Luận án: Quyền của người lao động trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước hiện nay

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THANH HẢI QUYỀN CỦA NGƢỜI LAO ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC Ở NƢỚC TA HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số: 9.07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Đức Minh HÀ NỘI, 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ: “Quyền của ngƣời lao động trong quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nƣớc ở nƣớc ta hiện nay” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và tài liệu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tất cả những tham khảo và kế thừa đều được trích dẫn và tham chiếu đầy đủ.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Thanh Hải MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến QNLĐ trong quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước ở nước ta hiện nay. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu.

27 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CPH VÀ QNLĐ TRONG QUÁ TRÌNH CPH DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC Ở NƢỚC TA HIỆN NAY. Cơ sở lý luận về CPH doanh nghiệp nhà nước. QNLĐ trong quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước. 43 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ QNLĐ TRONG QUÁ TRÌNH CPH DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC Ở NƢỚC TA HIỆN NAY QUA THỰC TIỄN CỦA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về QNLĐ trong quá trình CPH doanh nghiệp nhà nước. Thực trạng Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam qua thực tiễn của Thành phố Hồ Chí Minh. Thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về QNLĐ trong quá trình Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước tại thành phố Hồ Chí Minh. 88 CHƢƠNG 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIÀI PHÁP NÂNG CAO VIỆC BẢO VỆ, BẢO ĐẢM QNLĐ TRONG QUÁ TRÌNH CPH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT.

Thực trạng pháp luật về QNLĐ trong quá trình Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam qua thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh. Định hướng và giải pháp nhằm bảo đảm hiệu quả QNLĐ trong quá trình Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước. 122 KẾT LUẬN CHUNG .140 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .151 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BHXH Bảo hiểm xã hội BLLĐ Bộ luật lao động CP Chính phủ CPH Cổ phần hoá CPH DNNN Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước DN Doanh nghiệp NKT Người khuyết tật DNNN Doanh nghiệp nhà nước NCT Người cao tuổi NLĐ Người lao động NSDLĐ Người sử dụng lao động TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh UBND y an nh n n QNLĐ Quyền người lao động DANH MỤC BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ Hình 2.1 Số doanh nghiệp nhà nước thực hiện Cổ phần hoá 71 Bảng 2 1 Các công ước cơ ản của ILO và việc phê chuẩn của Việt Nam 47 Bảng 3.1 Tình hình sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp từ tháng 01/2001 đến 75 30/06/2010 Bảng 3.2 Số doanh nghiệp nhà nước có quyết định phê duyệt phương án Cổ 82 phần hoá thực hiên Cổ phần hoá Bảng 3.3 Nhận xét về QNLĐ trước Cổ phần hoá và sau cổ phần hoá 89 Bảng 3.4 Thống kê thực hiên chính sách bán cổ phần ưu đãi cho người lao động 99 Bảng 3.5 Kết quả phỏng vấn về quyền được tham gia điều hành doanh nghiệp 100 thông qua việc tiếp cận thông tin của doanh nghiệp Bảng 3.6 Kết quả phỏng vấn về QNLĐ được đóng góp ý kiến trong quá trình Cổ 102 phần hoá doanh nghiệp nhà nước v MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Theo số liệu Tổng cục Thống kê Việt Nam, năm 2015 Việt Nam có 53.984 ngàn dân số đang trong độ tuổi lao động, chiếm 58,87% dân số cả nước, trong đó có 5 185 ngàn người làm việc trong khu vực Nhà nước, chiếm 10,24% tổng số lao động đang có việc làm.

Việt Nam bắt đầu quá trình CPH các DNNN từ năm 1990 Đến nay, có 4.491 doanh nghiệp đã thực hiện CPH Đặc biệt, giai đoạn 2011 – 2015 chúng ta thực hiện mạnh mẽ quyết định 929/QĐ-TTg về phê duyệt đề án “Tái cơ cấu DNNN, trọng tâm là tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước giai đoạn 2011 – 2015 với mục tiêu là làm cho các DNNN có cơ cấu hợp lý hơn, tập trung vào ngành, lĩnh vực then chốt; nâng cao sức cạnh tranh, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu đối với doanh nghiệp kinh doanh; hoàn thành nhiệm vụ sản xuất, cung ứng các sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu cho xã hội, quốc phòng, an ninh đối với doanh nghiệp hoạt động công ích” Qua hơn 15 năm tiến hành CPH DNNN và phải thông qua hai Hội nghị Trung ương 3 và 9 khóa IX thì quá trình CPH mới bắt đầu được đẩy mạnh, các cơ chế về chính sách CPH ngày càng được hoàn thiện phù hợp với cơ chế thị trường, đảm bảo hài hòa lợi ích nhà nước, công ty và NLĐ Trong quá trình CPH, có rất nhiều vấn đề được đặt ra để giải quyết trước khi chuyển sang công ty cổ phần Trong đó, vấn đề chính sách đối với NLĐ được đặc biệt coi trọng bởi mọi cơ chế chính sách của nhà nước để đổi mới doanh nghiệp đều ảnh hưởng đến NLĐ như: Quyền lợi của NLĐ khi công ty chuyển sang cổ phần, những người mất việc hoặc thôi việc, vấn đề lao động ôi ư, chế độ hưu trí đối với NLĐ, Thời gian qua hoạt động CPH DNNN đã và đang được thực hiện một cách mạnh mẽ, tuy nhiên quyền lợi của NLĐ tại các doanh nghiệp trong quá trình CPH vẫn chưa được quan tâm và còn nhiều bất cập xảy ra, ảnh hưởng đến quyền lợi, lợi ích của NLĐ Ngoài ra, trong quá trình CPH DNNN các quyền của NLĐ chưa được coi trọng và quan t m, NLĐ còn không iết đến quyền mà mình được hưởng khi doanh nghiệp mình thực hiện CPH nên thiệt thòi là rất lớn. 1 Những quyền lợi của NLĐ là những quyền cơ ản, chính đáng của NLĐ được pháp luật quy định. Bảo đảm quyền được lao động, xác lập quyền làm chủ thực sự của NLĐ Quyền được lao động là một quyền hiến định được quy định trong Hiến pháp năm 1992: “Lao động là quyền và nghĩa vụ của công dân. Nhà nước và xã hội có kế hoạch tạo ngày càng nhiều việc làm cho người lao động” CPH còn tạo điều kiện để NLĐ góp vốn, có cổ phần trong doanh nghiệp, thông qua đó tăng cường vai trò làm chủ thực sự của NLĐ và hiện thực hóa quyền tự do kinh doanh của NLĐ [63, tr.

Bảo vệ quyền lợi của NLĐ cũng chính là giúp giải quyết thỏa đáng chế độ chính sách cho NLĐ NLĐ trong oanh nghiệp là người trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất nuôi sống xã hội, do vậy họ có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự phát triển của xã hội. CPH là biện pháp có hiệu quả để biến những NLĐ làm thuê tại các DNNN thành những người đồng sở hữu thực sự, phát huy vai trò làm chủ, thúc đấy NLĐ phát huy hết khả năng của mình để giúp doanh nghiệp phát triển. Bên cạnh những mặt tích cực của CPH thì cũng có những mặt tiêu cực như: CPH iến một bộ phận NLĐ trắng tay sau khi bán cổ phiếu của mình để kiếm chút tiền chênh lệch và trở thành người làm thuê; vai trò của nhà nước, pháp luật và tổ chức công đoàn trong việc bảo vệ quyền lợi của NLĐ là vô cùng cần thiết, giúp NLĐ hiểu được quyền mà mình được hưởng là gì và sử dụng quyền đó như thế nào để mang lại lợi ích cao nhất cho bản th n NLĐ, tránh thiệt thòi đáng tiếc xảy ra CPH có nơi, có lúc ị biến thành tư nh n hóa, là cơ hội cho nhà quản lý doanh nghiệp “chuyển tài sản công vào tay họ một cách hợp pháp và rồi đột nhiên trở thành những người sở hữu chính của doanh nghiệp”, NLĐ ị đẩy ra khỏi doanh nghiệp, bị mất việc làm, một số chế độ chính đáng của NLĐ không được giải quyết thỏa đáng. Chính vì vậy, việc bảo vệ quyền của NLĐ là một vấn đề bức thiết được đặt ra cả trong lý luận và thực tiễn, để chính sách, pháp luật của Đảng và nhà nước ta đến được với người n lao động, hạn chế tham nhũng và nguy cơ ất ình đẳng trong xã hội.

Việc tái cơ cấu các DNNN nói chung và CPH DNNN nói riêng làm ảnh hưởng đến một ộ phận không nhỏ NLĐ đang làm việc tại các DNNN Để giải quyết những vấn đề liên quan đến quyền lợi của NLĐ trong quá trình CPH DNNN, Đảng 2 và Nhà nước ta đã đưa ra nhiều nghị quyết, văn ản pháp luật Tuy nhiên các văn ản này vẫn chưa thể hoàn thiện về mặt lý luận và thực tiễn ở mức cao Do đó, đề tài “Quyền của ngƣời lao động trong quá trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nƣớc ở nƣớc ta hiện nay” được tác giả lựa chọn nhằm đánh giá thực trạng quyền của CLĐ trong quá trình CPH DNNN tại các quy định pháp luật về CPH, đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện QNLĐ trong quá trình CPH DNNN tại Việt Nam cũng như xem xét đánh giá, iện pháp n ng cao việc ảo đảm, ảo vệ QNLĐ tại thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục tiêu nghiên cứu Mục đích của luận án là nghiên cứu hệ thống quan điểm, chính sách, quy định pháp luật và chế độ, quyền của NLĐ khi CPH DNNN và thực tiễn áp ụng trong thời gian qua, trên cơ sở đó đưa ra một số định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về chế độ, quyền lợi NLĐ trong quá trình CPH DNNN trên thực tiễn TP HCM Dưới góc độ so sánh, luận án cũng đề cập đến quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện về vấn đề này ở một số nước điển hình để so sánh và rút ra ài học cần thiết cho Việt Nam 2.