Luận án xử lý nợ xấu ngân hàng thương mại - Nguyễn Hoài Phương, Học viện KHXH

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN HOÀI PHƯƠNG XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2023 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN HOÀI PHƯƠNG XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Luật Kinh tế Mã số: 9 38 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học PGS. LÊ THỊ THU THỦY HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực. Những công trình nghiên cứu của các tác giả khác nếu được sử dụng trong luận án đều có chú thích nguồn sử dụng.

TÁC GIẢ i MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu.

Khoảng trống nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu; lý thuyết nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu. 18 Kết luận chương 1. 27 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NỢ XẤU, PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI.

Những vấn đề lý luận về nợ xấu của ngân hàng thương mại. Những vấn đề lý luận về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại. Khái niệm, đặc điểm và nội dung của pháp luật về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại. Kinh nghiệm xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại của một số quốc gia trên thế giới.

58 Kết luận chương 2. 66 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN THỰC THI. Thực trạng pháp luật về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Thực tiễn thực thi pháp luật về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Việt Nam.

Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Việt Nam. 92 Kết luận chương 3. 126 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại ở Việt Nam. 142 Kết luận chương 4. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

153 iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ AMC Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản BCBS Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng BĐS Bất động sản CIC Trung tâm thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam CIEM Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương CPTPP Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CSTT Chính sách tiền tệ DATC Công ty TNHH Mua bán nợ Việt Nam IMF Quỹ tiền tệ quốc tế NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại RRTD Rủi ro tín dụng TCTD Tổ chức tín dụng TSBĐ Tài sản bảo đảm VAMC Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam iv MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Nợ xấu có tác động tiêu cực không chỉ đối với các NHTM mà còn đối với nền kinh tế. Trong những năm gần đây, nợ xấu trong hệ thống ngân hàng đã được cải thiện đáng kể, tuy nhiên đến nay nhiều khoản nợ xấu vẫn chưa được xử lý dứt điểm, cần phải tiếp tục xử lý. Điều này dẫn những tác động tiêu cực đối với cả NHTM và nền kinh tế.

(i) Đối với các NHTM: nợ xấu làm cho nguồn vốn của các NHTM bị thất thoát, lợi nhuận bị sụt giảm, gây ảnh hưởng tiêu cực đến năng lực tài chính, khả năng mở rộng hoạt động của NHTM cũng như uy tín, niềm tin của xã hội đối với NHTM bị suy giảm. Kết quả là làm giảm khả năng huy động vốn của NHTM, nghiêm trọng hơn nó có thể dẫn đến rủi ro thanh khoản, đe dọa sự ổn định của hệ thống ngân hàng. (ii) Đối với khách hàng: Nợ xấu sẽ làm tăng chi phí hoạt động, tăng gánh nặng trả nợ cho NHTM, làm giảm tốc độ chu chuyển vốn với NHTM gây ảnh hưởng trực tiếp đến mối quan hệ cả hai bên, từ đó uy tín của khách hàng sẽ bị giảm sút khá lớn khiến cho các NHTM có các biện pháp hạn chế cho khách hàng vay vốn. (iii) Đối với nền kinh tế: Nợ xấu sẽ hạn chế khả năng khách hàng tiếp cận vốn vay của ngân hàng vì lý do lãi suất và điều kiện vay vốn.

Ở mức độ cao hơn, nếu nợ xấu của một NHTM ở mức quá cao và không được giải quyết kịp thời có thể dẫn đến đổ vỡ của NHTM và tiếp theo đó là hiệu ứng dây chuyền đối với hệ thống các NHTM. Chính vì vậy, việc quyết liệt xử lý nợ xấu luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm, chỉ đạo các bộ, ngành và hệ thống ngân hàng quyết liệt thực hiện nhằm mang đến những chuyển biến tích cực cho toàn bộ xã hội. Tuy nhiên, để thực hiện có hiệu quả công tác xử lý nợ xấu, cần thiết phải có cơ chế phù hợp và một hệ thống các văn bản pháp luật hướng dẫn cụ thể, đầy đủ. 1 Về cơ chế xử lý nợ xấu, thị trường mua bán nợ Việt Nam chưa phát triển, đến nay những chủ thể được tham gia mua nợ chủ yếu DATC, VAMC và các AMC của TCTD.

Cũng do khó khăn, vướng mắc trong việc triển khai thực hiện những quy định tại Luật Đầu tư 2020, Luật 69/2014/QH13, nhà đầu tư nước ngoài chưa thể tham gia hoạt động xử lý nợ xấu tại Việt Nam. Ngày 21/6/2017, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 42/2017/QH14về thí điểm xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng. Nghị quyết này có hiệu lực trong 05 năm từ ngày 15/8/2017 và được Quốc hội khoá XV thống nhất kéo dài thời hạn áp dụng đến 31/12/2023 tại kỳ họp thứ 3. Nghị quyết 42/2017/QH14 cho phép áp dụng nhiều chính sách mới (so với pháp luật hiện hành) về xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu, góp phần tạo lập cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho việc xử lý nợ xấu.

Nghị quyết này được ban hành đã mang lại những bước chuyển mới trong xử lý nợ xấu tại Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những bất cập của pháp luật và bất cập trong thực tiễn thực thi pháp luật về xử lý nợ xấu của NHTM ở Việt Nam. Vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài “Xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại theo pháp luật Việt Nam hiện nay” làm đề tài Luận án tiến sĩ luật học của mình. Việc triển khai nghiên cứu nhằm hệ thống hoá các vấn đề về lý luận, phân tích thực trạng pháp luật liên quan đến việc xử lý nợ xấu của các NHTM ở Việt Nam, từ đó đưa ra những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật liên quan đến việc xử lý nợ xấu của NHTM ở Việt Nam.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực trạng pháp luật về xử lý nợ xấu của các NHTM ở Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất các định hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về xử lý nợ xấu của các NHTM để xử lý nợ xấu hiệu quả. Nhiệm vụ nghiên cứu Luận án đưa ra các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau: 2 Thứ nhất, nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận về nợ xấu, xử lý nợ xấu của các TCTD như khái niệm, đặc điểm của nợ xấu ngân hàng, nguyên nhân của nợ xấu, mô hình xử lý nợ xấu, chủ thể, các biện pháp và nguyên tắc xử lý nợ xấu của NHTM. Thứ hai, làm rõ đặc điểm và cấu trúc của pháp luật về xử lý nợ xấu của NHTM, các yếu tố tác động tới pháp luật về xử lý nợ xấu của NHTM.

Nghiên cứu kinh nghiệm pháp luật về xử lý nợ xấu của một số quốc gia trên thế giới như Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Malaysia. Thứ ba, nghiên cứu thực trạng các quy định của pháp luật hiện hành về xử lý nợ xấu của các NHTM ở Việt Nam và phân tích, đánh giá tình hình thực thi pháp luật về xử lý nợ xấu của các NHTM ở Việt Nam hiện nay, tìm ra những bất cập và nguyên nhân của nó. Thứ tư, đề xuất các định hướng, giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về xử lý nợ xấu của NHTM ở Việt Nam. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quy định pháp luật về xử lý nợ xấu của NHTM ở Việt Nam và thực tiễn thực thi các quy định pháp luật về xử lý nợ xấu của NHTM hiện nay. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật về xử lý nợ xấu của VAMC, DATC và AMC, tình hình thực thi pháp luật về xử lý nợ xấu của các NHTM ở Việt Nam. - Về không gian: Luận án nghiên cứu pháp luật về xử lý nợ xấu của NHTM ở Việt Nam và tình hình xử lý nợ xấu của các NHTM trên địa bàn ở Việt Nam. - Về thời gian: Giai đoạn từ năm 2010 đến nay.

Bởi vì, năm 2010 là năm ban hành Luật các Tổ chức Tín dụng ở Việt Nam. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 4. Phương pháp tiếp cận - Phương pháp tiếp cận hệ thống: Trên cơ sở tập hợp, hệ thống các công trình, tài liệu liên quan đến pháp luật về nợ xấu và xử lý nợ xấu của NHTM đã được công bố, luận án phân tích, đánh giá, kế thừa có chọn lọc để đưa ra những khái niệm, kết luận và giải pháp hoàn thiện pháp luật.