Luận án: Ảnh hưởng kinh tế xã hội và biến đổi khí hậu đến môi trường nước Cát Bà - Hạ Long

BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- NGUYỄN MINH HẢI NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC HOẠT ĐỘNG KINH TẾ XÃ HỘI VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN MÔI TRƯỜNG NƯỚC VEN BỜ CÁT BÀ - HẠ LONG LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG Hải Phòng - Năm 2025 H*t 6,r Rft fiIAfi NI T{- -b' \-; tr* \-t & i t q-i .r ' YrsTs HAN LArur KH*A n VA*A#TA* YA C*T-+ {i N *T{fi YIHT h}AM Er#tr lnxsF{ x{ffi{}A H#tr yA **m# ${G}xs ffGITYffitr #TTT$ffi HAE NCsrEx ctlu ANH H${rI{G cuL cAc Ho+T uQNc nnrH rt xA ngr va nrfN sor xui HAU nfx na0r rnUffirc nUOc YEN ro cAr nA - HA LoNc LUrIN AN rrrcN si euAm r,f rar nicuyftlr va na6r rnUffnc -tr** trtfg*mt*: **n*u* ty mgmy&m y* ffi#f fr*r#r*g lt'Ifi m*: ##S*t#t i I *, *.Ad tii^IiJii$ ,!L1 ti IiE-- t.lriEi i Hl** xk$r* *fxe H** vt$* N trt r LJ i ii.** ,lS1Etri Li*rri .* $ti Khry&g*:r* FS*g ffih$ tu f&i g*d r"# lt* /#rrJ f&i. ,qlti rrt hrs tsn) KT. GIAMMdC w Yff- tf* ffixry YHr*** f#tr.fr*rl Siufu L#m Nguy6n Thi Trung S$r$$fffx*r*g*ffi#?$ g#ES i LOICAMS$AN a TOi xin cam doan h$n 6n 'Nghi0n ctu 6nh ho.erg crta cdp hoat tt$ng tintr td xA h$i vn biiin A6i fni h$u di9n m0i hr&ng nudc ven bd C6t Be - Hp Long" l& c0ng trinh nghiCn cr?u cria ri0ng cf nh$n t6i. C6c s6 ti$u v0 t6t qu6 nghi0n crlu hong lu$n fur niy l& trung thgc v& chr.n ttmg dtrqc cOng U6 UOi.tAc gih?,Jt6c.

S6 $u va t&i ligu rong lu6n 6n ctuqc srl dsng .hy y6o fi dA Bi '\Ighi6n crlu ph6t tri6n vi 6p dung b$ c6ng cg m0 hinh 3D tlch hgp thriy nhi$t t!$ng lgc-chdt hqng nudc phUc vU gitun sft vi qudn ry tatbidn m0i tru&ng dufi tic tl$ng cta con ngudi vd bi6n e6i mri h$u", m5 s6 NDT.BE DAvi dd tAi 'Nghi6n ct?u tdc d$ng do sU gia tlng ngu0n 0 nhi6m htu cq dinh du$ng t& hogt dQng cta con n$r}i vi bi6n AOi Uri h$u dfu nnng su{t so cAp vung bi6n ven b} C6t B}-Ha Long", md s6 VAST05.DSy lA cic ctA tii m$ nghi0n rtu qrh li thu kf k*roa hgc v& dS dugc str cho phdp cua cht nhi$m dA tei. LuAn {n clugc hoin ttrfuh fiong thei gian tOi Hm nghien c{ru sinh ter Hqc vi$n Khoa hgc vi C0ng ngh$, Vi0n Htul Hm Khoa hgc vt C6ng nghe Vigt Nam. Jf{*f F&#rug $S#} Jd ffuing #S m#rm;#}5 T*c fiifi lx$n *n Nguy$n Minh Hf,i 1l i TSIcAMcrN Tru6c ti0n, cho phdp tOi ttugc bdy t6 lli cf,m on stu sac tOi PGS. Trin Dinh Lfln vi TS.

V& Duy YInh - nhtng ngu&i thAy h6n tAn thh hu0ng d$n, nuyAn det ki6n thtc, kinh nghigm, hufng Ofrn tOi thlrc hi$n de tli vd vi6t lu$n 6n, d6ng th&i lu0n tl$ng vi€n tdi trong su6t quri trinh thUc hi$n lu$n tu. Trong qu6 trinh thuc hi$n lu$n 6n, NCS cfing dS ftAn dugc sg tt$ng vi6n, grup dO cria Hgc vi$n Khoa hec vi C6ng ngh$, lf,nh et4o ViQn Tdi Nguy6n vd MOi trulng bi6n ctrng ddng nehi$p tpi Ph0ng VAt ry bifu - noi NCS cOng tr{c vi c6c nhd l*hoa hqc tgr Vi$n Tii nguy6n vi M6i tru&ng bi6n. Lufin fui cfrng de nh$n dugc h5 trq vA tei fiQu, s6, fieu ft dA tei "Nghi0n crtu ph6t tritin vd 6p dUng b$ cOng cg md hinh 3D tich hqp thriy nhiQt il$ng lgc-ch6t " lugng nudc ptruc vp gi6m sdt vi quan ry tai bi6n m6i trulng du6i tic ttQng cria con ngudi vi bi6n e6i fni h6u", mfl s6 NDT.BE l2}vfr'Ttghitur c(ru t6c etQng do su gia tfing ngudn 0 nhi6m httu co, dirih dutrng tir hopt tf$ng cfia con ngu&i vi bi6n Adi Urt hgu diSn ntuig suiit so cep rr0ng bi6n ven b& Cft Bi-Ha Long", mit sii VAST0S.NCS xin chf,n thenh cdm an Ban chri nhi$m vi c6c thinh vi€n hai de tei tcn. Cudi cnng, tOi xin bty t0 l0ng bi6t on tdi nhihrg nguli th6n trong gia dinh, d6lu6n li ch6 drra viine chfic trong nhftng hic l*rd kfitu t*ri thyc hi$n lu{n 6n.

Hdi Phdng, ngdy 14 thdng 09 nrtm 2025 TSc gi$ lu$n itn hlguy$n Minh ltf,i iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH .viii MỞ ĐẦU. Sự cần thiết phải tiến hành nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu. Các nội dung nghiên cứu chính của luận án. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Điểm mới của luận án. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU. Tổng quan về ảnh hưởng của hoạt động kinh tế xã hội và biến đổi khí hậu đến môi trường nước.

Tổng quan về ảnh hưởng của hoạt động kinh tế xã hội đến môi trường nước. Tổng quan tác động tích hợp của hoạt động kinh tế xã hội và biến đổi khí hậu đến môi trường nước. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và môi trường khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên.

Đặc điểm kinh tế xã hội liên quan đến chất lượng nước khu vực nghiên cứu. Hiện trạng chất lượng môi trường nước. TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Cách tiếp cận.

Tiếp cận hệ thống. Tiếp cận từ mô hình. Tiếp cận liên ngành. Kế thừa các tài liệu đã có.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập và phân tích tài liệu. Phương pháp phân tích thống kê. Phương pháp mô hình.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Các biểu hiện của biến đổi khí hậu ở khu vực Cát Bà-Hạ Long. Xu thế dâng cao của mực nước biển. Xu thế tăng của nhiệt độ nước biển.

Hiệu chỉnh và kiểm chứng mô hình. Mô hình thủy động lực. Mô hình chất lượng nước. Ảnh hưởng của hoạt động kinh tế xã hội và biến đổi khí hậu đến điều kiện môi trường.

Ảnh hưởng của hoạt động phát triển kinh tế xã hội và biến đổi khí hậu đến chất lượng môi trường nước khu vực Cát Bà-Hạ Long. Ảnh hưởng do hoạt động của kinh tế xã hội. Ảnh hưởng do biến đổi khí hậu. Ảnh hưởng tích hợp của hoạt động kinh tế xã hội và biến đổi khí hậu.

Đề xuất giải pháp quản lý. Nhóm giải pháp tuyên truyền. Kiểm soát các nguồn ô nhiễm đưa vào khu vực Cát Bà-Hạ Long. Nhóm giải pháp tăng cường nghiên cứu về biến đổi khí hậu và các giải pháp thích ứng.

Nhóm giải pháp lồng ghép biến đổi khí hậu vào quy hoạch phát triển kinh tế xã hội. Nhóm giải pháp bảo vệ hệ sinh thái và vùng nhạy cảm. Giải pháp quy hoạch phát triển bền vững. Ứng dụng khoa học công nghệ trong việc giám sát và cảnh báo sớm.

121 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 122 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 124 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 139 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT BĐKH Biến đổi khí hậu BTNMT Bộ Tài nguyên Môi trường CB-HL Cát Bà-Hạ Long CLN Chất lượng nước CV Coefficient of Variation - Hệ số biến thiên GCM Global Climate Model - Mô hình khí hậu toàn cầu GDP Gross Domestic Product - Tổng sản phẩm quốc nội General Bathymetric Chart of the Ocean-Bản đồ địa hình tổng hợp GEBCO của đại dương GHCP Giới hạn cho phép GMSL Global mean sea level - Mực nước biển trung bình toàn cầu HST Hệ sinh thái Intergovernmental Panel on Climate Change - Ủy ban Liên chính IPCC phủ về biến đổi khí hậu KCN Khu công nghiệp KTXH Kinh tế xã hội NBD Nước biển dâng National Centers for Environmental Prediction - Trung tâm dự báo NCEP môi trường Hoa Kỳ NTTS Nuôi trồng thủy sản QCVN Quy chuẩn Việt Nam RCM Regional Climate Model - Mô hình khí hậu khu vực Representative Concentration Pathways - Kịch bản nồng độ khí RCP nhà kính đặc trưng STD Standard Deviation - Độ lệch chuẩn TĐL Thủy động lực TTLL Trầm tích lơ lửng WMO World Meteorological Organization - Tổ chức Khí tượng thế giới vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.

Tải lượng các chất ô nhiễm ở khu vực CB-HL vào năm 2019 và 2030 (tấn/năm) [40]. Diện tích lấn biển vào năm 2010 và 2019 ở khu vực CB-HL và lân cận [40]. Các nhóm kịch bản tính toán mô phỏng. Xu hướng dâng cao mực nước (mm/năm) tại trạm Hòn Dấu.

Xu hướng dâng cao mực nước (mm/năm) tại trạm Bãi Cháy sử dụng phương pháp MK và Sen’s Slope. Đặc trưng thống kê của nhiệt độ nước (°C) tại trạm Hòn Dấu (1995-2020) [153]. Đặc trưng thống kê của nhiệt độ nước (°C) tại trạm Bãi Cháy (1995-2020). Phân tích xu thế của nhiệt độ nước tại trạm Hòn Dáu giai đoạn 1995-2020 [153].

Phân tích xu thế của nhiệt độ nước tại trạm Bãi Cháy giai đoạn 1995-2020. Phân tích xu thế của nhiệt độ nước tại trạm Hòn Dáu trong giai đoạn 2008-2020 [153]. Phân tích xu thế của nhiệt độ nước tại trạm Bãi Cháy trong giai đoạn 2008-2020. Chỉ số đánh giá hiệu chỉnh và kiểm chứng của mô hình TĐL.

Tóm tắt các tham số hiệu chỉnh của mô hình thủy động lực. Chỉ số đánh giá hiệu chỉnh và kiểm chứng của mô hình CLN. Các tham số cơ bản của mô hình chất lượng nước. Sự biến động của các chất so với kịch bản hiện trạng dưới tác động của hoạt động KTXH (%).

Sự biến động của các chất so với kịch bản hiện trạng dưới tác động của lấn biển (%) 106 Bảng 3. Sự biến động của các chất so với kịch bản hiện trạng dưới tác động của BĐKH (%). Hàm lượng DO (mg/l) giảm theo các kịch bản. Sự biến động của các chất so với kịch bản hiện trạng dưới tác động của con người và BĐKH (%).

115 viii DANH MỤC HÌNH Hình 1. Sơ đồ khu vực ven bờ CB-HL. Hoa gió khu vực nghiên cứu: a-trạm Bãi Cháy, b- trạm Hòn Dấu. Nhiệt độ trung bình tháng nhiều năm (1979-2020) tại trạm Hòn Dấu.

Đặc trưng mực nước: a-trạm Hòn Dấu, b-trạm Bãi Cháy. Trường dòng chảy mùa mưa, tầng mặt: a-pha triều xuống, b-pha triều lên. Trường sóng khu vực CB-HL: a) mùa gió Đông Bắc; b) mùa gió chuyển tiếp Đông Bắc sang Tây Nam, c) mùa gió Tây Nam, d) mùa gió chuyển tiếp Tây Nam sang Đông Bắc [110]. Hoa sóng khu vực nghiên cứu: a-trạm Bãi Cháy (1974-2020),.

Sản lượng khai thác và NTTS của Hải Phòng (a) và Quảng Ninh (b). Khách du lịch tới thành phố Hạ Long (1996-2022). Sơ đồ vị trí khảo sát của đề tài NĐT.BE/20 (a) và đề tài VAST05. Hàm lượng DO trung bình tại một số vị trí (2016-2020).

Hàm lượng các chất dinh dưỡng từ kết quả khảo sát .