Luận án tiến sĩ sinh học: Nghiên cứu mối quan hệ ong ngoại ký sinh Euplectrus xanthocephalus với sâu khoang Spodoptera litura tại Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VIỆN SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH VẬT ___________________________________ NGUYỄN THỊ THU NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ CỦA ONG NGOẠI KÝ SINH Euplectrus xanthocephalus Girlault VỚI VẬT CHỦ SÂU KHOANG Spodoptera litura (Fabricius) LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÀ NỘI – 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VIỆN SINH THÁI VÀ TÀI NGUYÊN SINH VẬT ___________________________________ NGUYỄN THỊ THU NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ CỦA ONG NGOẠI KÝ SINH Euplectrus xanthocephalus Girlault VỚI VẬT CHỦ SÂU KHOANG Spodoptera litura (Fabricius) Chuyên ngành: Côn trùng học Mã số: 62 42 10 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Trần Ngọc Lân 2. Vũ Quang Côn HÀ NỘI – 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i LỜI CAM ĐOAN Lời cam đoan danh dự về công trình luận án tiến sĩ Tác giả xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng tác giả. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào.

Tác giả luận án NCS. Nguyễn Thị Thu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu đề tài luận án tiến sĩ sinh học, tác giả đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ và tạo điều kiện của Lãnh đạo Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật, Lãnh đạo Trường Đại học Vinh, khoa Nông Lâm Ngư, bạn bè và những người thân trong gia đình. Nhân dịp này, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn và sự trân trọng đối với những giúp đỡ quý báu đó. Tác giả xin đặc biệt cảm ơn PGS.

TS Trần Ngọc Lân, GS. TSKH Vũ Quang Côn, những người thầy kính quý đã định hướng và trực tiếp hướng dẫn tác giả hoàn thành đề tài luận án. Xin chân thành cảm các nhà khoa học đã có những góp ý quý báu cho tác giả trong quá trình hoàn thành bản luận án này. Xin chân thành cảm ơn ! Hà Nội, ngày 25 tháng 12 năm 2014 Tác giả luận án NCS.

Nguyễn Thị Thu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iii MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan danh dự về công trình luận án tiến sỹ i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục ký hiệu và chữ viết tắt vii Danh mục bảng viii Danh mục hình xi MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết và ý nghĩa của việc nghiên cứu mối quan hệ của ong 1 ngoại ký sinh trên vật chủ sâu khoang 2. Mục đích nghiên cứu 2 3. Yêu cầu nghiên cứu 2 4.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 2 5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2 Chương 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 3 1. Nghiên cứu về giống ong ngoại ký sinh Euplectrus ở ngoài 3 nước 1.

Nghiên cứu chung về giống ong ngoại ký sinh Euplectrus 3 1. Nghiên cứu sinh học giống ong ngoại ký sinh Euplectrus 6 1. Nghiên cứu sinh thái giống ong ngoại ký sinh Euplectrus 20 1. Nghiên cứu đánh giá vai trò và sử dụng ong ngoại ký sinh 22 Euplectrus trong kiểm soát sinh học sâu hại 1.

Nghiên cứu giống ong ngoại ký sinh Euplectrus ở Việt Nam 26 1. Nghiên cứu chung về giống ong ngoại ký sinh Euplectrus 26 1. Nghiên cứu sinh học giống ong ngoại ký sinh Euplectrus 27 1. Nghiên cứu sinh thái giống ong ngoại ký sinh Euplectrus 28 1.

Nghiên cứu sử dụng giống ong ngoại ký sinh Euplectrus trong 28 kiểm soát sinh học sâu hại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghiên cứu loài ong ngoại ký sinh Euplectrus. Nhận xét chung và vấn đề quan tâm nghiên cứu 30 Chương 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32 2.

Nội dung nghiên cứu 32 2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu 32 2. Vật liệu và dụng cụ thí nghiêm 32 3. Phương pháp nghiên cứu 33 3.

Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh học, sinh thái của ong ngoại 33 ký sinh E. xanthocephalus trên vật chủ sâu khoang 3. Nghiên cứu mối quan hệ ký sinh – vật chủ của ong ngoại ký sinh 36 E. xanthocephalus trên vật chủ sâu khoang 3.

Nghiên cứu tập hợp côn trùng ký sinh và ong ngoại ký sinh E. 40 xanthocephalus trên sâu non sâu khoang 2.4 Phương pháp xử lý số liệu, chỉ số theo dõi 41 2.5 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh 42 Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 45 3.1 Đặc điểm hình thái, sinh học, sinh thái của ong ngoại ký sinh 45 E.xanthocephalus trên vật chủ sâu khoang 3.1 Đặc điểm hình thái của ong ngoại ký sinh E.1 Trưởng thành 45 3.2 Sinh học phát triển cá thể của ong ngoại ký sinh E.1 Vòng đời của ong ngoại ký sinh E. xanthocephalus sống trên vật 57 chủ sâu non sâu khoang 3.2 Tỷ lệ sống sót của ong ngoại ký sinh E.3 Thời gian của các pha phát triển trong vòng đời của ong ngoại ký 59 sinh E.

xanthocephalus LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Vũ hóa trưởng thành của ong ngoại ký sinh E.5 Thời gian sống của trưởng thành ong ngoại ký sinh E.6 Giới tính của trưởng thành ong ngoại ký sinh E.7 Tập tính ghép đôi giao phối, tìm kiếm vật chủ và đẻ trứng của 69 ong ngoại ký sinh E.8 Đặc điểm sinh sản của trưởng thành ong ngoại ký sinh E.3 Ảnh hưởng của yếu tố sinh thái đến sự phát triển của ong 80 ngoại ký sinh E.1 Ngưỡng phát dục và tổng nhiệt hữu hiệu của ong ngoại ký sinh E.2 Ảnh hưởng của nhiệt độ lạnh (8oC) đến khả năng sống sót của 81 nhộng ong E.2 Mối quan hệ ký sinh – vật chủ của ong ngoại ký sinh E. 83 xanthocephalus trên vật chủ sâu khoang 3. Sự lựa chọn vật chủ của ong ngoại ký sinh E.1 Tính lựa chọn vật chủ sâu non sâu khoang của ong ngoại ký sinh 83 E.2 Tính lựa chọn tuổi vật chủ để đẻ trứng của trưởng thành ong 84 ngoại ký sinh E.3 Số trứng ong ngoại ký sinh E. xanthocephalus được đẻ trên vật chủ 93 3.

Ảnh hưởng của vật chủ sâu non sâu khoang đến ong ngoại ký 94 sinh E.1 Ảnh hưởng của trứng ong trên một vật chủ đối với tỷ lệ sống sót 94 3.2 Ảnh hưởng của mật độ vật chủ đến hoạt động sinh sản của ong 95 cái E.3 Ảnh hưởng của mật độ trứng ký sinh đến tương quan giới tính ở 97 thế hệ con 3. Ảnh hưởng của ong ngoại ký sinh E. xanthocephalus đến vật 99 chủ sâu non sâu khoang 3.1 Quá trình sinh sống của ấu trùng ong ngoại ký sinh và hóa nhộng 99 trên vật chủ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Ảnh hưởng của ong ngoại ký sinh đến hoạt động sống của vật 101 chủ 3.3 Phản ứng của ong ngoại ký sinh E. xanthocephalus trưởng thành 103 đối với vật chủ đã bị nhiễm ký sinh 3.

Vị trí của ong ngoại ký sinh E. xanthocephalus trong tập 106 hợp côn trùng ký sinh trên vật chủ sâu non sâu khoang 3.1 Thành phần loài côn trùng ký sinh của sâu non sâu khoang 106 3.2 Tương quan về số lượng các loài côn trùng ký sinh của sâu non sâu 108 khoang trên sinh quần ruộng lạc 3.3 Vai trò của côn trùng ký sinh trong hạn chế số lượng sâu khoang 109 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 112 Bài báo công bố liên quan đến nội dung luận án 115 TÀI LIỆU THAM KHẢO 116 PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vii CHỮ VIẾT TẮT BVTV Bảo vệ thực vật TB Trung bình TLKS Tỷ lệ ký sinh TT Thứ tự TN Thí nghiệm SK Sâu khoang CTKS Côn trùng ký sinh CT Công thức E. xanthocephalus Euplectrus xanthocephalus S. litura Spodoptera litura Max Lớn nhất Min Nhỏ nhất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viii DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1 Kích thước các pha phát dục của ong E.2 Tỷ lệ sống sót của ong E.

xanthocephalus trong điều kiện 59 nhiệt độ 25oC, ẩm độ 68%.3 Thời gian của các pha phát triển của ong E. 60 xanthocephalus trong điều kiện nhiệt độ và ẩm độ khác nhau.4 Tỷ lệ vũ hoá của ong E. xanthocephalus thu nhộng từ 62 ngoài đồng ruộng Bảng 3.5 Tỷ lệ vũ hoá của ong E. xanthocephalus trong điều kiện 63 phòng thí nghiệm Bảng 3.6 Thời gian sống của trưởng thành ong E.

xanthocephalus 65 trong điều kiện không có vật chủ và có thức ăn mật ong bổ sung Bảng 3.7 Thời gian sống của trưởng thành ong E. xanthocephalus 66 trong điều kiện có vật chủ và có thức ăn mật ong 20% bổ sung Bảng 3.8 Tương quan giới tính (cái:đực) của ong E. xanthocephalus 67 trên đồng ruộng và trong phòng thí nghiệm Bảng 3.9 Ảnh hưởng của tương quan giới tính đời mẹ bố (cái : 69 đực) và hoạt động sinh sản của ong E. Xanthocephalus trên vật chủ sâu khoang Bảng 3.10 Tỷ lệ giao phối thành công và thời gian giao phối của các 72 cặp ong E.11 Tuổi thọ và sức sinh sản của ong E.

xanthocephalus ký 76 sinh trên sâu non sâu khoang tuổi 2 và tuổi 3. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ix Bảng 3.12 Nhịp điệu đẻ trứng của ong cái E. xanthocephlaus trên 77 sâu non sâu khoang tuổi 2 và tuổi 3 Bảng 3.13 Sự sống sót và sức sinh sản của ong cái E. 79 xanthocephlaus ký sinh trên sâu non sâu khoang tuổi 2 và tuổi 3.14 Ngưỡng phát dục và tổng nhiệt hữu hiệu của ong E.15 Trưởng thành vũ hóa từ nhộng ong E.xanthocephalus sau 82 khi lưu giữ điều kiện nhiệt độ 8oC, ẩm độ 60% Bảng 3.16 Vật chủ của ong E.

xanthocephalus trên đồng ruộng 83 Bảng 3.17 Sự lựa chọn loài vật chủ của ong E. xanthocephalus 84 trong thực nghiệm Bảng 3.18 Số lượng trứng ong E. xanthocephalus ký sinh trên các 85 tuổi khác nhau của sâu non sâu khoang Bảng 3.19 Số trứng ong E. xanthocephalus trên sâu khoang trong 87 phòng thí nghiệm Bảng 3.20 Sự phân bố số lượng trứng ong E.

xanthocephalus trên 91 các đốt thân sâu non sâu khoang Bảng 3.21 Sự phân bố của trứng ong E. xanthcephalus ở các phía 92 trên cơ thể sâu non sâu khoang Bảng 3.22 Số trứng ong cái E. xanthocephalus trên vật chủ sâu 93 khoang ngoài đồng ruộng và trong phòng thí nghiệm Bảng 3.23 Số trứng ong E. xanthocephalus ký sinh sâu non sâu khoang 94 và tỷ lệ sống sót trong giai đoạn trước trưởng thành Bảng 3.24 Mật độ sâu khoang và số vật chủ bị ký sinh bởi một ong 96 cái E.

xanthocephalus trong điều kiện hộp nuôi sâu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.25 Mật độ sâu khoang và số vật chủ bị ký sinh bởi một ong 97 cái E. xanthocephalus trong điều kiện lồng nuôi sâu Bảng 3.26 Số trứng ong E.