Luận án: Tỷ lệ nhiễm HPV, yếu tố liên quan & điều trị tổn thương cổ tử cung ở phụ nữ Cần Thơ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC LÂM ĐỨC TÂM NGHIÊN CỨU TỶ LỆ NHIỄM HUMAN PAPILLOMA VIRUS, MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ CÁC TỔN THƯƠNG CỔ TỬ CUNG Ở PHỤ NỮ THÀNH PHỐ CẦN THƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC LÂM ĐỨC TÂM NGHIÊN CỨU TỶ LỆ NHIỄM HUMAN PAPILLOMA VIRUS, MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ CÁC TỔN THƯƠNG CỔ TỬ CUNG Ở PHỤ NỮ THÀNH PHỐ CẦN THƠ Chuyên ngành: PHỤ KHOA Mã số: 62 72 13 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học PGS. NGUYỄN VŨ QUỐC HUY HUẾ - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các dữ liệu kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tác giả luận án LÂM ĐỨC TÂM LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành chương trình học tập, nghiên cứu và luận án này, tôi xin chân thành và trân trọng bày tỏ lòng biết ơn:  Ban Giám hiệu Trường, Phòng Đào tạo Sau Đại học, Bộ môn Phụ Sản của Trường Đại học Y Dược Huế.

 Ban Giám hiệu Trường, Ban Chủ nhiệm Khoa Y và Bộ môn Phụ Sản, Bộ môn Sinh lý bệnh- Miễn dịch, Bộ môn Giải phẫu bệnh, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ  Ban Giám đốc Sở Y tế, Trưởng các Trạm Y tế của thành phố Cần Thơ.  Ban Giám đốc và Khoa Khám, Bệnh viện Phụ Sản thành phố Cần Thơ. Nguyễn Vũ Quốc Huy- người thầy trực tiếp hướng dẫn cho tôi trong quá trình học và thực hiện luận án. Cao Ngọc Thành, PGS.

Trương Quang Vinh, PGS. Lê Minh Tâm, TS. Lê Lam Hương và TS. Nguyễn Thị Kim Anh đã tạo điều kiện và giúp đỡ cho tôi trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận án.

Trần Ngọc Dung, BS. Nguyễn Thị Huệ đã giúp tôi trong suốt thời gian thực hiện nghiên cứu tại Cần Thơ.  Chân thành cám ơn các phụ nữ đã nhiệt tình tham gia và hợp tác để tôi hoàn thành luận án này.  Cha Mẹ, Vợ và Hai con, các Anh (Chị), các em và người thân đã động viên, chia sẽ cùng tôi trong quá trình học tập, hoàn thành luận án.

Trân trọng cảm ơn Lâm Đức Tâm MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Giải phẫu - Sinh lý cổ tử cung. Các tổn thương cổ tử cung.

Human Papilloma virus và tổn thương cổ tử cung. Các yếu tố nguy cơ ung thư cổ tử cung. Các phương pháp sàng lọc tổn thương cổ tử cung. Các phương pháp chẩn đoán tổn thương cổ tử cung.

Các phương pháp điều trị tổn thương cổ tử cung. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Xử lý số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu y sinh học. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu.

Tỷ lệ nhiễm Human Papilloma virus và một số yếu tố liên quan. Mô tả đặc điểm và đánh giá kết quả điều trị các tổn thương cổ tử cung bằng phương pháp áp lạnh. Đặc điểm chung của phụ nữ thành phố Cần Thơ. Tỷ lệ nhiễm Human Papilloma virus, các yếu tố liên quan ở phụ nữ từ 18 - 69 tuổi tại thành phố Cần Thơ.

Mô tả đặc điểm, đánh giá kết quả điều trị tổn thương cổ tử cung bằng áp lạnh tại Cần Thơ.129 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AGC Atypical Grandular Cells Tế bào tuyến không điển hình ASC- H Atypical Squamous Cells, cannot exclude HSIL Tế bào gai không điển hình không loại trừ HSIL ASC-US Atypical Squamous Cells of Undertermined Significance Tế bào gai không điển hình có ý nghĩa không xác định AGUS Atypical Glandular Cells of Undertermined Significance Tế bào tuyến không điển hình có ý nghĩa không xác định CIN Cervical Intraepithelial Neoplasia Tân sinh trong biểu mô cổ tử cung CIS Carcinoma In Situ Ung thư tại chỗ CTC Cổ tử cung DNA Deoxyribonucleic Acide FDA Agency for Food and Drug Administration of the United States Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm của Hoa Kỳ HC II Hydrid Capture II HPV Human Papilloma virus HSIL High- grade Squamous Intraepithelial Lesion Tổn thương trong biểu mô mức độ cao HSV Herpes Simplex Virus IARC Cơ quan Nghiên cứu về ung thư Quốc tế lntemational Agency for Research on Cancer LSIL Low- grade Squamous Intraepithelial Lesion Tổn thương trong biểu mô mức độ thấp OR Odds Ratio Tỷ suất chênh ORF Open Reading Frame Khung đọc mở PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng khuyếch đại chuỗi DNA QHTD Quan hệ tình dục THPT Trung học phổ thông VIA Visual Inspection with Acetic Acid Quan sát cổ tử cung bằng mắt thường sau bôi acid acetic WHO World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Kết quả của quan sát cổ tử cung bằng mắt thường sau bôi acid acetic. Chương trình luân nhiệt trong định tính Human Papilloma virus. Chương trình luân nhiệt trong định týp HPV.

Bảng phân biệt tổn thương bất thường cổ tử cung có cần hoặc không cần sinh thiết. Bảng theo dõi đánh giá kết quả điều trị. Đặc điểm dân số học của mẫu nghiên cứu. Đặc điểm về tiền căn sản phụ khoa.

Đặc điểm về quan hệ tình dục. Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục. Tỷ lệ nhiễm Human Papilloma virus theo địa phương. Kết quả phân loại týp nhiễm Human Papilloma virus.

Tỷ lệ các týp HPV xác định được từ phụ nữ có HPV-DNA (+). Liên quan giữa tình trạng nhiễm HPV với nhóm tuổi. Liên quan giữa tình trạng nhiễm HPV với nơi cư trú. Tỷ lệ nhiễm HPV theo học vấn ở phụ nữ.

Tỷ lệ nhiễm HPV theo số lần mang thai của phụ nữ. Liên quan giữa tình trạng nhiễm HPV với số bạn tình của phụ nữ. Liên quan giữa tình trạng nhiễm HPV với bạn tình của chồng. Liên quan tình trạng nhiễm HPV với tuổi quan hệ tình dục.

Liên quan giữa tình trạng nhiễm HPV với sử dụng bao cao su. Liên quan giữa tình trạng nhiễm HPV với thuốc ngừa thai. Tình trạng nhiễm HPV với thói quen hút thuốc lá. Tỷ lệ nhiễm HPV ở phụ nữ có CTC bất thường qua khám lâm sàng.

Tỷ lệ nhiễm HPV ở những phụ nữ có tế bào CTC bất thường. Tỷ lệ nhiễm HPV ở phụ nữ có kết quả VIA bất thường. Tỷ lệ phụ nữ có cổ tử cung bất thường qua thăm khám lâm sàng. Kết quả quan sát cổ tử cung bằng mắt thường sau bôi acid acetic.

Kết quả tế bào cổ tử cung. Kết quả soi cổ tử cung. Kết quả sinh thiết cổ tử cung. Đường kính tổn thương cổ tử cung.

Số lần điều trị. Kết quả điều trị theo thời gian khi áp lạnh. Tác dụng phụ sau điều trị áp lạnh. Liên quan tỷ lệ khỏi bệnh sau 3 tháng theo tuổi.

Tỷ lệ khỏi bệnh theo đường kính tổn thương cổ tử cung. Thời gian tiết dịch sau điều trị áp lạnh. Thời gian tiết dịch theo đường kính tổn thương cổ tử cung. Kết quả tế bào cổ tử cung sau điều trị.

Thái độ của bệnh nhân. Tỷ lệ nhiễm Human Papilloma virus một số tác giả tại Việt Nam. Tỷ lệ nhiễm Human Papilloma virus ở Châu Á và thế giới. Tỷ lệ nhiễm Human Papilloma virus ở các vùng trên thế giới.

Các týp Human Papilloma virus được phân lập. Các týp Human Papilloma virus được phân lập trên thế giới. Tỷ lệ tế bào cổ tử cung bất thường tại Việt Nam.115 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ - HÌNH - SƠ ĐỒ Biểu đồ Biểu đồ 3. Tỷ lệ HPV- DNA (+) của phụ nữ thành phố Cần Thơ.

Kết quả định týp HPV- DNA. Cấu trúc giải phẫu của cổ tử cung. Mô học về các lớp tế bào của cổ tử cung. Biểu mô vảy của cổ tử cung.

Diễn tiến tổn thương cổ tử cung. Hạt virus của Human Papilloma virus. Cấu trúc L1, L2 của Human Papilloma virus. Cấu trúc gen DNA của HPV 16.

Phân bố các týp Human Papilloma virus theo nguy cơ. Cơ chế sinh ung thư của Human Papilloma virus. Soi cổ tử cung bình thường.Soi cổ tử cung bất thường. Phân loại mô học trong tân sinh trong biểu mô cổ tử cung.

Tân sinh trong biểu mô cổ tử cung mức độ I. Tân sinh trong biểu mô cổ tử cung mức độ II. Tân sinh trong biểu mô cổ tử cung mức độ III và ung thư tại chỗ. Ung thư cổ tử cung xâm lấn.

Các bước tiến hành xác định nhiễm Human Papilloma virus. Các bước tiến hành nghiên cứu.62 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Theo Tổ chức Y tế Thế giới, ung thư cổ tử cung là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu cho phụ nữ, chiếm 12% trong các ung thư ở nữ giới và 85% trường hợp xảy ra ở nước đang phát triển.000 trường hợp ung thư mới được chẩn đoán và 266.000 phụ nữ tử vong [93], [145], cứ mỗi phút có 2 phụ nữ tử vong vì ung thư cổ tử cung. Cùng năm này, Việt Nam có 5.664 phụ nữ mắc bệnh và tỷ lệ mắc mới là 13,6/100. Tại Cần Thơ và Đồng bằng sông Cửu Long có tỷ lệ mắc mới là 17,1/100.000 dân; bệnh đang có xu hướng gia tăng nhưng thường phát hiện ở giai đoạn muộn nên biện pháp can thiệp sẽ kém hiệu quả và tỷ lệ tử vong tăng [2], [37].

Một chương trình tầm soát ung thư cổ tử cung giúp phát hiện sớm, điều trị các tổn thương tiền ung thư bằng tế bào cổ tử cung, quan sát cổ tử cung bằng mắt thường sau bôi acid acetic, xét nghiệm Human Papilloma virus (HPV), soi cổ tử cung, sinh thiết để chẩn đoán là nhiệm vụ quan trọng nhằm giảm tỷ lệ tử vong do ung thư cổ tử cung ở phụ nữ [2]. Qua chương trình sàng lọc này, các tổn thương cổ tử cung được điều trị bằng nhiều phương pháp như đặt thuốc âm đạo, áp lạnh, đốt bằng hóa chất, đốt điện cổ tử cung, đốt nhiệt, bức xạ quang nhiệt, phẫu thuật khoét chóp, cắt cụt cổ tử cung hoặc cắt tử cung toàn phần. nhằm điều trị các tổn thương từ lành tính đến ác tính, với tỷ lệ thành công của mỗi phương pháp đạt từ 80% đến 97% [14], [28], [103], [116]. Nguyên nhân gây ung thư cổ tử cung là do nhiễm Human Papilloma virus sinh dục nguy cơ cao mạn tính.

Nghiên cứu cộng đồng ghi nhận tỷ lệ nhiễm Human Papilloma virus khoảng 10% nhưng kết quả này khác nhau tùy theo từng vùng, miền, từng quốc gia trên thế giới như tỷ lệ tại Châu Phi là 22,12%, Châu Mỹ chiếm 12,95%; Châu Âu và Châu Á vào khoảng 8% [71], [72].