Luận án Tiến sĩ: Đại diện công ty cổ phần theo pháp luật Việt Nam - Lê Việt Phương

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------- LÊ VIỆT PHƯƠNG ĐẠI DIỆN CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------- LÊ VIỆT PHƯƠNG ĐẠI DIỆN CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số : 9 38 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN ĐÌNH HẢO HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan Luận án này là công trình do tôi thực hiện. Mọi số liệu, kết quả nghiên cứu đã công bố được tham khảo trong Luận án đều trung thực và trích dẫn nguồn đúng quy định. Những kết quả nghiên cứu của Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình của tác giả nào khác. Nghiên cứu sinh Lê Việt Phương MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án. Đánh giá chung tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Cơ sở lý thuyết và hướng tiếp cận của luận án.

23 Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẠI DIỆN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐẠI DIỆN CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN. Những vấn đề lý luận về đại diện và đại diện của công ty cổ phần. Những vấn đề lý luận về phạm vi điều chỉnh pháp luật đối với quan hệ đại diện của công ty cổ phần. 52 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐẠI DIỆN CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM.

Quy định của pháp luật về các mô hình đại diện của công ty cổ phần tại Việt Nam. Quy định của pháp luật về xác lập tư cách pháp lý người đại diện của công ty cổ phần tại Việt Nam. Quy định của pháp luật về xử lý các giao dịch do người không có quyền đại diện hoặc vượt quá phạm vi thẩm quyền đại diện của công ty cổ phần. Quy định của pháp luật về cơ chế giám sát người đại diện của công ty cổ phần.

Đánh giá thực trạng pháp luật và áp dụng pháp luật về đại diện của công ty cổ phần tại Việt Nam. 105 Chương 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ ĐẠI DIỆN CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY. Định hướng hoàn thiện pháp luật về đại diện của công ty cổ phần. Một số giải pháp xây dựng và thực hiện pháp luật về đại diện của công ty cổ phần tại Việt Nam hiện nay.

131 NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 133 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT BKS : Ban Kiểm soát BLDS : Bộ luật dân sự CTCP : Công ty cổ phần ĐHĐCĐ : Đại hội đồng cổ đông GĐ : Giám đốc GĐ/TGĐ : Giám đốc hoặc Tổng giám đốc HĐQT : Hội đồng quản trị LDN : Luật Doanh nghiệp OECD : Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1: Thống kê thông tin khảo sát người đại diện theo pháp luật của các công ty cổ phần Phụ lục 2: Phân tích kết quả khảo sát người đại diện theo pháp luật của công ty cổ phần MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đại diện nói chung, đại diện của công ty cổ phần là một chủ đề khoa học pháp lý, kinh tế rất được quan tâm từ rất sớm trên thế giới, nhất là những nước có nền kinh tế thị trường phát triển. Ở Việt Nam một thời gian dài xây dựng mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp, quan hệ đại diện trong công ty chỉ đơn thuần là quan hệ giữa người được Nhà nước trao quyền điều hành quản lý công ty của nhà nước.

Tuy nhiên khi chuyển sang mô hình kinh tế thị trường, với sự xuất hiện của Luật Công ty (1990) và Luật Doanh nghiệp (1999, 2005, 2014) và sự phát triển của Bộ luật Dân sự 1995, 2005, 2015, quan hệ đại diện nói chung và đại diện của công ty cổ phần nói riêng đã định hình và phát triển mạnh. Trong nền kinh tế thị trường phát triển, với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế, nhiều hình thức sở hữu, chủ sở hữu công ty không chỉ là nhà nước mà có sự tham gia của tầng lớp dân doanh trong nước, nhà đầu tư nước ngoài ngày càng nhiều. Các quy phạm pháp luật về kinh tế thị trường theo đó cũng ngày càng phát triển hoàn thiện vừa đáp ứng yêu cầu quản lý của nhà nước về kinh tế vừa phát huy quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp. Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Bộ luật Dân sự năm 2015 đã thực hiện một bước tiến đáng kể trong quy định về đại diện nói chung và đại diện của công ty cổ phần nói riêng với nhiều quy định mới và tiến bộ so với Luật Doanh nghiệp 2005, 1999 hoặc Bộ luật Dân sự 2005.

Tuy nhiên, so với pháp luật của các nước có nền kinh tế thị trường phát triển, thì các quy định về quản trị công ty nói chung và các quy định về đại diện của công ty cổ phần nói riêng còn nhiều điểm chưa tương thích. Bên cạnh đó, sự phát triển năng động của nền kinh tế, nhiều quy định hiện hành đã bộc lộ những điểm bất cập, mâu thuẫn. Thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về đại diện của công ty cổ phần tại Việt Nam xuất hiện một số vấn đề cơ bản sau đây: Một là: Trong xã hội nhận thức về địa vị của người đại diện của công ty cổ 1 phần chưa được hiểu thống nhất, đôi lúc nhầm lẫn người đại diện của công ty với người chủ sở hữu công ty, người đại diện của công ty với người quản lý công ty. Thậm chí đôi lúc có những nhận thức lệch lạc khi cho rằng những lợi ích mà người đại diện của công ty có được như “hoa hồng”, “phần trăm”… là chuyện đương nhiên, bình thường và ai cũng thế cả.

Hai là: Luật Doanh nghiệp năm 2014 quy định công ty cổ phần có thể có một hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật là một quy định mới lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam, điều này làm thay đổi nhận thức của cán bộ quản lý và người dân vì lâu nay thường cho rằng mỗi công ty chỉ có một người đại diện theo pháp luật. Do đó cần được nghiên cứu cụ thể điều kiện áp dụng, mức độ đón nhận của các công ty cổ phần cũng như thái độ tiếp nhận của xã hội về quy định nêu trên nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao tính hiệu lực của việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn. Ba là: Cơ chế kiểm soát nội bộ nhằm đảm bảo người đại diện thực hiện nghiêm chỉnh các nghĩa vụ của mình trong công ty cổ phần chưa thực sự phát huy vai trò như kỳ vọng của pháp luật. Về thực tiễn, quan hệ đại diện trong công ty diễn ra không hoàn toàn tích cực, mà xuất hiện những hành vi, biểu hiện tiêu cực, có sự thông đồng giữa người đại diện và bên thứ ba, hoặc giao dịch với chính mình, sử dụng thông tin bất cân xứng để trục lợi gây thiệt hại cho người được đại diện và cho nhà nước, mà pháp luật chưa đủ sức để ngăn chặn.

Bốn là: Dưới góc độ lao động-kinh tế, đại diện là một nghề. Nhưng dưới góc độ pháp luật thì chưa coi như một nghề, do đó những quy định trách nhiệm của người đại diện trong Luật Doanh nghiệp như “trung thực”, “cẩn trọng”, “trung thành”… là những quy định tưởng như rõ ràng nhưng lại rất trừu tượng, định tính. Khi coi đại diện như một nghề, việc xây dựng quy tắc nghề nghiệp, đạo đức nghề nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp hay quy định bảo hiểm nghề nghiệp sẽ trở nên rõ ràng. Năm là: Pháp luật Việt Nam về đại diện vẫn còn những bất cập, như chưa 2 thừa nhận quan hệ đại diện ngầm định, đại diện hiển nhiên, trong nhiều trường hợp chưa bảo vệ được lợi ích chính đáng của người thứ ba, quá chú trọng hình thức đại diện (bằng văn bản), việc áp dụng tập quán pháp để giải quyết các tranh chấp về đại diện còn mờ nhạt… từ đó làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển… Sáu là: Thêm vào đó, cơ chế hỗ trợ để thực thi pháp luật về đại diện của công ty cổ phần cũng chưa hiệu quả.

Thực trạng trên cho thấy đã đến lúc cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật và cơ chế thực thi pháp luật về đại diện của công ty cổ phần ở nước ta. Do đó, việc nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về đại diện của công ty cổ phần theo pháp luật Việt Nam hiện nay là rất cần thiết nhằm góp phần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về doanh nghiệp, đem lại hiệu quả trong thực tiễn quản lý nhà nước và quản trị công ty. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Luận án sẽ nghiên cứu tổng quát các vấn đề lý luận và thực tiễn xung quanh các quy định về đại diện của công ty cổ phần, qua đó hình thành lý luận cơ bản, xây dựng luận cứ khoa học đồng thời đề xuất những giải pháp sửa đổi, bổ sung để hoàn thiện pháp luật về đại diện của công ty cổ phần tại Việt Nam hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện được mục tiêu trên, tác giả xác định một số nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu sau đây: - Một là, luận án sẽ phân tích, làm rõ lý luận cơ bản về đại diện của công ty cổ phần: khái niệm, đặc điểm, phân loại, vai trò của đại diện cũng như các yếu tố liên quan đến quan hệ đại diện của công ty cổ phần. - Hai là: Luận án sẽ phân tích quá trình hình thành và phát triển các quy định của pháp luật Việt Nam về đại diện của công ty cổ phần; đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành về đại diện của công ty cổ phần cũng như thực tiễn thi hành quy định về đại diện của các công ty cổ phần ở Việt Nam hiện nay.