Nguyễn Đức Việt - Phương pháp hỗ trợ phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi cho các tổ chức thủy lợi cơ sở tại vùng quản lộ phụng hiệp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC THUỶ LỢI VIỆT NAM NGUYỄN ĐỨC VIỆT NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP HỖ TRỢ PHÂN CẤP QUẢN LÝ, KHAI THÁC CÔNG TRÌNH THỦY LỢI CHO CÁC TỔ CHỨC THỦY LỢI CƠ SỞ TẠI VÙNG QUẢN LỘ - PHỤNG HIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: KỸ THUẬT TÀI NGUYÊN NƯỚC HÀ NỘI, NĂM 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC THUỶ LỢI VIỆT NAM NGUYỄN ĐỨC VIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP HỖ TRỢ PHÂN CẤP QUẢN LÝ, KHAI THÁC CÔNG TRÌNH THỦY LỢI CHO CÁC TỔ CHỨC THỦY LỢI CƠ SỞ TẠI VÙNG QUẢN LỘ - PHỤNG HIỆP CHUYÊN NGÀNH: KỸ THUẬT TÀI NGUYÊN NƯỚC MÃ SỐ: 62 58 02 12 HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN VĂN TỈNH PGS. ĐOÀN THẾ LỢI HÀ NỘI, NĂM 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và không trùng lặp với bất kỳ công trình khoa học nào khác. Các số liệu và kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan, tuân thủ đúng nguyên tắc và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 20 tháng 6 năm 2017 Tác giả luận án Nguyễn Đức Việt Luận án Tiến sĩ Kỹ thuật tài nguyên nước ii LỜI CẢM ƠN Trước hết, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS. Nguyễn Văn Tỉnh, giáo viên hướng dẫn chính cho công trình nghiên cứu khoa học này bởi sự hỗ trợ liên tục trong suốt thời gian nghiên cứu sinh vừa qua. Với bề dày kinh nghiệm quản lý nhà nước tại Tổng cục Thuỷ lợi, Bộ Nông nghiệp và PTNT, cùng vốn kiến thức khoa học uyên thâm của mình, Ông đã định hướng và giữ cho tôi sự kiên định, bền bỉ để dũng cảm đi theo con đường nghiên cứu về phân cấp quản lý, khai thác công trình thuỷ lợi, góp phần hoạch định các chính sách tốt hơn trong lĩnh vực thủy lợi.

Tác giả xin cảm ơn sâu sắc đến PGS. Đoàn Thế Lợi (người hướng dẫn khoa học thứ hai), PGS. Nguyễn Tùng Phong (Viện Khoa học Thuỷ lợi Việt Nam), Tiến sĩ Chu Thái Hoành, Tiến sĩ Douglas L. Vermillion (Viện Quản lý Nước Quốc tế) và Tiến sĩ Lê Văn Chính (Đại học Thuỷ lợi) đã cho tôi những ý kiến chuyên môn quý báu cũng như thường xuyên đặt ra những câu hỏi khó, mang tính phản biện, giúp tôi mở rộng nghiên cứu này theo nhiều hướng khác nhau.

Tác giả xin gửi lời cảm ơn đến những chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực toán học như GS. Vũ Triều Minh (Khoa Tự động hoá, Đại học Tallinn, Estonia), Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Thế (Đại học Kinh tế Quốc dân), Tiến sĩ Lê Hùng Nam (Tổng cục Thuỷ lợi, Bộ NN&PTNT) đã chia sẻ những kiến thức từ căn bản đến nâng cao của bộ môn toán học xác xuất thống kê, các vấn đề về tối ưu hoá để làm cơ sở thực hiện, giải quyết các chuyên đề khó trong luận án Tiến sĩ này. Tác giả xin chân thành cảm ơn PGS. Nguyễn Vũ Việt, Tiến sĩ Phạm Hồng Cường (Viện Khoa học Thuỷ lợi Việt Nam), Tiến sĩ Hà Hải Dương (Viện Nước, Tưới tiêu và Môi trường), Tiến sĩ Bent Jörgensen (Đại học Gothenburg, Thụy Điển), Tiến sĩ Alan AtKisson (Trung tâm chuyển đổi bền vững, Hoa Kỳ) và Thạc sĩ Nguyễn Hồng Khanh (Tổng cục Thủy lợi, Bộ NN&PTNT) đã cung cấp cho tôi cơ hội tham gia mạng lưới nghiên cứu và cộng tác với họ trong thời gian thực địa và viết luận án của tôi.

Nếu không có những sự hỗ trợ quý báu đó, tôi sẽ không thể tiến hành nghiên cứu này theo đúng thời hạn như mong đợi. Luận án Tiến sĩ Kỹ thuật tài nguyên nước iii Tác giả xin cảm ơn các thành viên của Hội đồng nghiên cứu sinh cấp cơ sở tại Viện Khoa học Thuỷ lợi Việt Nam như PGS. Đoàn Doãn Tuấn, PGS. Trần Chí Trung, PGS.

Nguyễn Thế Quảng, PGS. Hà Lương Thuần, Tiến sĩ Đặng Hoàng Thanh, Thạc sĩ Lê Mai Hương đã đồng hành cùng tôi trong suốt thời gian nghiên cứu sinh vừa qua. Tác giả xin cảm ơn các cơ sở đào tạo trực thuộc Viện Khoa học Thuỷ lợi Việt Nam, cụ thể là Viện Kinh tế và Quản lý Thuỷ lợi (IWEM), Viện Nước, Tưới tiêu và Môi trường (IWE); và một số chương trình, tổ chức Quốc tế khác liên quan như Chương trình đào tạo Thạc sĩ Cộng hòa Liên bang Đức (TERMA), Chương trình nghiên cứu về Nước, Đất và Hệ sinh thái (WLE), Chương trình Phát triển bền vững Tài nguyên nước vùng ven bờ (ISCD), Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên hiệp quốc (FAO) đã giúp đỡ tôi bổ sung các kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn thông qua các buổi trao đổi học thuật, hội thảo, đào tạo chuyên môn ngắn ngày để góp phần hoàn thành tốt nghiên cứu của bản thân. Tác giả xin trân trọng cảm ơn các đồng nghiệp tại Tổng cục Thuỷ lợi cùng các bạn nghiên cứu sinh khoá 2012 bởi những buổi thảo luận đầy căng thẳng, những đêm không ngủ để tìm lời giải cho luận án, sự động viên và cho cả những niềm vui mà chúng tôi đã có trong quãng thời gian học tập, nghiên cứu cùng nhau trong suốt bốn năm qua.

Tác giả cũng rất biết ơn Tiến sĩ Đặng Ngọc Hạnh (Viện Kinh tế và Quản lý Thuỷ lợi) đã cho tôi cái nhìn đầu tiên về nghiên cứu đầy thử thách này. Để hoàn thành được luận án này, cuối cùng và ngắn gọn nhưng không kém phần quan trọng, tác giả xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến gia đình và những người bạn đã ủng hộ tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án này. Xin chân thành cảm ơn! Luận án Tiến sĩ Kỹ thuật tài nguyên nước iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC HÌNH.

vii DANH MỤC BẢNG.viii CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT. xi MỞ ĐẦU. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN. TỔNG QUAN PHÂN CẤP QUẢN LÝ, KHAI THÁC CÔNG TRÌNH THUỶ LỢI.

Một số khái niệm nghiên cứu. Khái niệm về phân cấp quản lý, khai thác CTTL. Một số khái niệm khác liên quan. Tổng quan lịch sử phân cấp quản lý, khai thác CTTL trên thế giới.

Tổng quan lịch sử phân cấp quản lý, khai thác CTTL tại Việt Nam. Tổng quan tiêu chí hỗ trợ phân cấp quản lý, khai thác CTTL. Tiêu chí phân cấp theo cấp công trình thủy lợi. Tiêu chí phân cấp theo sự phát triển tổ chức thủy lợi cơ sở.

Tiêu chí phân cấp theo quy mô diện tích tưới, tiêu. Tiêu chí phân cấp theo mức độ vận hành và bảo dưỡng CTTL. Tiêu chí phân cấp theo địa giới hành chính. Tiêu chí phân cấp theo số điểm lấy nước trên kênh.

Tổng quan phương pháp đánh giá hiệu quả khai thác CTTL. Phương pháp RAP/MASSCOTE. Phương pháp định chuẩn Benchmarking. Phương pháp chất lượng dịch vụ tưới, tiêu.

Phương pháp đánh giá hiệu quả CTTL nhỏ, nội đồng. 32 Luận án Tiến sĩ Kỹ thuật tài nguyên nước v 1. Tổng quan về khu vực nghiên cứu và vấn đề phân cấp. Điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội vùng Quản Lộ-Phụng Hiệp.

Hiện trạng hệ thống thủy lợi tại vùng Quản Lộ-Phụng Hiệp. Hiện trạng quản lý, khai thác công trình thủy lợi. Phân cấp quản lý, khai thác CTTL tại vùng Quản Lộ-Phụng Hiệp. Xác định vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

Kết luận Chương 1. XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP HỖ TRỢ PHÂN CẤP QUẢN LÝ, KHAI THÁC CÔNG TRÌNH THỦY LỢI CHO CÁC TỔ CHỨC THUỶ LỢI CƠ SỞ. Phương pháp luận hỗ trợ phân cấp quản lý, khai thác CTTL. Cơ sở lý luận của vấn đề cần nghiên cứu và nhận thức.

Giả thuyết và giả thiết nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận hỗ trợ phân cấp quản lý, khai thác CTTL. Hướng tiếp cận phân cấp quản lý, khai thác CTTL. Đề xuất quy trình hỗ trợ phân cấp quản lý, khai thác CTTL.

Phương pháp cụ thể hỗ trợ phân cấp quản lý, khai thác CTTL. Đề xuất bộ chỉ số đánh giá hiệu quả khai thác CTTL. Đề xuất bộ chỉ số đánh giá nhận thức về CTTL của NSDN. Đề xuất ma trận hỗ trợ phân cấp theo phương pháp AHP.

Phương pháp thiết kế điều tra, khảo sát thực địa. Phương pháp phân tích độ tin cậy thang đo trong thống kê. Phương pháp phân tích tương quan và hồi quy đa biến. Phương pháp tối ưu cho hàm đa mục tiêu (đa biến).

Kết luận Chương 2. ÁP DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT PHÂN CẤP CHO CÁC TỔ CHỨC THỦY LỢI CƠ SỞ TẠI HỆ THỐNG THUỶ LỢI QUẢN LỘ - PHỤNG HIỆP. Phương án thiết kế điều tra, khảo sát tại Quản Lộ-Phụng Hiệp. Mục đích, yêu cầu điều tra, khảo sát.

Đối tượng, phạm vi điều tra, khảo sát. Nội dung điều tra, khảo sát. Thiết kế chọn mẫu điều tra, khảo sát. Lựa chọn phương pháp thu thập thông tin.

Kết quả khảo sát tại HTTL Quản Lộ-Phụng Hiệp. 78 Luận án Tiến sĩ Kỹ thuật tài nguyên nước vi 3. Đánh giá độ tin cậy chỉ số nhận thức về CTTL của NSDN. Phân tích tương quan giữa hiệu quả và nhận thức về CTTL.

Phân tích hồi quy giữa hiệu quả và nhận thức về CTTL của NSDN. Xây dựng hàm tối ưu đa mục tiêu giữa hiệu quả khai thác CTTL và nhận thức về CTTL của NSDN. Xây dựng hàm đa mục tiêu về hiệu quả khai thác CTTL. Kết quả tính toán tối ưu nhận thức về CTTL của người sử dụng nước.

Đề xuất phân cấp quản lý, khai thác CTTL tại Quản Lộ-Phụng Hiệp. Phân tích kết quả tối ưu các điểm nhận thức về CTTL của NSDN. Kết quả đề xuất nhiệm vụ quản lý, khai thác tương ứng nhận thức CTTL. Thảo luận kết quả nghiên cứu về phân cấp cho các tổ chức thủy lợi cơ sở.

Đề xuất phân cấp cho tổ chức thủy lợi cơ sở tại thời điểm nghiên cứu. Đề xuất phân cấp cho tổ chức thủy lợi cơ sở theo kịch bản tối ưu. Đề xuất lộ trình thực hiện phân cấp cho các tổ chức thủy lợi cơ sở. Kết luận Chương 3.

118 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Giới hạn của nghiên cứu. 122 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.