Luận án: CNH, HĐH Nông nghiệp Nông thôn Bắc Ninh (1986-Nay): Thực trạng, Kinh nghiệm & Giải pháp

MỤC LỤC LỜI CAM ðOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ðỒ, ðỒ THỊ, MÔ HÌNH MỞ ðẦU 1 Chương 1: MỘT SỐ VẤN ðỀ LÝ LUẬN VỀ CNH, HðH NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN VÀ KINH NGHIỆM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC ……………. Một số vấn ñề lý luận về CNH, HðH nông nghiệp, nông thôn …… 6 1. Mô hình và bài học kinh nghiệm trong và ngoài nước…………………. 45 Chương 2: THỰC TRẠNG CNH, HðH NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN TỈNH BẮC NINH TỪ NĂM 1986 ðẾN NAY ………………………………….1 ðiều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Bắc Ninh tác ñộng ñến quá trình CNH, HðH nông nghiệp, nông thôn …………………… 66 2.

Chủ trương chính sách của trung ương và của tỉnh Bắc Ninh về CNH, HðH nông nghiệp, nông thôn …………………………………………… 70 2. Kết quả thực hiện chủ trương chính sách về CNH, HðH nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Bắc Ninh ……………………………………………. Một số kinh nghiệm rút ra từ quá trình CNH, HðH nông nghiệp, nông thôn tỉnh Bắc Ninh ……………………………………………………. 126 Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ðẨY NHANH CNH, HðH NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN TỈNH BẮC NINH ðẾN NĂM 2015 ………….1 Những thuận lợi, khó khăn và thách thức ñối với quá trình CNH, HðH nông nghiệp, nông thôn tỉnh Bắc Ninh …………………… 132 3.

Những quan ñiểm ñẩy nhanh quá trình CNH, HðH nông nghiệp, nông thôn tỉnh Bắc Ninh trong giai ñoạn tới ………………………………… 136 3. Phương hướng ñẩy nhanh CNH, HðH nông nghiệp, nông thôn Bắc Ninh ñến năm 2015 ……………………………………………………. Những giải pháp chủ yếu nhằm ñẩy nhanh quá trình CNH, HðH nông nghiệp, nông thôn tỉnh Bắc Ninh ñến năm 2015. 148 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

184 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ. 186 DANH MỤC TÀI LIỆU KHAM KHẢO. Tính cấp thiết của ñề tài Công nghiệp hoá nói chung và công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng là một quá trình tất yếu ñể chuyển một nền nông nghiệp lạc hậu thành một nền công nghiệp hiện ñại. Ở nhiều quốc gia trên thế giới quá trình này diễn ra và một số nước thành công.

Mấy thập kỷ gần ñây, công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn ở những nước công nghiệp mới (NICs) ñã tiến hành cũng ñược luận bàn, khái quát thành kinh nghiệm và mô hình công nghiệp hoá khác nhau. Ở Việt Nam, vấn ñề công nghiệp hoá, trong ñó có việc ñưa nông nghiệp lên sản xuất lớn ñã ñược ðảng và Nhà nước ta ñề ra từ những năm 60 của thế kỷ trước, tuy ñã ñạt một số thành tựu ñáng kể nhất là những năm ñổi mới vừa qua, nhưng ñến nay nông nghiệp, nông thôn vẫn là khu vực còn nhiều khó khăn, trở ngại. Bước vào thời kỳ ñổi mới, công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn là một trong những nhiệm vụ hàng ñầu, giữ vị trí quan trọng trong toàn bộ tiến trình công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñất nước, phấn ñấu ñạt mục tiêu ñến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện ñại. Vì vậy, nhiệm vụ ñặt ra là cần phải phân tích sâu sắc thực trạng kinh tế nông nghiệp, nông thôn và từ ñó ñề ra các giải pháp ñể ñẩy nhanh quá trình này trong giai ñoạn tới.

Bắc Ninh là tỉnh thuộc vùng ñồng bằng sông Hồng, liền kề với thủ ñô Hà Nội, là một trong tám tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng ñiểm Bắc Bộ. Những năm ñổi mới vừa qua, cùng với những chính sách của ðảng và Nhà nước về nông nghiệp và nông thôn, tỉnh Bắc Ninh ñã có những chủ trương, chính sách và biện pháp tác ñộng thúc ñẩy công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn và mang lại những thành tựu quan trọng về kinh tế, chính trị, xã hội. Tuy nhiên, xét ñộng thái công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp và nông thôn tỉnh Bắc Ninh vẫn bộc lộ không ít những hạn chế và bất cập về cơ chế chính sách và những giải pháp hữu hiệu cần phải ñược quan tâm giải quyết. 2 ðể góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc ñề ra chủ trương, chính sách và những giải pháp cho quá trình ñẩy nhanh công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn, nghiên cứu sinh chọn ñề tài luận án tiến sĩ: “Quá trình công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn tỉnh Bắc Ninh từ năm 1986 ñến nay: thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp” làm nội dung nghiên cứu của luận án.

Tổng quan tình hình nghiên cứu Những năm qua vấn ñề nông nghiệp, nông thôn ñã ñược nhiều nhà khoa học, tập thể quan tâm nghiên cứu. ðã có khá nhiều công trình thuộc nhiều chuyên ngành, nhiều lĩnh vực khác nhau ñề xuất phương hướng và ñưa ra những giải pháp tích cực nhằm ñẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông nghiệp, nông thôn như: - Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương khoá IX tháng 3 năm 2002 về: “ðẩy nhanh công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn, thời kỳ 2001 - 2010”. - Ban Tư tưởng Văn hoá Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: “Con ñường công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn Việt Nam”. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội năm 2002.

- Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam: “Một số vấn ñề về công nghiệp hoá, hiện ñại hoá trong phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn thời kỳ 2001 – 2020”. Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội năm 2001.TS ðỗ Hoài Nam: “Một số vấn ñề công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ở Việt Nam”. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội năm 2004.TS Nguyễn Kế Tuấn: “Công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam, con ñường và bước ñi”. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội năm 2006.

- TS Mai Thị Thanh Xuân: “Công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn ở Bắc Trung Bộ”. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Hội năm 2004.TS Nguyễn ðình Phan: “Những biện pháp chủ yếu thúc ñẩy công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn vùng ñồng bằng sông Hồng”. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội năm 2002 3 - TS ðặng Kim Sơn: “Công nghiệp hoá từ nông nghiệp, lý luận thực tiễn và triển vọng áp dụng ở Việt Nam”. Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội năm 2001.

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ñều tập trung vào phân tích các khía cạnh từ những vấn ñề về lý luận cơ bản, vai trò, yếu tố tác ñộng, sự cần thiết và nội dung của công nghiệp hoá nói chung và công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn nói riêng. Một số công trình ñề cập ñịnh hướng chiến lược phát triển công nghiệp nông thôn; có công trình khoa học ñi sâu nghiên cứu cơ sở khoa học ñể xây dựng tiêu chí bước ñi, cơ chế chính sách của công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn. Có công trình nghiêu cứu và ñặt vấn ñề khá cụ thể về phương hướng, nội dung và giải pháp thực hiện chuyển ñổi cơ cấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn hoặc vấn ñề phát triển công nghiệp phục vụ nông nghiệp, nông thôn. Các công trình ñã nghiên cứu và ñược công bố chủ yếu là phân tích, ñánh giá tình hình hiện nay trên phạm vi cả nước hoặc một vùng kinh tế của ñất nước và ñề xuất các giải pháp cho những năm tới.

Song có lẽ cho tới nay chưa có một luận án, công trình nào nghiên cứu, ñánh giá về công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Bắc Ninh theo một quá trình lịch sử từ năm 1986 ñến nay một cách tương ñối ñầy ñủ và có hệ thống. Trong quá trình nghiên cứu và qua thực tiễn công tác của mình, tác giả luận án mong muốn ñược góp phần làm sáng tỏ một số vấn ñề về lý luận, ñề xuất các quan ñiểm, phương hướng và giải pháp ñể thúc ñẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông nghiệp, nông thôn trên ñịa bàn tỉnh Bắc Ninh ñến năm 2015. Mục ñích nghiên cứu Mục ñích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở hệ thống hoá và làm sáng tỏ những vấn ñề lý luận về công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn. Luận án phân tích thực trạng và ñề ra phương hướng, mục tiêu và những giải pháp chủ yếu ñể ñẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn Bắc Ninh trong giai ñoạn tới: Phấn ñấu ñến năm 2010 Bắc Ninh là một tỉnh phát triển khá trong cả nước, ñến năm 2015 cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện ñại.

ðối tượng và phạm vi nghiên cứu - Luận án lấy quá trình công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn tỉnh Bắc Ninh làm ñối tượng nghiên cứu. - Công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn là vấn ñề rất rộng lớn và phức tạp, phạm vi nghiên cứu của luận án tập trung vào những nội dung cơ bản về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn; phát triển các làng nghề truyền thống, làng nghề mới, phát triển các khu, cụm công nghiệp làng nghề; xây dựng kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn; phát triển nguồn nhân lực…thời gian từ năm 1986, mà chủ yếu từ năm 1997 ñến nay (sau khi tỉnh Bắc Ninh ñược tái lập). Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng các phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; phương pháp lịch sử và lôgíc; phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp thống kê, mô hình hoá và tiếp cận hệ thống; phương pháp khảo sát, ñiều tra thực tế. Những ñóng góp khoa học của luận án - Hệ thống hoá một số vấn ñề lý luận cơ bản về công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn và kinh nghiệm một số nước, một số tỉnh.

- Phân tích, ñánh giá thực trạng công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn và tác ñộng của nó ñến quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh từ năm 1986, mà chủ yếu từ khi tái lập tỉnh (1997) ñến nay, trên cơ sở ñó rút ra những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn ñịa phương. - Xây dựng ñược quan ñiểm phát triển nông nghiệp, nông thôn tỉnh Bắc Ninh, ñồng thời ñưa ra phương hướng, mục tiêu, ñề xuất các giải pháp mang tính khoa học phù hợp với tình hình, ñặc ñiểm của ñịa phương và sự phát triển chung của cả nước nhằm ñẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện ñại hoá nông nghiệp, nông thôn của tỉnh ñến năm 2015.