chia sẻ, động viên tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này.

Xin chân thành cám ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thu MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Tổng quan về dioxin/furan trong không khí. Đặc tính của dioxin/furan. Nguồn phát sinh dioxin/furan vào môi trường không khí.

Ảnh hưởng của dioxin/furan. Tổng quan về nghiên cứu ô nhiễm dioxin/furan trong môi trường không khí xung quanh. Nghiên cứu trên thế giới về ô nhiễm dioxin/furan trong môi trường không khí xung quanh. Nghiên cứu ở Việt Nam về ô nhiễm dioxin/furan trong môi trường không khí xung quanh.

Các quy định quản lý phát thải dioxin/furan vào môi trường không khí xung quanh .22 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập tài liệu nghiên cứu. Phương pháp lấy mẫu, bảo quản và phân tích mẫu. Phương pháp so sánh, đánh giá và tổng hợp .43 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.

Nồng độ dioxin/furan trong môi trường không khí xung quanh tại các cơ sở thuộc phạm vi nghiên cứu. Nồng độ dioxin trong môi trường không khí xung quanh tại các cơ sở dệt may. Nồng độ dioxin trong môi trường không khí xung quanh tại các cơ sở sản xuất giày dép. So sánh phát thải dioxin/furan từ hai loại hình sản xuất giày dép và may mặc.

Đề xuất một số giải pháp quản lý, giảm thiểu và xử lý khí thải tại cơ sở bị ô nhiễm dioxin/furan. Các giải pháp quản lý. Giải pháp công nghệ, xử lý .63 TÀI LIỆU THAM KHẢO .64 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BTNMT Bộ Tài nguyên và Môi trường CĐHH Chất độc hóa học EC Ủy ban châu Âu HRGC/HRMS Sắc ký khí - khối phổ phân giải cao (High resolution gas chromatography/High resolution mass spectrometry). KPH Không phát hiện J Tìm thấy chất này trong mẫu, nhưng có nồng độ nhỏ hơn giới hạn định lượng của phương pháp ở phụ lục LOD Giới hạn phát hiện LOQ Giới hạn định lượng PCDD Policlodibenzo-p-dioxin PCDD/PCDF Policlodibenzo-p-dioxin và Policlodibenzofuran PCDF Policlodibenzofuran PCP Pentaclorophenol PCB PolicloBiphenyl POP Nhóm các chất hữu cơ khó phân hủy (Persistent Organic Pollutant) PeCDD Pentaclodibenzo-p-dioxin HxCDD Hexaclodibenzo-p-dioxin TCDD Tetraclodibenzo-p-dioxin PeCDF Pentaclodibenzo-p-furan HxCDF Hexaclodibenzo-p-furan HpCDF Heptaclodibenzo-p-furan OCDD Octaclodibenzo-p-dioxin OCDF Octaclodibenzo-p-furan ppt (parts per trillion) 10-12 fg 10-15 QA/QC Đảm bảo chất lượng và kiểm soát chất lượng QCVN Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia TCCP Tiêu chuẩn cho phép TCVN Tiêu chuẩn quốc gia Việt Nam TEF (I-TEF, WHO-TEF) Hệ số độc (theo quy ước quốc tế, quy ước của WHO - Toxic Equivalence Factor) TEQ (I-TEQ, WHO-TEQ) Độ độc tương đương (Toxic Equivalence Quantity) của các chất đồng loại PCDD/PCDF (theo quy ước quốc tế, WHO) US.EPA Cơ quan Bảo vệ môi trường Hoa Kỳ WHO Tổ chức y tế thế giới SX Sản xuất DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1: Danh sách các đồng loại độc của PCDD/PCDF .5 Bảng 2: Tính chất hóa, lý cơ bản của dioxin/furan ở 25 0C [20] .10 Bảng 4: Hệ số đương lượng độc của các PCDD/PCDF [7, 20] .13 Bảng 5: Danh sách các nhà máy thuộc phạm vi nghiên cứu.26 Bảng 6: Quy trình chủ yếu tạo ra chất thải hoặc có tiềm năng tạo ra chất thải tại nhà máy sản xuất dệt may .29 Bảng 7: Quy trình chủ yếu tạo ra chất thải hoặc có tiềm năng tạo ra chất thải tại Xí nghiệp 26-3.31 Bảng 8: Ký hiệu và vị trí lấy mẫu.37 Bảng 9: Nồng độ dioxin/furan trong mẫu không khí môi trường xung quanh tại nhà máy X20 .44 Bảng 10: Nồng độ dioxin/furan trong mẫu không khí môi trường xung quanh tại nhà máy X28 .45 Bảng 11: Nồng độ dioxin/furan trong mẫu không khí môi trường xung quanh tại nhà máy X26 .50 Bảng 12: Nồng độ dioxin/furan trong mẫu không khí môi trường xung quanh tại nhà máy X32 .52 Bảng 13: Tổng hợp TEQ trong các loại hình sản xuất dệt may và giày dép trong lĩnh vực quân nhu, quân trang .56 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1: Công thức hóa học chung của các đồng loại độc PCDD/PCDF .4 Hình 2: Quá trình hình thành dioxin trong sản xuất 2,4,5-T [21] .8 Hình 3: Cơ chế tác hại của dioxin đối với gen [20] .13 Hình 4: Cơ chế luyện hóa cao su.30 Hình 5: Sơ đồ quy trình sản xuất giày vải và các công đoạn có thể phát thải chất ô nhiễm tại nhà máy sản xuất giày dép .37 Hình 6: Sơ đồ quy trình sản xuất giày da và các công đoạn có thể phát thải dioxin/furan tại nhà máy sản xuất giày dép .33 Hình 7: Mô hình thiết bị lấy mẫu không khí môi trường xung quanh [5] .36 Hình 8: Thiết bị lấy mẫu không khí môi trường .37 Hình 9: Sơ đồ chiết mẫu .39 Hình 10: Sơ đồ quy trình làm sạch, làm giàu mẫu .40 Hình 11: Tỷ lệ đồng loại độc dioxin/furan trong các mẫu tại nhà máy X20 .48 Hình 12: Tỷ lệ đồng loại độc dioxin/furan trong các mẫu tại nhà máy X28 .48 Hình 13: Nồng độ TEQ trong các mẫu tại nhà máy X20 .49 Hình 14: Nồng độ TEQ trong các mẫu tại nhà máy X28 .50 Hình 15: Tỷ lệ đồng loại độc dioxin/furan trong các mẫu tại nhà máy X26 .54 Hình 16: Tỷ lệ đồng loại độc dioxin/furan trong các mẫu tại nhà máy X32 .54 Hình 17: Nồng độ TEQ trong các mẫu tại nhà máy X26 .55 Hình 18: Nồng độ TEQ trong các mẫu tại nhà máy X32 .55 Hình 19: Biểu đồ biểu diễn giá trị TEQ từ loại hình sản xuất dệt may và sản xuất giày dép.57 Hình 20: Sơ đồ công nghệ xử lý khí thải .61 Hình 21: Sơ đồ mô hình công nghệ xử lý khí thải .61 MỞ ĐẦU Dioxin/furan là một trong 35 chất và nhóm chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy (POP – Persistent Organic Pollutant) theo công ước Stockholm [48].

Chúng là những chất có độc tính cao, tồn tại bền vững trong môi trường, tích lũy trong hệ sinh thái và ảnh hưởng sâu rộng đến môi trường. Các chất hữu cơ độc hại này không những gây ô nhiễm môi trường mà độc tính của chúng còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người khi tiếp xúc trong thời gian dài. Chúng xâm nhập, biến đổi, tích lũy sinh học gây các tác hại nhiễm độc cấp tính, mãn tính, các bệnh lý: ung thư, thần kinh, sinh sản, hô hấp, nội tiết đối với con người. Trên thế giới có rất nhiều nghiên cứu về dioxin, từ nguồn gốc của dioxin, sự tồn lưu của chúng trong môi trường, phân tích và phát hiện chúng trong các đối tượng mẫu khác nhau (đất, nước, trầm tích, khí thải, không khí xung quanh, mô mỡ, huyết thanh.), tác động và cơ chế tác động của dioxin đối với sức khỏe con người, nhất là các tác động biến đổi gen có thể gây ra các loại bệnh về di truyền, các phương pháp khắc phục nhiễm độc và sự cố dioxin, các vật liệu và các công nghệ làm sạch dioxin trong môi trường.

Ở nước ta nguồn gây ô nhiễm dioxin chủ yếu nhất và nghiêm trọng nhất có nguồn gốc từ chất độc hóa học mà Mỹ sử dụng trong thời gian chiến tranh Việt Nam. Vấn đề này hiện nay đang được Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng phối hợp với Chính phủ Mỹ từng bước giải quyết dứt lượng tồn dư còn lại của chúng trong môi trường bị ô nhiễm nặng. Tuy nhiên dioxin là chất độc được hình thành không chủ định trong quá trình sản xuất nên cùng với sự phát triển ngày càng tăng của kinh tế thì lượng phát thải của chúng ra môi trường ngày càng lớn. Chính vì vậy, nghiên cứu về sự phát thải dioxin/furan từ các hoạt động sản xuất công nghiệp đang trở thành xu hướng được quan tâm trong thời gian gần đây.

Để phục vụ cho nền quốc phòng, Việt Nam đã xây dựng nhiều nhà máy, xưởng sản xuất các loại quân tư trang như quần áo, giày dép, balo, mũ,… tại nhiều nơi khác nhau. Các hoạt động sản xuất công nghiệp này có khả năng phát thải một 1 lượng nhất định dioxin ra môi trường xung quanh gây ô nhiễm không khí, nước thải,… Lượng dioxin phát thải ra có khả năng gây ảnh hưởng đến sức khỏe không chỉ của cán bộ công nhân viên trong nhà máy mà còn ảnh hưởng đến những người dân xung quanh. Chính vì vậy, công tác bảo vệ môi trường trong các nhà máy, xưởng sản xuất quốc phòng có ý nghĩa và vai trò hết sức quan trọng. Việc kiểm soát, đánh giá hiện trạng môi trường để có giải pháp kịp thời và thích hợp sẽ có ảnh hưởng tích cực trong công tác bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Một trong những nguyên nhân gây khó khăn trong xây dựng kế hoạch về quản lý và xử lý các chất thải nguy hại trong hoạt động bảo đảm kỹ thuật, công nghiệp quốc phòng hiện nay là do các số liệu về hiện trạng cũng như diễn biến môi trường các cơ sở còn thiếu và không được cập nhật thường xuyên. Đây thuộc về vai trò và nhiệm vụ hoạt động quan trắc và phân tích môi trường. Ngành môi trường quân đội đã triển khai nhiều đề tài, nhiệm vụ trong lĩnh vực bảo vệ môi trường nhưng tập trung chủ yếu vào các chỉ tiêu hóa lý cơ bản và nhóm các hợp chất nitro trong môi trường nước và không khí.