Luận án tiến sĩ quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học tại Việt Nam - Lê Anh Tuấn (2021)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ ANH TUẤN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2021 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ ANH TUẤN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Luật Hiến pháp – Luật Hành chính Mã số: 9 38 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Văn Long HÀ NỘI - 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khoa học khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lê Anh Tuấn luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CNXH: Chủ nghĩa xã hội ECTS: European Credit Transfer and Accumulation System (Hệ thống tích lũy và chuyển đổi tín chỉ châu Âu) GDĐH: Giáo dục đại học GS.TS: Giáo sư, tiến sĩ OECD: Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế PGS.TS: Phó Giáo sư, tiến sĩ QLNN: Quản lý nhà nước TSNN: Tài sản nhà nước UNESCO: Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục Liên hợp quốc WEF: Diễn đàn kinh tế thế giới XHCN: Xã hội chủ nghĩa luan an DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4. Đầu tư công cho giáo dục của một số nước khu vực Đông Á.134 luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án. Nhận xét về tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu.

34 Kết luận chƣơng 1. 35 CHƢƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học. Nội dung và phương pháp quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học.

Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học. Một số mô hình quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam. 74 Kết luận chƣơng 2. 86 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Khái quát về đào tạo sau đại học ở Việt Nam. Thực trạng quy định pháp luật về quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học ở Việt Nam. Thực tiễn thực hiện quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học ở Việt Nam. Đánh giá về quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học ở Việt Nam.

123 Kết luận chƣơng 3. 130 luan an CHƢƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan điểm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học ở Việt Nam hiện nay. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học ở Việt Nam hiện nay.

140 Kết luận chƣơng 4. 162 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 165 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 166 luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Giáo dục đào tạo, đặc biệt là GDĐH và đào tạo sau đại học được coi là phương thức để đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao và khả năng tư duy đổi mới, chuyển giao công nghệ và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại những quốc gia đang trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế. Việt Nam hiện vẫn tiếp tục quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế và hội nhập sâu, rộng vào kinh tế thế giới. Nguồn lực con người, do vậy càng trở nên có ý nghĩa quan trọng, quyết định sự thành công của quá trình này. Nhận thức này được Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng nhấn mạnh, một trong những nhiệm vụ chính của giáo dục đại học và sau đại học là coi trọng cả ba mặt: nâng cao chất lượng, phát huy hiệu quả và mở rộng hợp lý quy mô trong đó coi chất lượng là mục tiêu hàng đầu, là nhiệm vụ trọng tâm.

Tuy nhiên, cả ba nội dung này đều đang gặp phải các thách thức lớn từ thực tế: để nâng cao chất lượng thì đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất phải được hoàn thiện, nhưng điều này là rất khó khăn trong bối cảnh giáo dục đại học, sau đại học phụ thuộc gần như hoàn toàn vào khu vực công. Việc mở rộng hợp lý quy mô được hiểu và triển khai theo hướng tăng chỉ tiêu đào tạo hàng năm và mở rộng đào tạo của khu vực tư, nhưng việc buông lỏng giám sát đã dẫn đến những sa sút về chất lượng đào tạo. Trong khi đó, hiệu quả đào tạo không được phát huy. Mặt khác, trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, nhà nước với tư cách là người điều hành, quản lý xã hội, bảo đảm cho các hoạt động kinh tế - xã hội vận hành đúng quy luật khách quan; nhà nước phải sử dụng nhiều công cụ quản lý khác nhau (như: chính sách, tài chính, pháp luật, văn hoá…), trong đó, sử dụng pháp luật đã trở thành phổ biến.

Vì vậy, vai trò QLNN đối với hoạt động đào tạo sau đại học đang đặt ra các thách thức mới 1 luan an nhằm hướng đến chiến lược lâu dài và đạt hiệu quả cao. Ở đó, nhà nước có thể không còn là người trực tiếp nắm giữ hoạt động đào tạo, thay vào đó, nhà nước chỉ giữ vai trò hỗ trợ và giám sát các thiết chế đào tạo, sao cho quá trình này diễn ra bình đẳng và cạnh tranh lành mạnh, hướng đến một xã hội lớn mạnh về tri thức, khi đó nền kinh tế mới có thể thực sự cất cánh. Trong những năm qua, cùng với quá trình đổi mới của đất nước, hệ thống GDĐH và đào tạo sau đại học của Việt Nam đã đạt được một số thành tựu quan trọng. Theo thống kê của Bộ Khoa học - Công nghệ, đến nay, cả nước có 24.

So với năm 1996 đội ngũ này tăng trung bình 11,6%/năm, trong đó tiến sĩ tăng 7%/năm, thạc sĩ tăng 14%/năm.[Dẫn lại: 68] Tuy nhiên, không có trường Đại học Việt Nam nào nằm trong bảng xếp hạng 500 trường Đại học hàng đầu thế giới, và tác động của khoa học công nghệ đối với mô hình tăng trưởng của Việt Nam còn hạn chế.[121] Những hạn chế này cho thấy, đào tạo sau đại học vẫn chưa đáp ứng yêu cầu cung cấp nguồn nhân lực trình độ cao cho đất nước trong giai đoạn hiện nay. Đổi mới giáo dục sau đại học thực sự là vấn đề có tính cấp thiết khi Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Để đổi mới giáo dục sau đại học, cần rất nhiều yếu tố, một trong những nội dung đó là hoàn thiện pháp luật về giáo dục sau đại học. Tuy nhiên, ở tầng luật thực định, hệ thống các văn bản pháp luật điều chỉnh lĩnh vực này thể hiện sự chồng chéo, chắp vá.

Hoạt động QLNN trong lĩnh vực đào tạo sau đại học đặt ra nhiều câu hỏi về vai trò QLNN đối với giáo dục đào tạo nói chung và với đào tạo sau đại học nói riêng hiện nay phải được nhìn nhận như thế nào trong nền kinh tế thị trường? Và bằng cách nào để nhà nước thực hiện vai trò đó? Chất lượng đào tạo sau đại học có đáp ứng những mục tiêu đặt ra không? 2 luan an Xuất phát từ những nguyên nhân trên, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Quản lý nhà nước về đào tạo sau đại học ở Việt Nam hiện nay” nhằm giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn nêu trên. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2. Mục đích nghiên cứu Đề tài có mục đích tổng quát là nghiên cứu xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về đào tạo sau đại học, phúc đáp yêu cầu đổi mới chất lượng đào tạo sau đại học ở Việt Nam hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nhận diện và làm sáng tỏ các khía cạnh lý luận liên quan đến đào tạo sau đại học và QLNN về đào tạo sau đại học, hình thành nhận thức sâu sắc hơn các đặc điểm, chủ thể, nội dung của QLNN về đào tạo sau đại học cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến QLNN về đào tạo sau đại học.

- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng QLNN về đào tạo sau đại học ở Việt Nam, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của thực trạng, từ đó xác định những vấn đề đặt ra cần giải quyết nhằm nâng cao hiệu quả QLNN về đào tạo sau đại học ở nước ta hiện nay. - Nghiên cứu xác định các quan điểm và đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới và nâng cao hiệu quả QLNN về đào tạo sau đại học ở Việt Nam hiện nay. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3. Đối tượng nghiên cứu - Các quan điểm khoa học về đào tạo, đào tạo sau đại học và QLNN về đào tạo sau đại học.

- Chính sách, pháp luật về đào tạo sau đại học và QLNN về đào tạo sau đại học ở Việt Nam. - Thực trạng QLNN về đào tạo sau đại học ở Việt Nam. 3 luan an - Kinh nghiệm của Việt Nam và của một số quốc gia trên thế giới trong QLNN về đào tạo sau đại học. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung: Luận án nghiên cứu toàn diện các khía cạnh lý luận và thực tiễn liên quan đến QLNN về đào tạo sau đại học ở Việt Nam nhìn từ góc độ của khoa học pháp lý.

Theo đó, trọng tâm nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng và thực thi pháp luật nhằm điều chỉnh các quan hệ đào tạo sau đại học nói chung, các quan hệ QLNN về đào tạo sau đại học ở Việt Nam nói riêng. Luận án đặc biệt dành điểm nhấn cho việc tìm hiểu khía cạnh pháp lý về chủ thể, nội dung, phương pháp QLNN về đào tạo sau đại học ở Việt Nam.