Luận án tiến sĩ: Mô hình và giải pháp quản lý hồ điều hòa điều tiết nước mưa giảm ngập úng cho đô thị trung tâm Hà Nội - Chu Mạnh Hà

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI CHU MẠNH HÀ MÔ HÌNH VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HỒ ĐIỀU HÒA NHẰM ĐIỀU TIẾT NƢỚC MƢA, GIẢM THIỂU ÚNG NGẬP ĐÔ THỊ TRUNG TÂM THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SỸ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH Hà Nội – 2021 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI CHU MẠNH HÀ MÔ HÌNH VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HỒ ĐIỀU HÒA NHẰM ĐIỀU TIẾT NƢỚC MƢA, GIẢM THIỂU ÚNG NGẬP ĐÔ THỊ TRUNG TÂM THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SỸ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH Mã số: 62.06 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN LÂM QUẢNG HÀ NỘI – 2021 luan an i LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc của mình tới Thầy giáo - PGS. Nguyễn Lâm Quảng - Ngƣời thầy đã tận tình hƣớng dẫn, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án này. Tôi cũng xin gửi tới Ban Giám hiệu, Khoa Sau đại học, các đơn vị chức năng, các nhà khoa học, các chuyên gia, cùng các thầy, cô giáo và cán bộ của Trƣờng Đại học Kiến trúc Hà Nội lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất.

Xin chân thành cảm ơn tới cơ quan nơi tôi công tác UBND quận Hà Đông, UBND thành phố Hà Nội, gia đình và đồng nghiệp giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập nghiên cứu để hoàn thành luận án. Nghiên cứu sinh Chu Mạnh Hà luan an ii LỜI CAM ĐOAN Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nghiên cứu trong luận án này là trung thực và các thông tin trích dẫn đều đƣợc chỉ rõ nguồn gốc. Các kết quả nghiên cứu của luận án chƣa từng đƣợc công bố trong bất cứ các công trình nghiên cứu nào khác.

Nghiên cứu sinh Chu Mạnh Hà luan an iii MỤC LỤC Lời cảm ơn i Lời cam đoan ii MỤC LỤC iii Bảng các chữ viết tắt vii Bảng thống kê hình, ảnh viii Bảng thống kê bảng, biểu xi MỞ ĐẦU Tính cần thiết của đề tài 1 Mục đích nghiên cứu 3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3 Phƣơng pháp nghiên cứu 3 Những đóng góp mới của luận án 5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 6 Các khái niệm và thuật ngữ sử dụng trong luận án 7 Cấu trúc của luận án 8 NỘI DUNG 9 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ HỒ ĐIỀU HÒA NHẰM ĐIỀU TIẾT 9 NƢỚC MƢA, GIẢM THIỂU ÚNG NGẬP ĐÔ THỊ TRUNG TÂM TP HÀ NỘI 1. Tổng quan về quản lý hồ điều hòa nhằm điều tiết nƣớc mƣa, giảm 9 thiểu úng ngập các đô thị trên thế giới và Việt Nam 1. Tổng quan về quản lý hồ điều hòa trên thế giới 9 1. Tổng quan về quản lý hồ điều hòa của một số đô thị Việt Nam 15 1.

Giới thiệu về Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 21 1. Vị trí và giới hạn địa lý 21 1. Điều kiện tự nhiên 22 1. Đặc điểm về kinh tế - xã hội 23 1.

Thực trạng về hồ điều hòa trong hệ thống thoát nƣớc Đô thị Trung 24 tâm thành phố Hà Nội 1. Hiện trạng về hồ điều hòa Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 24 1. Phân vùng lƣu vực điều tiết nƣớc mƣa của hồ điều hòa Đô thị Trung tâm 26 luan an iv thành phố Hà Nội 1. Thực trạng quản lý hồ điều hòa nhằm điều tiết nƣớc mƣa, giảm thiểu 27 úng ngập Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 1.

Khái quát về hệ thống thoát nƣớc và tình hình ngập úng của Đô thị Trung 27 tâm thành phố Hà Nội 1. Thực trạng về đầu tƣ xây dựng, tôn tạo, sử dụng hồ điều hòa Đô thị Trung 30 tâm thành phố Hà Nội 1. Thực trạng công tác quản lý các chức năng của hồ điều hòa Đô thị Trung 32 tâm thành phố Hà Nội 1. Thực trạng về cơ chế chính sách và cơ cấu tổ chức quản lý hồ điều hòa Đô 36 thị Trung tâm thành phố Hà Nội 1.

Thực trạng về xã hội hóa và sự tham gia của cộng đồng trong quản lý hồ 43 điều hòa Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 1. Đánh giá công tác quản lý hồ điều hòa Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 44 1. Tổng quan về các công trình khoa học liên quan đền đề tài luận án ở 47 trong và ngoài nƣớc 1. Các công trình nghiên cứu trong nƣớc liên quan đến quản lý hồ điều hòa 47 1.

Các công trình nghiên cứu nƣớc ngoài liên quan đến quản lý hồ điều hòa 52 1. Những tổng hợp các vấn đề đã nghiên cứu và những vấn đề tồn tại 54 cần nghiên cứu của luận án 1. Đánh giá tổng hợp các vấn đã nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 54 1. Những vấn đề tồn tại cần nghiên cứu của luận án 56 CHƢƠNG II: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ HỒ ĐIỀU HÒA NHẰM ĐIỀU TIẾT NƢỚC MƢA, GIẢM THIỂU ÚNG NGẬP CHO ĐÔ THỊ TRUNG TÂM 57 THÀNH PHỐ HÀ NỘI 2.

Cơ sở lý luận quản lý hồ điều hòa nhằm điều tiết nƣớc mƣa, giảm thiểu 57 úng ngập Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 2. Phân loại hồ điều hòa và hệ thống thoát nƣớc đô thị 57 2. Đặc điểm, vai trò của hồ điều hòa trên hệ thống thoát nƣớc 60 2. Các mô hình cơ cấu tổ chức quản lý và các nhân tố quyết định cơ cấu tổ 63 chức quản lý 2.

Các yêu cầu trong quản lý hồ điều hòa 65 2. Xã hội hóa và sự tham gia, giám sát của cộng đồng trong quản lý hồ điều 67 luan an v hòa của hệ thống thoát nƣớc 2. Các yếu tố ảnh hƣởng tới quản lý hồ điều hòa nhằm điều tiết nƣớc mƣa, 69 giảm thiểu úng ngập Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 2. Cơ sở pháp lý trong quản lý hồ điều hòa Đô thị Trung tâm TP Hà Nội 76 2.

Văn bản pháp luật do cơ quan quản lý nhà nƣớc Trung ƣơng ban hành 76 2. Các văn bản pháp luật do UBND thành phố Hà Nội ban hành 81 2. Các quy chuẩn, tiêu chuẩn liên quan 85 2. Các quy hoạch liên quan đến hệ thống thoát nƣớc và hồ điều hòa 86 2.

Kịch bản biến đổi khí hậu năm 2016 (phần dự báo cho thành phố Hà Nội) 89 2. Kinh nghiệm nƣớc ngoài và Việt Nam trong quản lý hồ điều hòa 92 nhằm điều tiết nƣớc mƣa, giảm thiểu úng ngập cho đô thị 2. Kinh nghiệm nƣớc ngoài 92 2. Kinh nghiệm trong nƣớc về quản lý hồ điều hòa nhằm điều tiết nƣớc mƣa 99 giảm thiểu úng ngập cho đô thị CHƢƠNG III: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HỒ ĐIỀU HÒA NHẰM ĐIỀU TIẾT NƢỚC MƢA, GIẢM THIỂU ÚNG NGẬP ĐÔ THỊ 103 TRUNG TÂM THÀNH PHỐ HÀ NỘI 3.

Quan điểm, mục tiêu và nguyên tắc quản lý hồ điều hòa Đô thị Trung 103 tâm thành phố Hà Nội 3. Quan điểm về quản lý hồ điều hòa 103 3. Mục tiêu, yêu cầu quản lý hồ điều hòa 103 3. Nguyên tắc quản lý hồ điều hòa Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 105 3.

Đề xuất giải pháp điều chỉnh quy hoạch bố trí hồ điều hòa Đô thị Trung 106 tâm TP Hà Nội 3. Đề xuất giải pháp điều chỉnh quy hoạch theo hƣớng bố trí phân tán hồ điều 106 hòa cho từng lƣu vực thoát nƣớc 3. Đề xuất tiêu chí lựa chọn vị trí bố trí hồ điều hòa và hình thức kết nối với 108 hệ thống thoát nƣớc Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 3. Giải pháp quản lý kỹ thuật hồ điều hòa nhằm điều tiết nƣớc mƣa, giảm 109 thiểu úng ngập Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 3.

Giải pháp gia tăng dung tích điều tiết của hồ điều hòa hỗ trợ điều tiết nƣớc 109 mƣa, giảm thiểu úng ngập Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội luan an vi 3. Giải pháp xây dựng hồ điều hòa thông minh và bể ngầm chứa nƣớc mƣa 112 3. Đề xuất mô hình tổ chức quản lý hồ điều hòa Đô thị Trung tâm thành 116 phố Hà Nội 3. Đề xuất thành lập Trung tâm quản lý hồ thành phố trực thuộc UBND TP 116 Hà Nội 3.

Đề xuất cơ chế, chính sách quản lý hồ điều hòa 129 3. Đề xuất giải pháp huy động sự tham gia của cộng đồng trong quản lý hồ và 131 các công trình trong phạm vi quản lý hồ Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội 3. Bàn luận về kết quả nghiên cứu 140 3. Tính khả thi cúa đề xuất điều chỉnh quy hoạch theo hƣớng bố trí phân tán 140 hồ điều hòa theo từng lƣu vực thoát nƣớc 3.

Tính khả thi của đề xuất nhóm các giải pháp kỹ thuật 141 3. Bàn luận về đề xuất cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý hồ điều hòa Đô thị 142 Trung tâm thành phố Hà Nội 3. Bàn luận về đề xuất cơ chế, chính sách quản lý hồ điều hòa 144 3. Bàn luận về đề xuất sự tham gia của cộng đồng trong quản lý hồ điều hòa 146 Đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 149 1.

Kiến nghị 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỦA CỦA LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an vii BẢNG THỐNG KÊ CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên đầy đủ BĐKH Biến đổi khí hậu BOT Xây dựng - Kinh doanh – Chuyển giao BT Xây dựng – Chuyển giao BVMT Bảo vệ môi trƣờng CT Chƣơng trình CSHT Cơ sở hạ tầng DSVH Di sản văn hóa ĐHQGHN Đại học Quốc gia Hà Nội GRDP Tổng sản phẩm trên địa bàn HĐH Hồ điều hòa HN Hà Nội HTKT Hạ tầng kỹ thuật JICA Tổ chức hỗ trợ phát triển của chính phủ Nhật Bản KĐTM Khu đô thị mới KHTL Khoa học thủy lợi LV Lƣu vực NCKH Nghiên cứu khoa học ODA Quỹ hỗ trợ phát triển chính thức PPP Đối tác công tƣ QH Quy hoạch QHKT Quy hoạch kiến trúc QL Quản lý QLDA Quản lý dự án TNHH MTV Trách nhiệm hữu hạn một thành viên TN &MT Tài nguyên và Môi trƣờng TP Thành phố luan an viii UBND Ủy ban nhân dân UBMTTQ Ủy ban mặt trận Tổ quốc VHTT&DL Văn hóa thể thao và du lịch VSMT Vệ sinh môi trƣờng XH Xã hội XHH Xã hội hóa WSUD Thoát nƣớc mƣa bền vững SWMM Mô hình quản lý ngập úng do mƣa luan an ix BẢNG DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ TT Tên hình, sơ đồ Trang 1.