Luận án tiến sĩ: Vai trò pháp luật đảm bảo công bằng xã hội ở Việt Nam

3 BO GIÁO DỤC VÀ DAU TẠO HỌC VIÊN CHÍNH PRE QUỐC GIÁ HO CHÍ MÌNH Vh ANH UẨẤN WñI TRÙ CUA PHÁP LUẬT TRONE VIỆC DAM BAO CONG BANG Xà HỘI 0 VIỆT NAM HEN NAY sf aad t0 các | Chuyên ngành : Lý luận Nhà nude ya pháp quyền sO : 5.05:01 — =2 | Ma sở ¡ “TH¯¯IỆM NO!| — TR¯ NG A: HOC: | UAT bi fs PHONG GV_ 42+-_ | LUẬN ÁN TIẾN SỈ LUẬT HỌC Nguoi h°ớng âu khoa học: GS.18 Hoàng Van Igo HA NỘI - 2001 LOI CAM DOAN Tói xin cam oan ây là công trình nghiên cứu của riêng ti. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chua từng °ợc ai cong bố trong bát kỳ cong trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Vi Anh Tuấn LỤC Trang NIỞ ẦU Ch°¡ng 1: CÔNG BANG Xà HỘI VÀ VALTRO CUA PHÁP LUẬT it "TRONG VIỆC DAM BAO CÔNG BẰNG Xà HỘI ne Công bằng xã hội và vai id cha nd trong sự nghiệp ddi II inca Ớ Việt Nam ` Vai rò của pháp luật trong việc dám bảo công bằng xã hội 34 Chuong 2: VALVRO CUA PHAP LUẬT TRÔNG VIỆC ÂM BẢO 60 CÔNG BANG Xà HỘI Ở VIET NAM HIỆN NAY - THỤC TRẠNG VA NGUYÊN NHÂN Khái quát vai trò của pháp luật trong việc dam bảo công 60 bằng xã hội ở Việt Nam: tr°ớc thời kỳ dồi mới Những quan diểm danh pia 63 Thực trang vai wd cha pháp luật Wong việc dam bao công 65 bằng xã hội ở Việt Naya hiện pay Một số nguyên nhân c¡ bản - (OG € l°¡ng 3: QUAN IỂM CHÍ ẠO VÀ CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YÊU 109 TẢNG CUGNG VAI TRÒ CUA PHÁP LUAT PRONG VIỆC DAM BẢO CÔNG BANG Xà HỘI Các quan iểm chỉ dạo 109 Các giải pháp chủ yếu tang c°ờng vai bò của pháp luật 120 rong việc ảm bảo công bằng xã hội KẾT I.UẬN NHhNG CONG TRÌNH CUA ‘TAG GIÁ Á CONG BO CÓ LIÊN QUAN DEN J.UẬN ÁN ANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO lol NUONG CHO VIẾT FAT TRONG LUẬN ÁN 1.

Công bang xã hội : CBXH 2. Chủ ngh)a cộng sản : CNCS 3. Chủ ngh)a t° bản + CNTB 4. Chủ ngh)a xã hội : CNXH 5.

Cộng sản chủ ngh)a : CSCN 6. Hoi ồng nhân dân : ` HND 7. Ủy ban nhân dân : UBND 9. Xã hội chủ ngh)a : XHCN “Tus est ars Don‡ et uequi - Luật pháp là nghệ thuật của diều thiện tà sig công bằng".

Tinh cấp thiết của dé tài TY khi xã hội loài ng°ời phan chia thành giai cấp thì công bằng xã hội (CBXH) luôn là khát vọng và mục tiêu tranh ấu của con ng°ời. Ngày nay, giá trị thời ại của vấn dé nay càng gia tng cùng với tốc ộ của tng tr°ởng kinh tế, với sự phát triển của khoa học - công nghệ, với nhủ cầu về quyển con ng°ời. và thật sự trở thành vấn ể có tính toàn cầu. Không phải ngẫu nhiên mà trong những thập kỷ gần day, CBXH trở thành một tiêu chí, iều kiện khi tiếp cận các khái niệm "phát triển bẩn vững" và "tiến bộ xã hội".

Với ý ngh)a ó, CBXIHI ang và sẽ là một thách thức lớn trên con °ờng phat triển của mỗi quốc gia trong thién niên kỷ thứ ba. Ở Việt Nam hiện nay, dam bảo CBXE trở thành một nh° cầu bức thiết, là iều kiện cho sự thành công của công tuộc ổi mới toàn diện của ất n°ớc. Sự lựa chọn con °ờng dt lên chủ ngh)a xã hội (CNXII) của dan tộc càng khẳng ịnh vai trò to lớn của CBXH không chỉ với t° cách là ộng lực mà còn là một mục tiêu của nó - xã hội công bằng, dan chủ, vn minh. Quan iểm kết hợp tng tr°ởng kinh tế với tiến bộ và CBXII °ợc ảng Cong sản Việt Nam khẳng ịnh tại ại hội ại biểu toàn quốc lân thứ VI (1996) và ại hội ại biểu toàn quốc lần thứ 1X (2001) chính fA cách dat vấn ể xuất phát từ nh° ctu cấp bách nói trên.

Dam bao CHXIT Fà một chính sách lớn, òi hỏi phải có chiến l°ợc và những b°ớc di phù hợp, có sự tham gia của nhiều ph°¡ng tiện nh° kinh tế, chính trị, vn hóa, ạo ức, pháp luật với những ph°¡ng thức và hiệu quả dam bảo khác nhau. Thy nhiên, pháp luật t°ôn có vai trò ặc biệt và không thể thay thế trong việc ảm bảo CBXEL Val trò ó có °ợc không chỉ nhữ vào nhifing môi liên hệ mat thiết pitta pháp luật với CDXTT mà còn thông tua 6 các hình thức, phạm vị và các thuộc tính vốn có của nó. Vi vay, trong iều kiện hiện nay, nâng cao yal trò âm bảo CBXE của pháp luật trở thành miội òi hỏi cấp bách trong sự nghiệp dổi mới ở Việt Nam. Mac dầu vậy, dây lại là lính vực khá mới mẻ ya ch°a °ợc quan tam nhiều trong hoạt ộng nghiên cứu khoa học pháp lý cing nh° trong hoạt óng xây dựng và thực liện pháp luậi, trong ý thức pháp luật của cong dân ở n°ớc ta.

Rat nhiều vấn dé c¡ ban từ nó, cần °ợc nixin thức và giải quyết thấu áo cả trên ph°¡ng diện lý luận lẫn thực tiễn. Chẳng hạn, khái niệm CHXII và những ặc tr°ng, diều kiện thực hiện nó? Những c¡ sở ể khang dịnh và dánh giá vai trò của pháp luật trong việc ảm bảo CHXII? Thực trạng dain bao CHXII bang pDháp luật ở Việt Nam hiện nay? Các quan iểm va giải pháp? nâng cao vai trò của pháp luật trong việc ảm bảo CHXÌ]H?. Mat khác, thực trạng dam bảo CBXI bằng pháp luật ở Việt Nam hiện này dang bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập cần d°ợc nhận thức dúng dấn và khắc phúc có hiệu quả. Vì thế, những kết quả nghiên cứu trong l)nh vực này không chỉ góp phần bổ sung vào lý luận về pháp luật mà trực tiếp h¡n là nhân phúc áp những dồi hỏi của thực tiễn pháp luật wong việc dam bảo CBXH.

ó là lý do dé tác giả chọn dé tài "Vai trò của pháp luật (rong việc din bio công bằng xã hội ở Việt Nan hiện nay" làm luận án tiến s) luật học, chuyên ngành: ly luận Nhà n°ớc và phap quyền, ma số: 5. Tình hình nghiên cứu dé (ai a) CHXIT và ảm bao C XI ở Việt Nam là vấn dé °ợc nhiều nhà khea học xã hội hét sức quan tân: trong thời kỳ dối mới. ã có khá nhiều cong hình nghiên cứu về vấn ể này từ nhiều góc dộ tiếp cận: tiệt học, Kink tế học, xã hội học, chính wy học. với những phạm: vi và cap do Khác nhai.

Tong ó, h°ớng tiếp cận từ kinh tế học, xã-hội học doy với CBATL chiún tý lệ khá lớn, chủ yếu tập ung vào các vấn dé; tang t°ởng kinh te và CBXII, CBXH với chính sách xã hội. Có thể nhận thấy iều ó qua các công trình nghiên cứu, khon học cấp nhà n°ớc (KX-07.02), một số l°ợn án tiến s), luận vn thạc s), các ch°yên khảo, các bài viết trên các tạp chí chuyên ngành và trong một sổ hội thảo quốc gia và quốc tế. Trong thời gian gần ây một số tác giả n°ớc ngoài cing quan tâm tới các vấn dé dắm bảo CBXH ở Việt Nam và dé cập một cách gián tiếp trong các công trình nghiên cứu của họ, ví dụ: "Ván ề nghèo ở Việt Nam" của công ty ADUKI (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996), "Việt Nam - cdi cách kinh tế theo h°ớng rồng bay" của Viện phát triển kinh tế ở Harvard (Nhà xuất bản Chính Hị quốc gia, Hà Nội, 1994), "Phát triển kinh tế- xã hoi ở Việt Nam - Chiến l°ợc cho những nm 90" của Pet Ronás và Orjatisjoetg (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, HA Nội, 1996). Rat nhiều kết quả nghiên cứu trong l)nh vực này ã óng góp xứng áng vào việc hoạch dinh chiến l°ợc, chính sách của Dang và Nhà n°ớc trong thời kỳ ổi mới.

b) Trong xu thế ó, giới nghiên cứu luật họcở Việt Nam cing ã có những óng góp không nhỏ trong việc nhận thức và kiến giải một số vấn ề liên quan tới ảm bảo CBXIT bằng pháp luật. Ngoài những kết quả dat °ợc trong các dé tài nhánh cửa một số ch°¡ng trình nghiên cứu khoa học xã hội cấp nhà n°ớc nh°: "Hoan thiện hệ thong pháp luật của nhà n°ớc nha lng c°ờng hiện lực quản lý các tấn dé thuộc chính sách xã hội" (ề tài KX-0A. 19), "Luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện và xây dựng hệ thông pháp luật và quản lý nên kinh tế bằng pháp luật" (ể tài KX-03. còn phải kể ến những ch°¡ng trình nghiên cứu ộc lập có liên quan, chẳng hạn: "Du dn VIEI941003 - Tng c°ờng nng lực pháp hidt tại Việt Nam": "Nguyên tắc cóng bằng trong lhật hình sự Việt Nam" (Luận án PTS luật học của Võ Khánh Vinh), "Hoàn thiện pháp luật un ái ng°ời có công 2 Việt Nam - lý luận và thực tiền” (Luận án PTS luật học của Nguyễn ình Liêu).

Ngoài ra, con có những cuốn sách có giá Wt tham khảo về cùng vấn dé nhị: "Xu hội và pháp luật” (Viện nghiên cứu Nhà n°ớc và pháp luật, Nhà xuất bau Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994), "Nhà n°ớc pháp luật của chúng ta trong sự nghiệp dối mới" (ào Trí Úc, Nhà xuất ban Khoa học xã hội, Hà Nội, 1997), "/Uliệu quá của pháp luật - những vận dé lý luận và thực trên" (Nguyễn Minh Doan, Nhà xuất ban Chính trị quốc pia, Ha Nội, 1997). ó là những công trình nghiên cứu nghiêm túc, công phú và rất dáng trần trọng về kết quả. Ngoài ra, còn một khối l°ợng lớn các bài viết có liên quan tới vấn ể nói tiên, Wong các tạp chí chuyên ngành khoa học pháp lý, có giá trị khoa học không nhỏ. Tuy nhiên, nhìn chung, việc nghiên cứu vấn ể dám bảo CBXIH bằng pháp luật vẫn con tan mạn ở những khía cạnh, nội dung nhất ịnh ma chứa có một công trình nào nghiên cứu nó một cách trực diện và có hệ thống.

Vì vậy, vẫn còn rất nhiều vấn ể lý luận và thực tiễn từ nó, cần °ợc liép tục nghiên cứu ở một phạm vi, cấp ộ thích hợp h¡n. Mục dich yà nhiệm yu nghiên cứu của luận án a) Mục dich nghiên cứu Xây dựng những c¡ sở lý luận và diều kiện ể khẳng dinh vai bồ quan trọng của pháp luật trong việc ầm bảo CBXIE. ‘Tie ó, góp phần hoạch dịnh những chính sách, giải pháp nhằm tang c°ờng việc dam bảo CHXII bằng pháp luật.