Nghiên cứu tác động của phân bổ chi phí quản lý vận hành đến hiệu quả quản lý hệ thống tưới bằng động lực quy mô nhỏ - Luận án tiến sĩ Đinh Văn Đạo

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC THỦY LỢI VIỆT NAM *************** NCS: ĐINH VĂN ĐẠO NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA PHÂN BỔ CHI PHÍ QUẢN LÝ VẬN HÀNH ĐẾN HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CÁC HỆ THỐNG TƯỚI BẰNG ĐỘNG LỰC QUY MÔ NHỎ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KỸ THUẬT TÀI NGUYÊN NƯỚC Hà Nội - Năm 2023 i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC THỦY LỢI VIỆT NAM *************** NCS: ĐINH VĂN ĐẠO NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA PHÂN BỔ CHI PHÍ QUẢN LÝ VẬN HÀNH ĐẾN HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CÁC HỆ THỐNG TƯỚI BẰNG ĐỘNG LỰC QUY MÔ NHỎ CHUYÊN NGÀNH: KỸ THUẬT TÀI NGUYÊN NƯỚC MÃ SỐ: 9 58 02 12 CÁN BỘ HƯỚNG DẪN 1. Nguyễn Tùng Phong 2. Trần Văn Đạt Hà Nội - Năm 2023 ii LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tác giả. Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong luận án là trung thực, không sao chép từ bất kỳ một nguồn nào và dưới bất kỳ hình thức nào.

Việc tham khảo các nguồn tài liệu đã được thực hiện trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định. Hà Nội, ngày …. năm 2023 Tác giả luận án Đinh Văn Đạo iii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin chân thành cảm ơn GS.TS Nguyễn Tùng Phong và TS Trần Văn Đạt đã chỉ dẫn và đồng hành cùng tác giả trong suốt quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Tác giả xin được gửi lời cảm ơn đến Ban lãnh đạo Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam và Ban Tổ chức, Hành chính, đặc biệt bộ phận phụ trách đào tạo tiến sĩ đã tạo điều kiện giúp đỡ và động viên tác giả trong quá trình học tập và thực hiện luận án.

Trân trọng cảm ơn các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo và các bạn đồng nghiệp ở Viện Kinh tế và Quản lý thủy lợi đã cùng trao đổi, góp ý học thuật và thực tiễn về một số nội dung chuyên môn; tạo điều kiện về nhân lực và thời gian cho tác giả tập trung học tập và nghiên cứu. Cảm ơn ban lãnh đạo và cán bộ công nhân thủy nông các chi nhánh công ty TNHH MTV quản lý khai thác công trình thủy lợi Đa Đô, Vĩnh Bảo và Thủy Nguyên đã hỗ trợ cung cấp tài liệu, số liệu và điều tra thực địa ở các hệ thống tưới bằng động lực quy mô nhỏ do công ty quản lý. Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình và bạn bè đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án. Hà Nội, ngày ….

năm 2023 Tác giả luận án Đinh Văn Đạo iv MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của luận án. Mục tiêu nghiên cứu:. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án. Khung lô-gic nghiên cứu.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TƯỚI.1 Tổng quan hệ thống tưới bằng động lực vùng nghiên cứu.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội vùng ĐBSH.2 Hệ thống tưới tiêu bằng động lực vùng ĐBSH.3 Cơ cấu tổ chức khai thác các hệ thống thủy lợi vùng ĐBSH.1 Mô hình tổ chức khai thác các hệ thống thủy lợi.2 Nhân lực tham gia các tổ chức khai thác công trình thủy lợi.4 Tài chính phục vụ quản lý vận hành công trình thủy lợi.5 Cung cấp sản phẩm, dịch vụ thủy lợi của các hệ thống tưới bằng động lực.2 Cơ sở xác định hệ thống tưới bằng động lực quy mô nhỏ.1 Khái niệm và đặc điểm hệ thống tưới bằng động lực quy mô nhỏ.2 Hiệu quả quản lý vận hành các công trình trạm bơm đầu mối.3 Khái niệm về hiệu quả quản lý tưới.1 Theo khía cạnh kỹ thuật.2 Theo khía cạnh kinh tế - xã hội.4 Cơ sở xác định hao phí và chi phí đầu vào.1 Khái niệm về hao phí và chi phí đầu vào.2 Phân bổ chi phí và tác động của nó đến hiệu quả QLVH các hệ thống tưới.3 Cơ sở hình thành hao phí, chi phí đầu vào.5 Các nghiên cứu về hiệu quả quản lý tưới trong và ngoài nước.1 Hiệu quả quản lý tưới theo khía cạnh kỹ thuật.2 Hiệu quả quản lý tưới theo khía cạnh kinh tế - xã hội.3 Hiệu quả quản lý tưới theo khía cạnh tài chính.4 Hiệu quả quản lý tưới theo hướng quản lý dịch vụ.5 Hiệu quả quản lý tưới theo phương pháp DEA.6 Các nghiên cứu về tác động của phân bổ chi phí đến hiệu quả QLVH.7 Phương pháp đánh giá hiệu quả quản lý vận hành.1 Các phương pháp đánh giá hiệu quả thông thường.2 Phương pháp đánh giá hiệu quả tối ưu.3 Phương pháp đánh giá hiệu quả tối ưu màng bao dữ liệu.8 Kết luận chương I. 42 CHƯƠNG II. CỞ SỞ KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Cách tiếp cận.1 Tiếp cận theo cấu trúc hệ thống tưới bằng động lực.2 Tiếp cận định hướng quản lý dịch vụ.3 Tiếp cận hiện đại hóa hệ thống tưới.4 Tiếp cận theo cơ chế giá.2 Cơ sở lựa chọn đối tượng nghiên cứu.1 Tiêu chí lựa chọn đối tượng nghiên cứu.2 Cơ sở xác định tiêu chí lựa chọn HTT.3 Lựa chọn số mẫu các HTT để nghiên cứu.4 Dữ liệu nghiên cứu.5 Giải trình độ tin cậy của dữ liệu nghiên cứu.3 Phương pháp nghiên cứu.1 Lý do lựa chọn DEA trong nghiên cứu.2 Mô hình tổng quát của phương pháp DEA trong nghiên cứu.1 Hiệu quả kỹ thuật.2 Hiệu quả kinh tế.3 Diễn giải các yếu tố đầu vào và đầu ra.4 Mô hình bài toán ra quyết định tối ưu đa mục tiêu và DEA.5 Áp dụng phương pháp DEA.1 Giải thích thuật ngữ DEA trong nghiên cứu.2 Mô hình hiệu quả kỹ thuật.3 Mô hình hiệu quả kinh tế.4 Một số phương pháp khác.1 Phương pháp thống kê mô tả.2 Phương pháp thống kê so sánh.5 Kết luận chương II.77 CHƯƠNG III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.1 Hiện trạng hệ thống tưới bằng động lực quy mô nhỏ.1 Đặc điểm chung.2 Công trình đầu mối trạm bơm quy mô nhỏ.3 Công trình kênh mương.4 Tổ chức quản lý vận hành các HTT.5 Nhân lực quản lý vận hành các HTT.6 Tài chính trong quản lý vận hành các HTT.7 Cung cấp sản phẩm, dịch vụ tưới.2 Đánh giá chung hiệu quả và phân bổ chi phí theo cơ cấu chi phí thực tế.1 Cơ cấu chi phí quản lý vận hành thực tế chung.2 Đánh giá hiệu quả phân bổ chi phí theo cơ cấu chi phí thực tế chung.3 Đánh giá hiệu quả kỹ thuật trong QLVH các HTT bằng phương pháp DEA.1 Hiệu quả kỹ thuật trong QLVH các HTT theo giả thiết CRS.1 Hiệu quả kỹ thuật TECRS.2 Hiệu quả kỹ thuật tối ưu EITCRS.2 Hiệu quả kỹ thuật trong QLVH các HTT theo giả thiết VRS.1 Hiệu quả kỹ thuật TEVRS.2 Hiệu quả kỹ thuật tối ưu EITVRS.3 Đánh giá hiệu quả quy mô lượng đầu vào.1 Hiệu quả quy mô lượng đầu vào trong QLVH các HTT.2 Xác định khả năng thay đổi hiệu quả QLVH theo quy mô lượng đầu vào.4 Đánh giá hiệu quả kinh tế trong QLVH các HTT bằng phương pháp DEA.1 Hiệu quả phân phối theo giả thiết CRS và VRS.2 Hiệu quả chi phí tối ưu.1 Hiệu quả chi phí theo giả thiết CRS và VRS.2 Phân bố các hệ thống theo mức giá trị chỉ số hiệu quả chi phí tăng dần.5 Tác động phân bổ chi phí đến hiệu quả QLVH các HTT.1 Suất hao phí theo yếu tố đầu vào trên đơn vị diện tích.2 Suất chi phí của các yếu tố đầu vào theo giả thiết CRS.3 Suất chi phí của các yếu tố đầu vào theo giả thiết VRS.4 Suất chi phí đầu vào chung trên đơn vị diện tích.1 Suất chi phí hiệu quả chung theo giả thiết CRS và VRS.2 Phân bố suất chi phí hiệu quả chung theo giải thiết CRS và VRS.5 Cơ cấu chi phí tối ưu xác định theo phương pháp DEA.1 Cơ cấu chi phí ở lớp hiệu quả kỹ thuật.2 Cơ cấu chi phí ở lớp hiệu quả kỹ thuật tối ưu.3 Cơ cấu chi phí tối ưu ở lớp hiệu quả kinh tế.6 Tác động phân bổ chi phí theo CCCP hiệu quả.1 Tác động giảm suất chi phí trong QLVH các HTT.2 Tác động tăng diện tích tưới trong QLVH các HTT.7 Giải pháp áp dụng CCCP để nâng cao hiệu quả QLVH các HTT.6 Kết luận chương III.141 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

146 TÀI LIỆU THAM KHẢO.148 PHẦN PHỤ LỤC. 163 viii DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Tên bảng Trang Bảng 1.1 Số lượng trạm bơm tưới tiêu vùng ĐBSH 12 Bảng 1.2 Diện tích tưới tiêu theo biện pháp công trình vùng ĐBSH 15 Bảng 2.1 Biến động năng suất lúa các năm vùng nghiên cứu 55 Bảng 2.2 Các bước giải bài toán lặp cho bài toán tối ưu đa mục tiêu 69 Bảng 3.1 Bình quân các chỉ số kỹ thuật công trình trạm bơm đầu mối 81 Bảng 3.2 Bình quân các chỉ tiêu kỹ thuật kênh dẫn nước của các HTT 82 Bảng 3.3 Bình quân lao động QLVH các HTT 84 Bảng 3.4 Bình quân diện tích tưới của các HTT trong 3 năm 86 Bảng 3.5 Suất hao phí, chi phí đầu vào chung thực tế bình quân trên đơn vị 87 diện tích của các HTT Bảng 3.6 Suất hao phí, chi phí theo yếu tố đầu vào bình quân trên đơn vị 90 diện tích tưới thực tế Bảng 3.7 Giá trị chỉ số hiệu quả kỹ thuật theo giả thiết CRS 91 Bảng 3.8 Bình quân phần trăm lượng hao phí, chi phí đầu vào cần cắt giảm 93 để đạt hiệu quả kỹ thuật tối ưu theo giả thiết CRS Bảng 3.9 Các mức phần trăm hao phí, chi phí đầu vào đề xuất cắt giảm để 94 đạt hiệu quả kỹ thuật tối ưu theo giả thiết CRS Bảng 3.10 Giá trị chỉ số hiệu quả kỹ thuật theo giả thiết VRS 95 Bảng 3.11 Bình quân phần trăm lượng hao phí, chi phí đầu vào cần 97 cắt giảm để đạt hiệu quả kỹ thuật tối ưu theo giả thiết VRS Bảng 3.12 Các mức phần trăm hao phí đầu vào đề xuất cắt giảm để đạt hiệu 98 quả kỹ thuật tối ưu theo giả thiết VRS Bảng 3.13 Giá trị chỉ số hiệu quả quy mô lượng đầu vào SE 100 Bảng 3.14 Giá trị chỉ số hiệu quả phân phối theo giả thiết CRS và VRS 104 Bảng 3.15 Giá trị chỉ số hiệu quả chi phí tối ưu theo giả thiết CRS và VRS 107 Bảng 3.16 Suất hao phí đầu vào trên đơn vị diện tích ở các lớp hiệu quả 111 Bảng 3.17 Suất chi phí của các yếu tố đầu vào ở các lớp hiệu quả theo 113 giả thiết CRS ix Bảng 3.18 Suất chi phí của các yếu tố đầu vào ở các lớp hiệu quả theo 115 giả thiết VRS Bảng 3.