Luận án: Phát triển đội ngũ giảng viên thỉnh giảng lâm sàng trường đại học y

Lý do chọn đề tài Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý có vai trò quan trọng trong sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo, là nhân tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của Giáo dục và Đào tạo. Chỉ thị số 40 CT/TW ngày 15/6/2004 của Ban Bí thư khoá IX về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đã khẳng định: “Phát triển Giáo dục và Đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người. Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt, có vai trò quan trọng” [6]. Công tác phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý là nhiệm vụ của các các cơ sở đào tạo và các cấp quản lý trong lĩnh vực Giáo dục và Đào tạo.

Mục tiêu của công tác này là phải chuẩn hóa theo các quy định của Nhà nước; đáp ứng yêu cầu của công việc theo từng vị trí việc làm cụ thể. Yêu cầu của công tác phát triển đội ngũ nhà giáo là phải đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu và đặc biệt chú trọng đến bản lĩnh chính trị, phẩm chất lối sống, lương tâm và tay nghề của đội ngũ nhà giáo [40]. Đây là một mục tiêu lớn, khó khăn nhưng đòi hỏi phải thực hiện, đặc biệt trong bối cảnh của chúng ta hiện nay đã và đang đẩy mạnh sự nghiệp Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước và chuẩn bị đón làn sóng thay đổi của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật lần thứ 4 (cách mạng công nghiệp 4. Định hướng chiến lược của ngành y tế được Nghị Quyết số 46-NQ/TW ngày 23/02/2005 của Bộ Chính trị về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới chỉ rõ: “.Nghề y là một nghề đặc biệt, cần được tuyển chọn, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ đặc biệt.

Mỗi cán bộ, nhân viên y tế phải không ngừng nâng cao đạo đức nghề nghiệp và năng lực 2 chuyên môn, xứng đáng với sự tin cậy và tôn vinh của xã hội, thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Người thầy thuốc giỏi đồng thời phải là người mẹ hiền”. Công tác đào tạo cán bộ y tế hết sức đặc thù, với thời gian đào tạo dài (6 năm); Chương trình đào tạo được thiết kế đến 50% thời gian học tại bệnh viện (học lâm sàng) [11]; tham gia giảng dạy tại bệnh viện (dạy lâm sàng) không chỉ các giảng viên cơ hữu của Nhà trường mà còn có đội ngũ cán bộ của các bệnh viện được sử dụng để hướng dẫn sinh viên thực hành gọi là Giảng viên thỉnh giảng lâm sàng. Nghị định số 111/2017/NĐ-CP ngày 05/10/2017 của Chính phủ quy định: Tổng thời lượng tham gia giảng dạy thực hành của tất cả Giảng viên thỉnh giảng lâm sàng tối thiểu là 20% và tối đa là 80% của tổng thời lượng chương trình thực hành. Trong bối cảnh hiện nay, mô hình bệnh tật và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân có sự thay đổi, từ đó xuất hiện những mã ngành mới, chuyên sâu trong nhóm ngành khoa học sức khỏe.

Các trường ĐHY có xu hướng đào tạo đa ngành, tăng số lượng sinh viên để đáp ứng với nhu cầu xã hội, trong khi đội ngũ giảng viên cơ hữu không tăng. Do vậy đội ngũ GVTGLS không chỉ là nguồn lực có vai trò "truyền nghề" nhằm đảm bảo chất lượng đào tạo, mà còn là nguồn lực để thực hiện chương trình đào tạo trong các trường ĐHY [21]. Tuy nhiên, cho đến nay, những nghiên cứu về phát triển đội ngũ GVTGLS còn chưa nhiều và cũng chưa được tổng kết kinh nghiệm để phổ biến rộng rãi nhằm nâng cao chất lượng đào tạo ngành Y. Xuất phát từ những lý do trên, với mong muốn từng bước chuẩn hóa đội ngũ GVTGLS đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ và nâng cao chất lượng đào tạo của các trường ĐHY, gắn với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, tác giả đã lựa chọn vấn đề: “Phát triển đội ngũ giảng viên thỉnh giảng lâm sàng của trường đại học y” làm đề tài nghiên cứu cho Luận án tiến sỹ chuyên ngành Quản lý giáo dục.

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn của phát triển đội ngũ GVTGLS theo tiếp cận về vị trí việc làm, vai trò và đặc trưng lao động, luận án đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY, hướng đến mục tiêu “chuẩn hóa” đội ngũ này, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực y tế, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu Hoạt động quản lý đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY. Đối tượng nghiên cứu Hoạt động phát triển đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY.

Giả thuyết khoa học Đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY được phát triển theo hướng đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, có chất lượng cao, đảm bảo yêu cầu về phẩm chất, năng lực và phù hợp với vị trí việc làm, nếu đề xuất được các giải pháp quản lý dựa trên cơ sở đặc trưng lao động, yêu cầu về phẩm chất, năng lực của người GVTGLS và tuân thủ các chức năng quản lý. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 5. Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY.

Khảo sát, đánh giá thực trạng đội ngũ GVTGLS và thực trạng phát triển đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY. Đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY. Khảo sát sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất; Thử nghiệm một trong các giải pháp phát triển đội ngũ GVTGLS của trường ĐHY đã được đề xuất. Phạm vi nghiên cứu Khảo sát thực trạng, mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất ở một số trường ĐHY (Hà Nội, Hải Phòng, Thái Bình; Thái Nguyên, Huế); Thử nghiệm một giải pháp đề xuất tại Trường Đại học Y khoa Vinh.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 6. Phương pháp luận 6. Quan điểm tiếp cận hệ thống - cấu trúc Khi nghiên cứu sự phát triển đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY phải xem xét một cách toàn diện, nhiều mặt, nhiều mối quan hệ trong trạng thái vận động và phát triển. Đồng thời không thể tách rời việc nghiên cứu về phát triển đội ngũ GVTGLS ra khỏi tổng thể phát triển đội ngũ giảng viên, phát triển nguồn nhân lực của các cơ sở thực hành lâm sàng (Bệnh viện).

Quan điểm tiếp cận hoạt động Theo quan điểm tiếp cận hoạt động, sự phát triển đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY phải được xem như là sản phẩm của hoạt động, được hình thành, phát triển thông qua quá trình hoạt động. Quan điểm tiếp cận phát triển nguồn nhân lực Đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY được xem xét dưới góc độ là một nguồn nhân lực phục vụ cho công tác đào tạo cán bộ y tế. Về bản chất đội ngũ GVTGLS là một nguồn nhân lực của các bệnh viện thực hành, nhưng lại chịu sự quản lý của các trường ĐHY. Do vậy, có thể xác định đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY là nguồn nhân lực có tính đặc thù; cần có quá trình quy hoạch, tuyển chọn, sử dụng, đào tạo và bồi dưỡng đáp ứng được yêu cầu của vị trí việc làm mà họ đảm nhiệm và phải có cơ chế chính sách phối hợp giữa các trường ĐHY và các bệnh viện thực hành.

Quan điểm tiếp cận vị trí việc làm Theo quan điểm tiếp cận vị trí việc làm, thì GVTGLS của các trường ĐHY phải được xem xét, nghiên cứu với tư cách là người của bệnh viện 5 nhưng lại có một vị trí việc làm cụ thể ở trường ĐHY. Như vậy GVTGLS phải có đủ bốn bộ phận chính tạo thành vị trí việc làm là: tên gọi vị trí việc làm (chức vị), nhiệm vụ và quyền hạn mà người đảm nhiệm vị trí việc làm phải thực hiện (chức trách), yêu cầu về trình độ, kỹ năng chuyên môn mà người đảm nhiệm vị trí việc làm phải đáp ứng (tiêu chuẩn) và tiền lương (theo lý thuyết về vị trí việc làm thì tiền lương được trả tương xứng với chức vị, chức trách, tiêu chuẩn của người đảm nhiệm công việc). Bên cạnh đó phải xác định các yếu tố ảnh hưởng đến vị trí việc làm bao gồm: tính chất, đặc điểm, độ phức tạp công việc; quy mô, phạm vi, đối tượng quản lý; chế độ làm việc, cách thức tổ chức công việc; yêu cầu về hiệu quả, hiệu lực quản lý, chất lượng công việc; các yếu tố mang tính đặc thù của ngành y. Trên cơ sở đó, xây dựng quy hoạch, tuyển dụng, bổ nhiệm, giao nhiệm vụ, đào tạo, bồi dưỡng và kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động của đội ngũ GVTGLS.

Quan điểm thực tiễn Cần phân tích, đánh giá thực trạng, tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng, xác định được điểm mạnh, điểm yếu, để từ đó đề ra các giải pháp phát triển đội ngũ GVTGLS của các trường ĐHY gắn liền với thực tiễn. Đồng thời các giải pháp đề xuất cũng phải được khảo nghiệm, kiểm tra qua thực tiễn. Phương pháp nghiên cứu 6. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận 6.

Phương pháp phân tích tổng hợp lý thuyết Phân tích, tổng hợp kết quả của các công trình nghiên cứu đã công bố và các tài liệu có liên quan đến đề tài, để xác định những nội dung cần tập trung làm rõ, những nội dung có thể kế thừa cho việc triển khai đề tài. Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập Đây là phương pháp giúp tác giả có thể đưa ra các nhận định, kết luận có tính khoa học, đảm bảo có đủ các luận cứ tạo cơ sở lý luận cho đề tài trên cơ sở kế thừa các quan điểm, nhận thức khoa học đã có. Phương pháp mô hình hóa Đây là phương pháp thông qua các mô hình, biểu đồ để biểu đạt quan hệ giữa một số vấn đề và nội dung nghiên cứu tạo thuận lợi cho việc nhận thức vấn đề. Trong phạm vi luận án, phẩm chất và năng lực của đội ngũ GVTGLS được nghiên cứu và thể hiện thông qua mô hình.

Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 6.