Luận án: Phát triển năng lực dạy học Toán cho giáo viên tiểu học theo hướng tích hợp

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM LÊ TRUNG HIẾU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TOÁN CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC THEO HƢỚNG DẠY HỌC TÍCH HỢP LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN, 2021 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM LÊ TRUNG HIẾU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TOÁN CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC THEO HƢỚNG DẠY HỌC TÍCH HỢP Ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Toán học Mã số: 9 14 01 11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS NGUYỄN DANH NAM 2.TS VŨ QUỐC CHUNG THÁI NGUYÊN, 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dƣới sự hƣớng dẫn của PGS.TS Nguyễn Danh Nam và PGS.TS Vũ Quốc Chung. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chƣa ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Thái Nguyên, tháng 6 năm 2021 Tác giả luận án Lê Trung Hiếu ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới PGS.TS Nguyễn Danh Nam và PGS.TS Vũ Quốc Chung đã tận tình hƣớng dẫn và giúp đỡ tôi trong học tập, nghiên cứu và hoàn thành bản luận án này. Trong quá trình thực hiện Luận án, tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ, góp ý về chuyên môn của GS.TS Nguyễn Hữu Châu, GS.TS Bùi Văn Nghị, PGS.TS Trần Kiều, TS.Trần Luận, PGS.TS Đào Thái Lai, PGS.TS Trịnh Thanh Hải, PGS.TS Phạm Đức Quang, PGS.TS Nguyễn Chí Thành, TS Bùi Thị Hạnh Lâm, TS.

Lê Thị Thu Hƣơng cùng các chuyên gia trong ngành Lý luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Toán. Tôi thực sự biết ơn những sự chỉ bảo quý báu đó. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo Khoa Toán trƣờng Đại học Sƣ phạm - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo trƣờng Đại học Tân Trào đã giúp đỡ, tạo điều kiện về thời gian để tôi làm khảo sát, thực nghiệm và hoàn thành luận án.

Cũng nhân dịp này cho tôi đƣợc tỏ lòng biết ơn đến gia đình và ngƣời thân đã luôn động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Thái Nguyên, tháng 6 năm 2021 Tác giả luận án Lê Trung Hiếu iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH. ix MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Câu hỏi nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Những đóng góp của luận án.

Những luận điểm đƣa ra bảo vệ. Cấu trúc luận án. 7 Chƣơng 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu.

Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài. Tình hình nghiên cứu ở trong nƣớc. Một số khái niệm cơ bản. Khái niệm năng lực.

Năng lực dạy học. Nội dung và đặc điểm của môn Toán ở tiểu học. Năng lực dạy học môn Toán của GV tiểu học. Dạy học tích hợp.

Dạy học tích hợp môn Toán và năng lực dạy học tích hợp đối với môn Toán. Thành tố năng lực dạy học Toán của giáo viên tiểu học theo hƣớng dạy học tích hợp. Tiêu chí đánh giá mức độ phát triển năng lực dạy học của GV tiểu học trong dạy học tích hợp môn Toán. Dạy học theo chủ đề.

Khái niệm về dạy học theo chủ đề trong dạy học môn Toán ở tiểu học. Những đặc trƣng cơ bản của dạy học theo chủ đề trong môn Toán ở tiểu học. Đặc điểm và hình thức dạy học theo chủ đề trong môn Toán ở Tiểu học. 61 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.

63 Chƣơng 2 - CƠ SỞ THỰC TIỄN. Hồ sơ phát triển năng lực dạy học Toán GV Tiểu học. Khảo sát hồ sơ phát triển năng lực dạy học toán của GV tiểu học. Thực trạng phát triển, bồi dƣỡng năng lực dạy học Toán cho GV tiểu học theo hƣớng dạy học tích hợp.

Đối tƣợng khảo sát. Nội dung khảo sát. Phƣơng pháp điều tra, khảo sát thực trạng. Kết quả khảo sát và phân tích.

Những hạn chế, khó khăn trong dạy học Toán của GV tiểu học theo hƣớng dạy học tích hợp. 80 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 82 Chƣơng 3 - MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TOÁN CHO GV TIỂU HỌC THEO HƢỚNG DẠY HỌC TÍCH HỢP. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp sƣ phạm.

Một số biện pháp sƣ phạm. Biện pháp 1: Bồi dƣỡng nhận thức và năng lực xác định mục tiêu, lập kế hoạch, thiết kế bài giảng dạy học Toán theo hƣớng dạy học tích hợp cho GV tiểu học. Biện pháp 2: Bồi dƣỡng năng lực thiết kế và tạo lập môi trƣờng dạy học Toán theo hƣớng dạy học tích hợp cho GV tiểu học. Biện pháp 3: Bồi dƣỡng năng lực tổ chức dạy học môn Toán theo hƣớng dạy học tích hợp cho GV tiểu học.

Biện pháp 4: Bồi dƣỡng năng lực đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh trong dạy học tích hợp cho GV tiểu học. 108 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 115 Chƣơng 4 - THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm.

Đối tƣợng thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm. Đối với GV. Đối với học sinh.

Tổ chức thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm đợt 1. Tổ chức thực nghiệm đợt 2. Đánh giá kết quả thực nghiệm.

121 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4. 133 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 134 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 135 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BD : Bồi dƣỡng CBQL : Cán bộ quản lý DH : Dạy học DHTH : Dạy học tích hợp ĐC : Đối chứng GD : Giáo dục GDPT : Giáo dục phổ thông GV : Giáo viên HĐ : Hoạt động HS : Học sinh NL : Năng lực NXB : Nhà xuất bản PP : Phƣơng pháp PPDH : Phƣơng pháp dạy học SGK : Sách giáo khoa SL : Số lƣợng TH : Tiểu học THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông TN : Thực nghiệm TNSP : Thực nghiệm sƣ phạm vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Mô tả các năng lực thành phần của các năng lực của giáo viên tiểu học ở thế kỉ XXI .2: Thành tố và biểu hiện của năng lực dạy học môn Toán của giáo viên tiểu học.

Đánh giá mức độ cần thiết của thành tố năng lực dạy học tích hợp. Kết quả khảo sát nhu cầu bồi dƣỡng của ngƣời GV về năng lực dạy học tích hợp. Mô tả các thành tố năng lực dạy học tích hợp. Năng lực: Kiến thức chuyên môn và hiểu biết - khoa học giáo dục.

Kỹ năng chuyên môn và thực hành. Nhóm các năng lực chung và riêng của GV Tiểu học. Đối tƣợng khảo sát năng lực dạy học Toán của GV tiểu học. Đánh giá về nhóm năng lực chung GV tiểu học .4: Đánh giá về nhóm kĩ năng nghề nghiệp của GV tiểu học .5: Đánh giá về phẩm chất và kĩ năng hoạt động xã hội của GV tiểu học.

Mức độ nhận thức của GV về tầm quan trọng của năng lực dạy học theo chủ đề môn Toán ở Tiểu học. Mức độ đánh giá năng lực dạy học theo chủ đề môn Toán ở Tiểu học. Nhu cầu bồi dƣỡng năng lực dạy học theo chủ đề môn Toán của giáo viên tiểu học. Mức độ thƣờng xuyên bồi dƣỡng năng lực dạy học theo chủ đề môn Toán cho GV tiểu học.

Danh sách GV tham gia thực nghiệm. Các trƣờng và số học sinh tham gia thực nghiệm và đối chứng. Kế hoạch dạy thực nghiệm và đối chứng đợt 2. Ý kiến của GV về thành phần của NL DHTH.

Kết quả và mức độ đạt đƣợc NL DHTH của GV trƣờng Tiểu học Ỷ La. Kết quả và mức độ đạt đƣợc NL DHTH của GV trƣờng Tiểu học Cấp Tiến. Kết quả và mức độ đạt đƣợc NL DHTH của GV trƣờng Tiểu học Kim Bình. Kết quả điểm kiểm tra của học sinh tham gia thực nghiệm và đối chứng.

Tỷ lệ điểm giỏi, khá, trung bình và yếu tại trƣờng Tiểu học Ỷ La. Tỷ lệ điểm giỏi, khá, trung bình và yếu tại trƣờng Tiểu học Cấp Tiến. Tỷ lệ điểm giỏi, khá, trung bình và yếu tại trƣờng Tiểu học Kim Bình. Mô tả một số tham số thống kê.

So sánh giá trị trung bình điểm số của lớp ĐC và lớp TN. Giá trị P của phép kiểm chứng T -test. Tiêu chí đánh giá giá trị P của phép kiểm chứng T -test. Mức độ ảnh hƣởng của tác động.

Bảng tiêu chí Cohen. 130 ix DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH Sơ đồ 1. Sơ đồ năng lực dạy học Toán của GV tiểu học theo hƣớng dạy học tích hợp. Đánh giá chung nhu cầu bồi dƣỡng năng lực dạy học tích hợp ở trƣờng tiểu học.

Tiêu chuẩn năng lực giảng dạy chính ở Đông Nam Á. Mô tả năng lực của GV .1: Tính hợp lý và cần thiết của năng lực dạy học tích hợp môn Toán .2: Sự cần thiết và tác dụng của các chuyên đề bồi dƣỡng. Đánh giá năng lực DHTH của GV trƣờng Tiểu học Ỷ La. Đánh giá năng lực DHTH của GV trƣờng Tiểu học Cấp Tiến.

Đánh giá năng lực DHTH của GV trƣờng Tiểu học Kim Bình. Tần suất (phân lớp) điểm số của học sinh trƣờng Tiểu học Ỷ La. Tần suất (phân lớp) điểm số của học sinh trƣờng Tiểu học Cấp Tiến. Tần suất (phân lớp) điểm số của học sinh trƣờng Tiểu học Kim Bình.

Lý do chọn đề tài Cách mạng công nghiệp 4.0 dẫn đến mọi lĩnh vực đời sống xã hội đều biến đổi sâu sắc. Để thích ứng kịp thời với sự thay đổi từng ngày, từng giờ, con ngƣời cần đƣợc trang bị những kiến thức, kỹ năng mới, điều chỉnh ứng xử phù hợp với những cái mới đang liên tục xuất hiện.