Luận án Tiến sĩ Điện ảnh - Nghiên cứu sáng tạo đa phương tiện

BÞ GIçO DþC VË ËO T¾O - BÞ VN HîA, THÞ THAO VË DU LÞCH TR¯ÞNG ¾I HÞC SåN KH¾U - IÞN ¾NH HË NÞI ¾NG THU HË KÞCH HÞC IÞN ¾NH TRONG SçNG T¾O TçC PH¾M A PH¯¡NG TIÞN (Phim trÿc tuy¿n, phim qu¿ng c‡o vˆ ch±¡ng tr“nh tr˜ ch¡i ißn tÿ) LU¾N çN TI¾N S) HË NÞI - 2023 1 BÞ GIçO DþC VË ËO T¾O - BÞ VN HîA, THÞ THAO VË DU LÞCH TR¯ÞNG ¾I HÞC SåN KH¾U - IÞN ¾NH HË NÞI ¾NG THU HË KÞCH HÞC IÞN ¾NH TRONG SçNG T¾O TçC PH¾M A PH¯¡NG TIÞN (Phim trÿc tuy¿n, phim qu¿ng c‡o vˆ ch±¡ng tr“nh tr˜ ch¡i ißn tÿ) LU¾N çN TI¾N S) Chuy•n ngˆnh: Lý lu¿n vˆ Lßch sÿ ißn ¿nh - Truyßn h“nh M‹ sß: 9.31 NG¯ÞI H¯ÞNG D¾N KHOA HÞC PGS. Nguyßn Thß H¿nh L• TS. Nguyßn Cao Thanh HË NÞI - 2023 2 LÞI CAM OAN T™i xin cam oan lu¿n ‡n lˆ c™ng tr“nh nghi•n cÿu cÿa ri•ng t™i d±ßi sÿ h±ßng d¿n cÿa PGS. Nguyßn Thß H¿nh L• vˆ TS. Nguyßn Cao Thanh c•ng sÿ giœp ÿ cÿa c‡c nhˆ khoa hßc, nhÿng ng±ßi ho¿t ßng chuy•n m™n trong l)nh vÿc ißn ¿nh. C‡c t± lißu sÿ dÿng, tr’ch d¿n trong lu¿n ‡n ßu ±ÿc ghi r› ngußn gßc ch’nh x‡c, r› rˆng. C‡c k¿t qu¿ nghi•n cÿu trong lu¿n ‡n do t™i t“m hißu, ph‰n t’ch mßt c‡ch trung thÿc, kh‡ch quan vˆ ch±a tÿng ±ÿc c™ng bß trong nghi•n cÿu nˆo kh‡c. Nghi•n cÿu sinh chßu tr‡ch nhißm vß nhÿng lßi cam oan tr•n lˆ œng sÿ thÿc. Hˆ Nßi, ngˆy th‡ng nm 2023 T‡c gi¿ lu¿n ‡n ¿ng Thu Hˆ 3 DANH MþC CHþ VI¾T T¾T H ¿i hßc PT a ph±¡ng tißn HN Hˆ Nßi NXB Nhˆ xu¿t b¿n PGS Ph— gi‡o s± TS Ti¿n s) TV Tivi 4 MþC LþC MþC LþC. ßi t±ÿng vˆ ph¿m vi nghi•n cÿu . Mÿc ’ch vˆ nhißm vÿ nghi•n cÿu. C‰u hßi nghi•n cÿu & Gi¿ thuy¿t nghi•n cÿu . C¡ sß lý thuy¿t vˆ ph±¡ng ph‡p nghi•n cÿu . —ng g—p mßi cÿa lu¿n ‡n . Bß cÿc cÿa lu¿n ‡n .16 Ch±¡ng 2: Nhÿng thÿ ph‡p v¿n dÿng kßch hßc ißn ¿nh trong s‡ng t‡c .17 phim trÿc tuy¿n, phim qu¿ng c‡o vˆ tr˜ ch¡i ißn tÿ .17 TÞNG QUAN TËI LIÞU NGHIæN CþU . Nhÿng nghi•n cÿu vß Kßch hßc ißn ¿nh . Nh—m tˆi lißu nghi•n cÿu vß kh¿ nng bißu ¿t ¿c tr±ng cÿa ißn ¿nh . Nh—m tˆi lißu nghi•n cÿu vß s‡ng t¿o nßi dung t‡c ph¿m ißn ¿nh . Nh—m tˆi lißu nghi•n cÿu vß nghß thu¿t kß chuyßn ißn ¿nh . Nhÿng nghi•n cÿu vß t‡c ph¿m a ph±¡ng tißn . Nh—m tˆi lißu tßng quan vß truyßn th™ng a ph±¡ng tißn . Nh—m tˆi lißu vß s‡ng t¿o t‡c ph¿m a ph±¡ng tißn . Nh—m tˆi lißu nghi•n cÿu vß kß chuyßn a ph±¡ng tißn . Nh—m tˆi lißu vß nguy•n t¿c s‡ng t¿o t‡c ph¿m a ph±¡ng tißn . C¡ SÞ LÝ LU¾N VË KHçI QUçT VÞ KÞCH HÞC IÞN ¾NH TRONG SçNG T¾O TçC PH¾M A PH¯¡NG TIÞN . Kh‡i nißm kßch hßc ißn ¿nh . Nßi dung ch’nh cÿa kßch hßc ißn ¿nh . Nhÿng ph±¡ng tißn bißu ¿t ¿c tr±ng ißn ¿nh. Nhÿng nguy•n t¿c c¡ b¿n trong s‡ng t¿o nßi dung phim . Nghß thu¿t kß chuyßn trong t‡c ph¿m ißn ¿nh (Tr¿n thu¿t hßc/ Tÿ sÿ hßc ißn ¿nh) 62 1. Nguy•n t¿c s‡ng t¿o t‡c ph¿m a ph±¡ng tißn . Kh‡i qu‡t vß thßi ¿i ph±¡ng tißn truyßn th™ng mßi . Thßi ¿i truyßn th™ng mßi . Truyßn th™ng a ph±¡ng tißn . Truyßn th™ng hßi tÿ. Nguy•n t¿c s‡ng t¿o 3 lo¿i h“nh t‡c ph¿m a ph±¡ng tißn ti•u bißu. Phim trÿc tuy¿n . Phim qu¿ng c‡o . Tr˜ ch¡i ißn tÿ. NHþNG THþ PHçP V¾N DþNG KÞCH HÞC IÞN ¾NH TRONG.88 5 SçNG TçC PHIM TRþC TUY¾N, PHIM QU¾NG CçO VË TRñ CH¡I IÞN Tþ. Kßch hßc ißn ¿nh trong phim trÿc tuy¿n . Mßt sß y•u c¿u cÿa phim trÿc tuy¿n . Phim nhißu t¿p theo m•a. Chßu chi phßi bßi ph¿n hßi cÿa ng±ßi xem . Thÿc t¿ v¿n dÿng kßch hßc ißn ¿nh trong s‡ng t‡c phim trÿc tuy¿n . K¿t hÿp lý thuy¿t kßch hßc ißn ¿nh vßi nghß thu¿t vi¿t kßch b¿n phim truyßn truyßn h“nh . Khai th‡c tßi a nhÿng nguy•n lý t¿o t’nh h¿p d¿n . Thÿ ph‡p ÿng t‡c . Kßch hßc ißn ¿nh trong s‡ng t‡c phim qu¿ng c‡o . Mßt sß y•u c¿u cÿa phim qu¿ng c‡o . Ch¿ t‡c theo ¡n ¿t hˆng . T’nh th±¡ng m¿i. T’nh nghß thu¿t . Thÿc t¿ v¿n dÿng kßch hßc ißn ¿nh trong s‡ng t‡c phim qu¿ng c‡o . V¿n dÿng h¿u h¿t nguy•n lý c¡ b¿n trong kßch hßc ißn ¿nh vˆo s‡ng t‡c phim qu¿ng c‡o . Bi¿n th™ng ißp cÿa nh‹n hˆng thˆnh th™ng ißp cÿa t‡c ph¿m . V¿n dÿng nguy•n t¿c x‰y dÿng chi ti¿t nghß thu¿t ß qu¿ng b‡ t’nh . Kßch hßc ißn ¿nh trong s‡ng t‡c tr˜ ch¡i ißn tÿ . Mßt sß y•u c¿u cÿa ch±¡ng tr“nh tr˜ ch¡i ißn tÿ . T’nh tr¿i nghißm, t±¡ng t‡c nh¿p vai . Kß chuyßn li•n ph±¡ng tißn vˆ xuy•n ph±¡ng tißn . Thÿc t¿ v¿n dÿng kßch hßc ißn ¿nh trong s‡ng t‡c ch±¡ng tr“nh tr˜ ch¡i ißn tÿ hißn nay . L¿y ng±ßi ch¡i lˆm t‰m ißm cÿa s‡ng t‡c . Nng ßng trong x‰y dÿng c¿u trœc - cßt truyßn . T¿o h“nh b¿ng d¿ng ¿c bißt cÿa ißm nh“n ßng k’nh . BËN VÞ KH¾ NNG V¾N DþNG KÞCH HÞC IÞN ¾NH VË .138 MÞI QUAN HÞ VÞI SçNG T¾O TçC PH¾M A PH¯¡NG TIÞN Þ .138 THÞI Kþ CïNG NGHÞ SÞ . Kh¿ nng v¿n dÿng kßch hßc ißn ¿nh trong thßi kÿ c™ng nghß sß . Mß rßng bi•n ß v¿n dÿng cÿa kßch hßc ißn ¿nh . Hißu qu¿ cÿa kßch hßc ißn ¿nh trong s‡ng t¿o t‡c ph¿m a ph±¡ng tißn . —ng g—p cÿa kßch hßc ißn ¿nh vˆo sÿ ph‡t trißn cÿa s‡ng t¿o t‡c ph¿m a ph±¡ng tißn 144 3. Sÿ ph‡t trißn cÿa kß chuyßn a ph±¡ng tißn . Ph‡t trißn a d¿ng lo¿i h“nh . T‡c ßng trß l¿i cÿa t‡c ph¿m a ph±¡ng tißn ßi vßi nghß thu¿t ißn ¿nh . Lˆm phong phœ th•m kh¿ nng bißu ¿t cÿa ißn ¿nh . D˜ng phim ±ÿc chuyßn thß tÿ phi•n b¿n game . T‡c ßng ¿n tr¿i nghißm vˆ c¿m thÿ nghß thu¿t ißn ¿nh .168 DANH MþC CçC CïNG TRíNH Ì CïNG BÞ .172 TËI LIÞU THAM KH¾O .173 Tˆi lißu ti¿ng Vißt .173 Tˆi lißu ti¿ng n±ßc ngoˆi . Lý do chßn ß tˆi Kßch hßc ißn ¿nh, trong ph¿m vi lu¿n ‡n xin ±ÿc hißu vˆ ph‰n t’ch d±ßi kh‡i nißm: Òlˆ khoa hßc vß nhÿng quy t¿c, ni•m lu¿t x‰y dÿng kßch b¿n vˆ phimÓ [68, tr. Trong —, Òni•m lu¿t lˆ k¿t tinh kinh nghißm thÿc t¿ cÿa c‡c c‡ nh‰n ri•ng l¿ vˆ cÿa c¿ nhÿng th¿ hß nghß sÿÓ [68, tr.13], ‹ ±ÿc œc k¿t qua hˆng trm nm theo chißu dˆi lßch sÿ lý lu¿n ißn ¿nh, trß thˆnh ngußn lý thuy¿t nßn t¿ng, hÿu dÿng trong x‰y dÿng kßch b¿n phim. Kßch b¿n ß ‰y cing c¿n thßng nh¿t lˆ Òkßch b¿n cho bß phim t±¡ng lai chÿ kh™ng ph¿i kßch b¿n chß n¿m tr•n gi¿y. Bßi v“, tuy kßch b¿n tr•n gi¿y lˆ c¡ sß cho kßch b¿n tr•n phim, nh±ng cußi c•ng th“, nh± ta bi¿t, kßch b¿n phim ±ÿc hoˆn thißn trong qu‡ tr“nh quay vˆ trong qu‡ tr“nh dÿng phimÓ [68, tr. Vißc n¿m vÿng nguy•n lý kßch hßc trong x‰y dÿng kßch b¿n ißn ¿nh Òcing quan trßng nh± hißu bi¿t vß ni•m lu¿t trong ki¿n trœc. T’nh to‡n sai th“ c‰y c¿u s¿ sÿp ßÓ [68, tr. Nh± v¿y, c— thß n—i r¿ng, kßch hßc ißn ¿nh lˆ ngußn lý thuy¿t c¡ b¿n vˆ quan trßng, ±ÿc œc k¿t tÿ kinh nghißm thÿc tißn nhißu nm, cÿa nhißu nhˆ bi•n kßch, nhˆ nghi•n cÿu, ß trß thˆnh mßt ngußn lý thuy¿t vß x‰y dÿng kßch (b¿n), ±ÿc v¿n dÿng trong thÿc hˆnh s‡ng t¿o t‡c ph¿m ißn ¿nh, kh™ng chß ßi vßi thß lo¿i ¿c s¿c nh¿t lˆ phim truyßn ißn ¿nh mˆ c˜n c¿ phim ho¿t h“nh vˆ phim truyßn truyßn h“nhÉ Tuy nhi•n, ‰y v¿n lˆ nhÿng thß lo¿i Òtruyßn thßngÓ cÿa ißn ¿nh. C˜n thÿc tißn ngˆy nay, trong bßi c¿nh truyßn th™ng a ph±¡ng tißn (multimedia), truyßn th™ng sß (digital media) vˆ ph±¡ng tißn truyßn th™ng mßi (new media), ißn ¿nh ang l¿n l±ÿt xu¿t hißn mßt sß lo¿i h“nh/ ßnh d¿ng mßi nh± ißn ¿nh trÿc tuy¿n (streaming-movie), ißn ¿nh thÿc t¿ ¿o (cinematic virtual reality) vˆ ißn ¿nh t±¡ng t‡c (interactive film). ßng thßi, mßt sß s¿n ph¿m ti•u bißu cÿa ngˆnh truyßn th™ng nh± phim qu¿ng c‡o, video gamesÉ l¿i cing sÿ dÿng kßch hßc ißn ¿nh tÿ trong gi‡o dÿc - ˆo t¿o ¿n thÿc tißn s¿n xu¿t nh± lˆ mßt ngußn lý thuy¿t k¿t hÿp li•n ngˆnh. Do —, bi•n ß v¿n dÿng kßch hßc ißn ¿nh ‹ ±ÿc mß rßng vˆo nhÿng lo¿i h“nh t‡c ph¿m mßi xu¿t hißn vˆ mß rßng sang c¿ l)nh vÿc truyßn th™ng. Thÿc tißn nˆy s¿ t‡c ßng trß l¿i lý thuy¿t, khi¿n cho vißc v¿n dÿng kßch hßc ißn ¿nh vˆo qu‡ tr“nh t¿o dÿng c‡c lo¿i h“nh t‡c ph¿m nghe nh“n n—i chung bußc ph¿i c— nhÿng ißu chßnh ph• hÿp. B•n c¿nh —, ißn ¿nh - vßi vai tr˜ lˆ Òmßt trong nhÿng ph±¡ng tißn th™ng tin c— ¿nh h±ßng lßn nh¿t trong h¡n 100 nm nayÓ [8, tr.13] - ang ti¿p tÿc ph‡t huy chÿc 8 nng truyßn th™ng ß thßi k“ chuyßn ßi sß. ¿u nm 2022, Hißp hßi c‡c tr±ßng ißn ¿nh - truyßn h“nh qußc t¿ (International Association of Cinema and Television Schools) bao gßm 87 qußc gia thˆnh vi•n ±ÿc thˆnh l¿p tÿ 1954 ch’nh thÿc ßi t•n thˆnh Hißp hßi c‡c tr±ßng ißn ¿nh, nghe nh“n vˆ truyßn th™ng qußc t¿ (International Association of Cinema, Audiovisual and Media Schools). Vißc th•m chÿ ÒmediaÓ (truyßn th™ng) vˆo sau chÿ ÒcinemaÓ (ißn ¿nh) vˆ ÒtelevisionÓ (truyßn h“nh) kh™ng chß thß hißn th‡i ß ßng t“nh vßi xu h±ßng thay ßi t•n gßi cÿa r¿t nhißu khoa, tr±ßng ¿i hßc thˆnh vi•n c— chuy•n ngˆnh ißn ¿nh vˆ truyßn h“nh tr•n th¿ gißi mˆ c˜n n—i l•n vai tr˜, t‡c ßng m¿nh m¿ vˆ mßi quan hß m¿t thi¿t cÿa truyßn th™ng ßi vßi ißn ¿nh vˆ mßi s¿n ph¿m nghe nh“n kh‡c. Cing trong th¿ kß XXI, cußc c‡ch m¿ng chuyßn ßi sß ‹ khi¿n nghß thu¿t ißn ¿nh n—i ri•ng vˆ c‡c s¿n ph¿m truyßn th™ng ¿i chœng n—i chung c— nhÿng b±ßc ngo¿t quan trßng trong vißc chuyßn ßi c™ng nghß, ph±¡ng tißn vˆ ph±¡ng thÿc truyßn t¿i nßi dung.